Sąd pierwszej instancji przywołał i zacytował ustawę o NCN, tj. art. 20 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 33 ust. 4. Zwrócił uwagę, że jak wynika z art. 33 ust. 4 NCN, nie ma zastosowania przepis dotyczący strony w postępowaniu administracyjnym, a więc art. 28 k.p.a. przewidujący, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Należy przy tym zaznaczyć, że takie wyraźne wyłączenie zastosowania miedzy innymi art. 28 k.p.a. nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach finansowania nauki oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1556). Wprawdzie brak jest uzasadnienia w tym zakresie projektu tejże ustawy należy jednak domniemywać, że chodziło ustawodawcy o wyraźne wskazanie, że tylko wnioskodawca ma interes prawny w tymże postępowaniu konkursowym, a nie inne osoby biorące w nim udział, np. kierownik projektu.
W niniejszej sprawie, co również zostało przyznane przez skarżącą na rozprawie, wnioskodawcą w konkursie Sonata-Bis była [...]. Skarżąca była z kolei kierownikiem projektu. Zagadnieniem prawnym, które należało rozstrzygnąć w niniejszej sprawie było, czy skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się w ramach złożenia wniosku o przyznanie środków finansowych.
Sąd pierwszej instancji w dalszej części rozważań odwołał się do regulacji historycznych, poglądów w doktrynie oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego.
Obecnie obowiązująca ustawa o Narodowym Centrum Nauki pochodzi z 2010 r. Na jej tle (należy podkreślić przed zmianami dokonanymi w 2017r. w jej art. 33 ust. 4) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 20.09.2012 r. (III SA/Kr 397/12, LEX nr 1697553) zajął stanowisko, iż zgodnie z przepisem art. 20 ust. 2 ustawy o NCN, badania o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, są kwalifikowane do finansowania w drodze konkursów. Nie może budzić wątpliwości, że w świetle brzmienia art. 20 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o NCN, tylko w drodze konkursów może nastąpić zakwalifikowanie do finansowania badań podstawowych realizowanych w formie; "projektów badawczych realizowanych przez osoby rozpoczynające karierę naukową, w tym mających na celu stworzenie unikalnego warsztatu naukowego lub powstanie nowego zespołu naukowego". Przepis art. 27 ust. 1 wyraża ogólną zasadę, że w konkursie na realizację projektu badawczego mogą brać udział podmioty, o których mowa w art. 10 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki. Taka regulacja, określająca podmioty, które mogą brać udział w konkursie, stanowi normę prawa materialnego, która przesądza o interesie prawnym (a nie faktycznym) w złożeniu wniosku w postępowaniu konkursowym. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Komisji Odwoławczej Rady NCN, że przepis art. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki wyczerpująco określa krąg podmiotów, którym ustawa przyznaje uprawnienie do występowania z wnioskiem o przyznanie środków finansowych m.in. na badania podstawowe i inne zadania finansowane przez Narodowe Centrum Nauki oraz że kierownik projektu badawczego nie należy do kręgu tych podmiotów. Zgodnie bowiem z art. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki, do podmiotów, które mogą występować z wnioskami, w punktach 1-8 i 10 zaliczono różnego rodzaju jednostki organizacyjne w tym jednostki naukowe (pkt 1 - definiowane art. 2 pkt 9 ustawy), przedsiębiorców mających status centrum-badawczo-rozwojowego w rozumieniu wskazanej przepisem ustawy (pkt 7) czy przedsiębiorców prowadzących badania naukowe w innej formie organizacyjnej, niż formy określone w pkt 1-8 (pkt 10), ale także w pkt 9 - osoby fizyczne. Przyjęty w art. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki sposób określenia podmiotów, które mogą występować z wnioskami o przyznanie środków finansowych na naukę, prowadzi do konstatacji, że osobę fizyczną można tylko wówczas uznać za podmiot legitymowany do wystąpienia z wnioskiem, gdy jej sytuacja prawna jest całkowicie niezależna od statusu prawnego jednostek, określonych w pkt 1-8 i 10 tego przepisu. Wszystkie bowiem podmioty wymienione w art. 10 pkt 1-8 i 10 dają się organizacyjnie zidentyfikować poprzez cechy prawne bądź to wprost określone w ustawie (np. art. 2 pkt 9, 12, 15, 16, 16a), bądź też w przepisach odrębnych.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, obecna regulacja nie daje podstaw do poszerzania kręgu stron postępowania administracyjnego o finansowanie projektu badawczego. Należy bowiem wskazać, że wprawdzie kierownik projektu nie ma prawa do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora NCN, tym niemniej ustawodawca przewidział w tym aspekcie możliwość rozstrzygnięcia sporu w zakresie finansowania projektu badawczego, tyle że odwołującym może być jedynie wnioskodawca, a więc konstytucyjne prawo do sądu nie zostało naruszone.
Należy także podkreślić, że gdyby przyjąć, że również kierownik projektu ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy o finansowanie projektu badawczego należałoby również przyjąć, że taki sam interes ma również każdy wykonawca, czy każdy podmiot, który współpracowałby w ramach wykonywania danego projektu. Byłby to więc nadmiernie szeroki zakres podmiotów i wydaje się nieuzasadniony. Dodatkowo więc trudno byłoby znaleźć podstawę w obecnym stanie prawnym do ograniczenia posiadania owego interesu prawnego jedynie do kierownika projektu. Należy podkreślić, że środki finansowe przyznawane są generalnie ściśle określonej jednostce naukowej, która złożyła wniosek, a więc tylko ona ma interes prawny w złożeniu odwołania od decyzji Dyrektora NCN oraz później skargi do sądu administracyjnego. Kierownik projektu występuje dopiero jako współuczestnik na drugim etapie procedury, a więc w ramach zawierania już umowy z wnioskodawcą po przyznaniu mu środków na finasowanie projektu badawczego. Zgodnie bowiem z art. 34 ust. 1 ustawy o NCN dyrektor zawiera z podmiotem, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 1-7 i 9, w którym projekt badawczy ma być realizowany, i z kierownikiem projektu badawczego umowę o realizację i finansowanie tego projektu.
Sąd w niniejszej sprawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki z uwagi na naruszenie przez ten organ art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. a więc skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. W ten sposób doszło również do naruszenia art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., a więc rażącego naruszenia prawa, gdyż postępowania odwoławcze toczyło się na skutek odwołania wniesionego przez osobę nie będącą stroną w sprawie.
W niniejszej sprawie skarżąca ma generalnie zdolność administracyjnoprawną i potencjalnie mogłaby być stroną postępowania, tym niemniej w tym konkretnym przypadku z uwagi na wyłączenie przez ustawodawcę jej interesu prawnego nie mogła występować jako strona w tym konkretnym postępowaniu o finansowanie projektu badawczego. Z uwagi na powyższe Komisja Odwoławcza Rady Narodowego Centrum Nauki powinna była bądź stwierdzić niedopuszczalność jej odwołania (art. 134 k.p.a.), a gdyby postępowanie odwoławcze zostało już wszczęte to je umorzyć (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.) (por. (Wyrok NSA z 12.04.2011 r., I OSK 882/10, LEX nr 1081069). Nie powinno więc było zapaść merytoryczne rozstrzygnięcie. Co więcej należy podkreślić, że decyzja wydana przez organ I instancji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki była prawidłowa i skierowana do [...].
Sąd pierwszej instancji wskazał również, że w tym przypadku doszło do zastosowania przez organ II instancji poprzez uruchomienie postępowania odwoławczego na podstawie odwołania wniesionego przez skarżącą i następnie wydanie merytorycznej decyzji skierowanej do skarżącej do naruszenia art. 33 ust. 4 ustawy o NCN poprzez zastosowanie w sprawie wyłączonego na podstawie wskazanego przepisu art. 28 k.p.a.
Konkludując, Sąd pierwszej instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, organ odwoławczy zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.:
a. art. 27 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 27 ust. 3 w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1384 z późn. zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że podmiot będący Kierownikiem projektu nie może jednocześnie być Wnioskodawcą w postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania środków finansowych na realizację badań podstawowych toczącym się przed Narodowym Centrum Nauki;
b. art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1384 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do błędnego wniosku, że skoro decyzja organu I instancji została skierowana do [...] to [...] była wnioskodawcą w postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania środków finansowych na realizację badań podstawowych toczącym się przed Narodowym Centrum Nauki, podczas gdy Wnioskodawcą była osoba fizyczna tj. pani M.K.;
2. przepisów prawa procesowego, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a. art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. z 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie, wynikające z wyjścia przez Sąd poza granice zaskarżenia, co doprowadziło do stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji jako skierowanej do podmiotu niebędącego stroną w sprawie oraz do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa polegającego na prowadzeniu postępowania odwoławczego na skutek odwołania wniesionego przez osobę niebędącą stroną w sprawie, w sytuacji gdy skarżona decyzja była skierowana do podmiotu będącego stroną w sprawie, a postępowanie odwoławcze zostało wszczęte na skutek złożonego przez nią odwołania. W związku z powyższym, skarżona decyzja nie spełniała przesłanek umożliwiających stwierdzenie jej nieważności z uwagi na rażące naruszenie prawa polegające na prowadzeniu postępowania odwoławczego na skutek odwołania wniesionego przez osobę niebędącą stroną w sprawie jak również skierowania decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie. Stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji doprowadziło zaś, do nierozpoznania istoty sprawy;
b. art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez niewzięcie przez sąd pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji okoliczności, które wynikają wprost z akt sprawy i które legły u podstaw jej wydania, stanowiących istotną część materiału zgromadzonego w sprawie, tj.:
- wniosku o przyznanie finansowania w konkursie SONATA BIS o nr [...]
- decyzji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki [...];
- odwołania od decyzji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki [...];
- skargi na decyzję o nr [...], wniesionej przez panią M.K.;
- odpowiedzi na skargę sporządzonej przez pełnomocnika Komisji Odwoławczej Rady NCN,
co skutkowało oparciem wyroku na własnych ustaleniach Sądu nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy polegającym na uznaniu, że Wnioskodawcą w postępowaniu o przyznanie środków finansowych na realizację projektu była [...], podczas gdy ze zgromadzonych akt sprawy bezsprzecznie wynika, że Wnioskodawcą była osoba fizyczna tj. M.K. (skarżąca), co z kolei doprowadziło do błędnego stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji, a w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy;
c. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie wewnętrznie sprzecznego i nielogicznego uzasadnienia, polegającego na jednoczesnym wskazaniu, że: "W dniu 13 września 2021 r. skarżąca w ramach konkursu SONATA BIS wystąpiła do Narodowego Centrum Nauki z wnioskiem o finansowanie projektu badawczego." oraz że " (...) wnioskodawcą w konkursie Sonata-Bis była [...] Skarżąca była z kolei kierownikiem projektu", co uniemożliwia jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd za podstawę swojego rozstrzygnięcia i poznanie motywów, jakimi kierowano się przy wydaniu skarżonego wyroku.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, ewentualnie z uwagi na oczywiste usprawiedliwienie podstaw niniejszej skargi kasacyjnej o rozważenie uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu od skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto skarżący kasacyjnie organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu skarżącego kasacyjnie organu okazała się zasadna, chociaż nie wszystkie jej zarzuty mogły zostać rozpoznane.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (pkt 2 lit. c) petitum skargi kasacyjnej) oraz zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. (pkt 2 lit. b) petitum skargi kasacyjnej) przez sporządzenie nieczytelnego uzasadnienia, co w znacznym stopniu ograniczyło możliwość poznania motywów, którymi kierował się Sąd pierwszej instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia.
Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., jeżeli nie wiadomo, jaki stan faktyczny Sąd pierwszej instancji przyjął, jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się, bowiem w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to, więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10 oraz wyrok NSA z 19 grudnia 2024 r., sygn. akt III OSK 2718/23). Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, dlaczego nie stwierdził czy stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, czy też przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 1985/09).
Z perspektywy kontroli instancyjnej należy jeszcze przywołać kilka dopełniających tez orzeczniczych, które nakreślają istotną rolę i znaczenie sporządzanego uzasadnienia orzeczenia sądowego. Mianowicie podnosi się w nich między innymi, że:
1) wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku; funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 1047/22);
2) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku, po drugie, gdy uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 16 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 764/19);
3) uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; jest to norma prima facie o charakterze głównie technicznym (wskazuje konieczne elementy uzasadnienia orzeczenia), obowiązki sądu płynące z tej regulacji są jednak niezwykle istotne; choć uzasadnienie wyroku jest w istocie rzeczy instytucją wtórną w stosunku do postępowania przeprowadzonego przed sądem administracyjnym – sprowadza się ono bowiem do rekapitulacji jego przebiegu i prezentacji stanowiska sądu – art. 141 § 4 p.p.s.a. tworzy po stronie sądu obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi zapoznanie się z tokiem rozumowania, który doprowadził sąd do określonego rozstrzygnięcia sprawy; zarówno strony postępowania – jak i inne zainteresowane osoby i podmioty – powinny być w stanie na podstawie uzasadnienia jednoznacznie zrekonstruować podstawę rozstrzygnięcia, a także przyczyny zajęcia danego stanowiska przez sąd; z treści uzasadnienia wyroku powinno wynikać, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy; motywy wyroku muszą być przy tym jasne oraz przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość; przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga, aby sąd pierwszej instancji wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tej regulacji, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (lub – alternatywnie – stwierdził takie naruszenie); wywody sądu nie mogą być przy tym wewnętrznie sprzeczne, niespójne i niekonsekwentne, gdyż uniemożliwia to jednoznaczne odczytanie intencji sądu, które przemawiały za podjęciem określonego rozstrzygnięcia; przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia (wyrok NSA z 8 marca 2023 r., sygn. akt I FSK 1398/19).
Natomiast zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Wyrokowanie zatem "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną przykładowo w takich sytuacjach jak: oddalenie skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcie istotnej części tych akt, czy oparcie orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Należy przy tym odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie pojawiły się wątpliwości prowadzące do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok nie został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i nie wszystkie okoliczności występujące w sprawie zostały dogłębnie wyjaśnione. To czyni uzasadnionym zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a.
Jak już wskazano powyżej jednym z elementów koniecznych uzasadnienia wyroku jest wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W tym zakresie Sąd powinien podać argumenty, którymi kierował się wydając takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji jest więc przeprowadzenie wywodu prawnego, w którym omówiona zostanie podstawa prawna orzeczenia z uwzględnieniem jej wykładni. Oznacza to, iż powinny być wskazane przepisy prawa mające zastosowanie w rozstrzyganej sprawie oraz wyjaśnienie ich znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylając zaskarżoną decyzję NCN w swoich rozważaniach skupił się wyłącznie na zagadnieniu prawnym, czy skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się w ramach złożenia wniosku o przyznanie środków finansowych. Wskazać należy, że zdecydowaną większość uzasadnienia zaskarżonego wyroku stanowi rys historyczny regulacji ustawowej, poglądy i spory doktrynalne oraz przytoczenie orzecznictwa sądowoadministracyjnego – i na tej podstawie Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że: "(...) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki z uwagi na naruszenie przez ten organ art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. a więc skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. W ten sposób doszło również do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a więc rażącego naruszenia prawa, gdyż postępowania odwoławcze toczyło się na skutek odwołania wniesionego przez osobę nie będącą stroną w sprawie" (str. 19 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że: "(...) decyzja wydana przez organ I instancji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki była prawidłowa i skierowana do [...]" (str. 20 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skupił się przedwcześnie i wyłącznie na formalnoprawnej ocenie, o czym świadczą wielostronicowe rozważania o rysie historycznym ustawy o NCN wraz z przytoczeniem orzecznictwa sądowoadministracyjnego i poglądów doktryny, czy skarżąca będąca kierownikiem projektu może być osobą składającą odwołanie od decyzji, jednocześnie całkowicie pomijając zgromadzony materiał w aktach administracyjnych, jak i w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął zagadnienie, że skarżąca będąca kierownikiem projektu jest zarazem wnioskodawcą jako osoba fizyczna, na co pozwala art. 27 ust. 1 pkt 8 ustawy o NCN.
Po pierwsze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pominął oświadczenie skarżącej, która złożyła na rozprawie, iż [pisownia oryginalna zachowana]: "Skarżąca oświadcza, że jest kierownikiem projektu jak i również osobą wnioskującą o finansowanie wraz z prorektorem uczelni. Wniosek jest zatem podpisany przez dwie osoby, skarżącą jako kierownika projektu i prorektora z ramienia uczelni" (k. 168 – 168v: protokół rozprawy). Sąd pierwszej instancji powinien głębiej pochylić się nad oświadczeniem skarżącej, czy znajduje ono odzwierciedlenie w aktach administracyjnych, bowiem w takiej sytuacji skarżąca nie jest tylko kierownikiem projektu, ale również wnioskodawcą. Trudno znaleźć w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważania w przedmiotowym zakresie.
Po drugie, co bezpośrednio wiąże się z powyższym, z wyciągu z wniosku SONATA BIS-11 wynika, że wnioskodawcą jest osoba fizyczna, zaś podmiotem realizującym jest [...]. Wskazać należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 8 ustawy o NCN w zw. z art. 27 ust. 3 ustawy o NCN decyzja organu I instancji została skierowana do [...], bowiem w przypadku skierowania do finansowania projektu badawczego zgłoszonego przez osobę fizyczną Dyrektor wydaje decyzję o przyznaniu środków finansowych podmiotowi, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-7 i 9, wskazanemu we wniosku jako podmiot realizujący, który zobowiązany jest zatrudnić wnioskodawcę.
Po trzecie, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do przekonania, że: "(...) decyzja wydana przez organ I instancji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki była prawidłowa i skierowana do [...]" to dlaczego decyzja organu I instancji została skierowała wyłącznie do skarżącej, co wynika wprost z adnotacji o jej doręczeniach, a nie do uczelni bądź obu tych podmiotów. Skoro Sąd pierwszej instancji wskazał, że została skierowania do [...], tym samym podmiot ten powinien otrzymać decyzję. W aktach administracyjnych brak śladu, że doręczono również decyzję organu I instancji [...]. Ewentualnie skarżąca jako kierownik projektu (jednocześnie będąca wnioskodawcą, co w swoich rozważaniach już pominął Sąd pierwszej instancji) składając odwołanie mogła działać również z ramienia [...], skoro zgodnie z oświadczeniem skarżącej wniosek został podpisany przez dwie osoby. Również i w tym przedmiocie brak jest odpowiedniego śladu w aktach administracyjnych, jak i w rozważaniach Sądu pierwszej instancji.
Dalej, zgodzić się również należy z autorem skargi kasacyjnej, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada w pełni wymogom stawianym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Słusznie zarzuca się, że uzasadnienie wyroku jest nielogiczne oraz wewnętrznie sprzeczne, bowiem Sąd pierwszej instancji wskazał, że: "W dniu 13 września 2021 r. skarżąca w ramach konkursu SONATA BIS wystąpiła do Narodowego Centrum Nauki z wnioskiem o finansowanie projektu badawczego" (str. 1 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), a następnie również wskazał, że: "(...) wnioskodawcą w konkursie Sonata-Bis była [...]. Skarżąca była z kolei kierownikiem projektu" (str. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Biorąc to wszystko pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone z naruszeniem art. 141 § 1 p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji pomimo pozornej obszerności uzasadnienia wyroku nie zawarł w nim stosownej, wyczerpującej argumentacji, na poparcie swojego stanowiska w zakresie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Zdawkowa argumentacja Sądu pierwszej instancji w przedmiocie wyrażenia własnego stanowiska, nie pozwala zarówno stronom postępowania sądowego, jak również Naczelnemu Sądowi Administracyjnego, poznać procesu myślowego, jak i kryteriów jakimi kierował się Sąd, uznając: "(...) nieważność zaskarżonej decyzji Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki z uwagi na naruszenie przez ten organ art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. a więc skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. W ten sposób doszło również do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a więc rażącego naruszenia prawa, gdyż postępowania odwoławcze toczyło się na skutek odwołania wniesionego przez osobę nie będącą stroną w sprawie".
Z uwagi na uznanie, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w sposób uniemożliwiający jego instancyjną kontrolę, na tym etapie nie jest możliwe odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, w tym głównego dotyczącego nieważności, gdyż byłoby to przedwczesne. Dopiero bowiem po ustaleniu stanu faktycznego sprawy, przez skompletowanie dokumentów, zajdzie możliwość sporządzenia prawidłowego uzasadnienia wyroku, co pozwoli na poznanie rzeczywistych motywów jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji dokonując oceny zaskarżonej decyzji.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu obowiązkiem Sądu pierwszej instancji będzie rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem powyższych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym przede wszystkim prawidłowego i wyczerpującego ustalenia kto jest podmiotem inicjującym (wnioskodawcą) w sprawie oraz czy w sytuacji, gdy skarżąca jest zarówno kierownikiem projektu, jak i wnioskodawcą (zgodnie ze złożonym oświadczeniem na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji) to dalej zachodziłaby potencjalna nieważność zaskarżonej decyzji, czego wynik winien znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowym, wyczerpującym i umotywowanym uzasadnieniu wyroku.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wadliwy sposób sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej (zarówno procesowych, jak i materialnoprawnych). Ocena taka byłaby bowiem przedwczesna.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Sąd I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zobowiązany będzie rozpoznać sprawę z uwzględnieniem wymogów art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz sporządzić uzasadnienie spełniające ustawowe zapisy przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wydano na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.