Orzeczenie TK z dnia 23 lutego 1993, sygn. K 10/92

Rzecznik Praw Obywatelskich we wniosku z dnia 18 maja 1992 r. wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o orzeczenie niezgodności art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 z 1991 r. z późniejszymi zmianami) z art. 1, art. 67 ust. 1 i 2, art. 70 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 78 ust. 1 i 2 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich w art. 10 ust. 1 pkt 2 w sposób wadliwy został określony krąg podmiotów uprawnionych do korzystania z jednorazowego odszkodowania. W myśl cytowanego przepisu świadczenie to przysługuje osobie najbliższej ubezpieczonemu rolnikowi, nie podlegającej ubezpieczeniu, jeżeli doznała ona trwałego uszczerbku wskutek wypadku przy pracy w rolnictwie, któremu uległa pomagając ubezpieczonemu rolnikowi, nie będąc jego pracownikiem, w pracach związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. Przepis zawiera określenie osób najbliższych, wśród których nie znajduje się małżonek ubezpieczonego rolnika. Według Rzecznika Praw Obywatelskich tak skonstruowana definicja ustawowa narusza porządek prawny uznający pozycję pierwszeństwa małżonka przed innymi osobami spokrewnionymi z drugim małżonkiem, a także przed wychowankiem w zakresie obowiązku współdziałania dla dobra założonej przez nich rodziny. Powyższe zasady wynikają zdaniem wnioskodawcy z art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tym samym nastąpiło naruszenie § 2 ust. 3 uchwały Nr 147 Rady Ministrów z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (M.P. Nr 44, poz. 310).

W swym wniosku Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdza, iż zasada “pierwszeństwa” każdego z małżonków w sferze praw i obowiązków przed innymi osobami stanowiącymi rodzinę w szerszym tego pojęcia prawnego znaczeniu wynika nie tylko z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i konieczności stosowania odpowiednich zasad stanowienia prawa, lecz ma ona