Postanowienie TK z dnia 26 września 2012, sygn. K 18/12

1. Rzecznik Praw Obywatelskich pismem z 26 marca 2012 r. zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 491 zdanie drugie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116, ze zm.; dalej: ustawa o spółdzielniach) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, z art. 32 w związku z art. 2 oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

1.1. W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, ustawodawca, nakładając na spółdzielnię mieszkaniową obowiązek pokrycia kosztów postępowania toczącego się na podstawie art. 491 ustawy o spółdzielniach, naruszył art. 45 ust. 1 Konstytucji; odszedł od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy i wyłączył zastosowanie zasady słuszności, winy i kompensaty, zapewniających prawo do sprawiedliwej procedury. Ograniczenie dostępu do sądu przejawia się w nadmiernie wysokim ryzyku ekonomicznym, wywołanym zarówno zasadami, wedle których kształtuje się ostatecznie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, jak i samym wygórowanym poziomem kosztów. Obowiązek poniesienia tych kosztów przez spółdzielnię, bez względu na wynik sprawy, stanowi istotną barierę ekonomiczną dla jednej ze stron postępowania.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, istotna ingerencja ustawodawcy w prawo do sądu nie znajduje usprawiedliwienia ani w regulacji art. 75 Konstytucji, ani też w wartościach wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. W szczególności ingerencji tej nie uzasadnia potrzeba ochrony praw innych osób (tych, które dochodzą realizacji roszczenia o przeniesienie przez spółdzielnię prawa własności lokalu spółdzielczego). Nie bez znaczenia w tym kontekście jest również okoliczność, że zakwestionowana regulacja, stanowiąc z jednej strony znaczne ułatwienie realizacji sądowego dochodzenia roszczenia o przeniesienie własności lokalu spółdzielczego, z drugiej strony może sprzyjać kierowaniu do sądu pozwów bez dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny