Orzeczenie TK z dnia 18 października 1994, sygn. K 2/94

1. W dniu 1 marca 1994 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o orzeczenie niezgodności przepisów art. 6 pkt 2 oraz art. 17 pkt 5 ustawy z dnia 6 marca 1993 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania oraz niektórych innych ustaw z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 1 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. (zwanej dalej Małą Konstytucją). W uzasadnieniu wniosku Rzecznik podniósł najpierw argument o materialno-prawnym charakterze. Jego zdaniem, powyższe przepisy ustawy z 6 marca 1993 r. wprowadzając odpowiedzialność majątkiem własnym komandytariusza i wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe spółki, stoją w oczywistej sprzeczności z istotą wymienionych spółek. Unormowanie zawarte w ustawie podatkowej doprowadziło do “zmiany samej istoty polskiego systemu prawa spółek handlowych” i “de facto wyeliminowało z systemu prawa (handlowego) dwóch rodzajów spółek w ich pierwotnej konstrukcji”. Zdaniem Rzecznika, “w państwie prawnym ustawa o zobowiązaniach podatkowych nie może stanowić zobowiązań podatkowych niezgodnych z systemem odpowiedzialności określonym w Kodeksach”. Bez uprzedniego dokonania odpowiedniej zmiany postanowień Kodeksu handlowego taka ingerencja ustawy podatkowej narusza zasady państwa prawnego.

Rzecznik wskazał dalej, iż zastrzeżenia konstytucyjne budzi także sposób wprowadzenia w życie kwestionowanych przepisów. Ustanowiony przez art. 17 pkt 5 ustawy z 6 marca 1993 r. okres 30-dniowej vacatio legis jest nieadekwatny do charakteru wprowadzonych zmian, gdyż nie daje adresatom realnych możliwości dostosowania się do nowej regulacji. Uniemożliwia to ochronę interesów osób, które w poprzednim stanie prawnym zaangażowały się w działalność gospodarczą.

Rzecznik podnosi także, iż niejasności sformułowania nowych przepisów nie wykluczają odniesienia nowego reżimu odpowiedzialności do należności podatkowych powstałych przed datą wejścia w życie tych przepisów. Doprowadzić to może do wstecznego działania prawa, a więc do kolejnego