Wyrok TK z dnia 15 lipca 2014, sygn. K 23/13

1. W piśmie z 3 czerwca 2013 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: RPO) zwróciła się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności art. 101 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395; dalej: k.p.w.) w zakresie, w jakim nie przewiduje jako podstawy uchylenia prawomocnego mandatu karnego w sytuacji, w której Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego stanowiącego podstawę ukarania za wykroczenie w postępowaniu mandatowym.

W ocenie RPO za niekonstytucyjnością zakwestionowanego przepisu przemawiają następujące argumenty: po pierwsze, art. 101 § 1 zdanie pierwsze k.p.w. nie przewiduje możliwości wzruszenia prawomocnego mandatu w następstwie stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności podstawy prawnej tegoż mandatu. Po drugie, mandat karny, choć nie stanowi orzeczenia sądowego ani decyzji administracyjnej, stanowi przykład „innego rozstrzygnięcia” w rozumieniu art. 190 ust. 4 Konstytucji. Ma przymiot prawomocności oraz rozstrzyga o prawach i wolnościach jednostki. Po trzecie, postępowanie w przedmiocie uchylenia prawomocnego mandatu karnego mieści się w zakresie konstytucyjnego „wznowienia postępowania”, o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Pojęcie to ma bowiem charakter autonomiczny i szerszy od znanych ustawom procedur nadzwyczajnego zaskarżenia rozstrzygnięć wydanych w sprawach indywidualnych. Po czwarte, w ocenie RPO nie ma żadnych wartości konstytucyjnych uzasadniających ograniczenie konstytucyjnego prawa podmiotowego jednostki do przywrócenia stanu konstytucyjności w indywidualnej sprawie.

Zakwestionowany przepis jest wyłączną podstawą prawną wzruszenia prawomocnego mandatu karnego. Zdaniem RPO „środki odwoławcze przewidziane przepisami działu X [k.p.w.] przysługują wyłącznie w odniesieniu do wyroku sądu pierwszej instancji (apelacja) lub w innych wypadkach wskazanych w ustawie (zażalenie); brak jest szczególnej podstawy prawnej uprawniającej do wniesienia zażalenia na prawomocny mandat karny. Wzruszenie prawomocnego