Wyrok TK z dnia 21 maja 2002, sygn. K 30/01

1. Naczelna Rada Adwokacka w skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego wniosku z 9 lipca 2001 r. domagała się stwierdzenia sprzeczności art. 236 ust. 1 i 3 ustawy – Prawo własności przemysłowej z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Kwestionowane przepisy przewidują, iż pełnomocnikiem w postępowaniu zgłoszeniowym przed Urzędem Patentowym może być tylko rzecznik patentowy. Zdaniem wnioskodawcy, oznacza to wyłom w zasadach wykonywania zawodów, których istota polega na świadczeniu pomocy prawnej, tj. adwokatów i radców prawnych. Wyjątek jest dwukierunkowy. Po pierwsze, przyznaje rzecznikom patentowym, nie będącym ani adwokatami ani radcami prawnymi, uprawnienie do zawodowego świadczenia pomocy prawnej w postaci zastępowania stron postępowania przed “sądami i urzędami”. Po drugie, w zakresie uregulowanym w kwestionowanym przepisie, pozbawia adwokatów i radców prawnych, ustawowo przyznanych im uprawnień do wykonywania zastępstwa prawnego. To ostatnie rozwiązanie wnioskodawca określa jako “zjawisko kuriozalne, którego zrozumienie i ocena wykracza poza rozważania czysto prawnicze”. Zdaniem wnioskodawcy naruszenie wolności wyboru i wykonywania zawodu wykracza poza granice wyznaczane przez zasadę niezbędności (konieczności), a tym samym zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji). Jednocześnie następuje ograniczenie “prawa stron do korzystania z fachowej pomocy prawnej wedle swego wyboru”.

Wnioskodawca podkreśla, że wykluczenie występowania adwokatów i radców prawnych w charakterze pełnomocników w postępowaniu przed Urzędem Patentowym stanowi nie tylko naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji, ale jest także odstępstwem od zasady wolności działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji) jak i od zasady równości (art. 32 Konstytucji). Jednocześnie dochodzi do ograniczenia zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji prawa każdego podmiotu do korzystania z fachowej pomocy prawnej w postępowaniu przed organami państwowymi. W ocenie wnioskodawcy, wynikające z kwestionowanego przepisu ograniczenie działalności zawodowej adwokatów i radców prawnych nie