Wyrok TK z dnia 26 lutego 2003, sygn. K 30/02

Wnioskiem z 20 czerwca 2002 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. Nr 88, poz. 985, z 2002 r. Nr 23, poz. 220, Nr 113, poz. 984) z art. 2 i 170 Konstytucji RP oraz z art. 5 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. ratyfikowanej przez Polskę 26 kwietnia 1993 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 124, poz. 607).

W uzasadnieniu wniosku Rzecznik Praw Obywatelskich, powołując się na brzmienie zaskarżonego art. 2 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym wskazał, iż stanowi on ograniczenie zagwarantowanego Konstytucją prawa do rozstrzygania o sprawach dotyczących danej wspólnoty samorządowej. Przepis ten bowiem zawęża pojęcie „spraw dotyczących tej wspólnoty” do spraw zastrzeżonych do zadań i kompetencji organów jednostki samorządu terytorialnego. Pozbawia on tym samym członków danej wspólnoty lokalnej udziału w procesie decydowania o istotnych dla tej wspólnoty sprawach, jeśli rozstrzyganie o nich należy do innego organu, niż organ stanowiący lub wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego (np. w sprawie likwidacji takiej jednostki).

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, przepis ten pozostaje w sprzeczności z art. 170 Konstytucji, który nie pozostawia wątpliwości, iż referendum może zostać przeprowadzone w każdej sprawie dotyczącej wspólnoty samorządowej. Pojęcie „sprawy” użyte w art. 170 Konstytucji nie jest tożsame z pojęciem „zadania publicznego”. Wykracza ono bowiem poza granice zadań publicznych, które wykonywane są wyłącznie w ramach kompetencji przyznanych organom samorządu terytorialnego.

W dalszej części uzasadnienia Rzecznik odniósł się – celem unaocznienia problemu – do sposobu zniesienia gmin warszawskich i