Wyrok TK z dnia 11 grudnia 2012, sygn. K 37/11

1. W piśmie z 28 grudnia 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: wnioskodawca) wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 245 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w części zawierającej słowa „ ; zatrzymujący może zastrzec, że będzie przy niej obecny”, z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Wnioskodawca podkreślił, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego przepisy k.p.k. nadają zatrzymanemu szereg uprawnień mieszczących się w pojęciu prawa do obrony, które są realizowane w sytuacji uzasadnionego przypuszczenia popełnienia przestępstwa. W szczególności to nie formalne przedstawienie zarzutu popełnienia przestępstwa, lecz już pierwsza czynność organów procesowych skierowana na ściganie określonej osoby, czyni ją podmiotem prawa do obrony. Pogląd taki jest uzasadniony w świetle art. 178 pkt 1 k.p.k. – pomimo, że adwokat udzielający osobie zatrzymanej pomocy prawnej w trybie art. 245 § 1 k.p.k. nie jest obrońcą, to jednak w zakresie faktów, o których dowiedział się udzielając tej pomocy, istnieje bezwzględny zakaz dowodowy jego przesłuchania jako świadka. Dlatego prawo osoby zatrzymanej do kontaktu z adwokatem określone w art. 245 § 1 k.p.k. stanowi realizację na poziomie ustawy prawa do obrony, przewidzianego w art. 42 ust. 2 Konstytucji. Prawo to, zdaniem wnioskodawcy, należy odnosić także do początkowego stadium postępowania karnego – momentu zatrzymania osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa. Podjęcie decyzji o zatrzymaniu świadczy o istnieniu uzasadnionego przypuszczenia popełnienia przestępstwa, co aktualizuje gwarancje określone w art. 42 ust. 2 Konstytucji.

Zdaniem wnioskodawcy, zastrzeżenia konstytucyjne budzi to, że art. 245 § 1 k.p.k. nie określa sytuacji, w których może dojść do kontrolowanej rozmowy – rozmowy pomiędzy zatrzymanym i adwokatem w obecności zatrzymującego. Treść art.