Wyrok TK z dnia 03 czerwca 2008, sygn. K 42/07

1. Art. 156 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) reguluje zasady dostępu do akt postępowania przygotowawczego. Zgodnie z tym przepisem, „jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów i kserokopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kserokopie tylko za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom”.

2. Pismem z 10 marca 2006 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: RPO, wnioskodawca) wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 156 § 5 k.p.k. z zasadą przyzwoitej legislacji, wynikającą z art. 2 Konstytucji, oraz z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Przesłanką wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego były napływające do Rzecznika Praw Obywatelskich skargi osób podejrzanych oraz ich obrońców, składane w związku z odmowami udostępniania akt sprawy przez organy prowadzące postępowanie przygotowawcze. Problem ten, zdaniem Rzecznika, nabiera szczególnego znaczenia w tych sprawach karnych, w których chodzi o stosowanie i przedłużanie tymczasowego aresztowania, ponieważ brak dostępu do akt sprawy lub części zgromadzonego materiału dowodowego uniemożliwia skuteczną obronę osób podejrzanych. Zdaniem Rzecznika zakwestionowany przepis nie formułuje jakichkolwiek przesłanek odmowy udostępnienia akt w toku postępowania przygotowawczego. Powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPCz), wnioskodawca zauważa, że prawo dostępu obrony do akt postępowania przygotowawczego na etapie stosowania lub przedłużania tymczasowego aresztowania nie ma charakteru absolutnego i może podlegać nawet daleko idącym ograniczeniom, pod warunkiem, że ograniczenia te będą bezwzględnie