Wyrok TK z dnia 04 lipca 2006, sygn. K 43/05

1. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 26 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.; dalej: ustawa antyalkoholowa) z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Wnioskodawca wskazał, że napływają do niego skargi najbliższych członków rodziny osób uzależnionych od alkoholu, którym w świetle obowiązującego prawa nie służy legitymacja procesowa do samodzielnego zainicjowania przed sądem postępowania o zastosowanie wobec takiej osoby obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego.

Analiza obowiązujących w tym zakresie przepisów ustawy antyalkoholowej potwierdza, zdaniem Rzecznika, zarzuty wysuwane przez skarżących. Rzecznik podniósł w szczególności, że art. 26 ust. 1 ustawy antyalkoholowej określa wyjątek od zasady dobrowolności poddania się leczeniu odwykowemu. Zgodnie z treścią tego przepisu osoby, o których mowa w art. 24 ustawy antyalkoholowej (tj. osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny) można zobowiązać do poddania się leczeniu w stacjonarnym lub niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego. O zastosowaniu tego obowiązku orzeka w postępowaniu nieprocesowym sąd rejonowy właściwy według miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której postępowanie dotyczy. W przepisie ust. 3 art. 26 ustawy antyalkoholowej przewidziano, że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie wobec osoby nadużywającej alkoholu obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu przysługuje gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych oraz prokuratorowi. Inne podmioty, w tym członkowie najbliższej rodziny uzależnionego, nie posiadają legitymacji do wystąpienia z tym wnioskiem. Takie ukształtowanie legitymacji procesowej powinno,