Wyrok TK z dnia 15 lipca 2010, sygn. K 63/07

1. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej też: Rzecznik, wnioskodawca) we wniosku z 27 listopada 2007 r. wystąpił o stwierdzenie niezgodności art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.; dalej: ustawa lub ustawa emerytalna) z art. 32 i art. 33 Konstytucji. Zaskarżony przepis ustala powszechny wiek emerytalny dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. na co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn.

Formułując zarzut niezgodności z Konstytucją wskazanej regulacji, Rzecznik przedstawił obszerną analizę polskiego systemu emerytalnego, ze szczególnym uwzględnieniem reformy emerytalnej przeprowadzonej w 1998 r. Zdaniem wnioskodawcy, utrzymanie w nowym systemie emerytalnym zróżnicowanego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn skutkuje dyskryminacyjnym traktowaniem kobiet w zabezpieczeniu społecznym. Krótszy wiek emerytalny kobiet, a tym samym krótszy okres podlegania ubezpieczeniu, prowadzi do sytuacji, w której kobiety krócej oszczędzają na swoją emeryturę, natomiast dłużej ją pobierają, co powoduje istotne zróżnicowanie wysokości pobieranych świadczeń w porównaniu z mężczyznami.

Rzecznik wskazał, że nowy system zabezpieczenia ryzyka starości, obejmujący ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., oznacza odejście od repartycyjnego systemu solidarnościowego, który charakteryzował się rozłożeniem ciężaru ryzyka starości na wspólnotę ubezpieczonych z tworzonych w tym celu funduszy ubezpieczeniowych. W części nowego systemu, którą zarządza Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obowiązuje ścisłe uzależnienie wymiaru emerytur od wysokości zgromadzonych składek i prognozowanej długości dalszego życia. Wysokość emerytury dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. uzależniona została od kwoty wpłaconych składek, wskaźników waloryzacji w okresie przed nabyciem prawa do emerytury, wieku przejścia na emeryturę oraz wielkości kapitału początkowego. Zdaniem wnioskodawcy, wskazana metoda obliczania emerytury prowadzi do sytuacji, w której opóźnienie momentu przejścia na