Orzeczenie TK z dnia 22 sierpnia 1990, sygn. K 7/90

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 27 ust. 4 Konstytucji RP przed podpisaniem ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz ustawy o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie, czy art. 2 pkt 1 i 2 tejże ustawy są zgodne z art. 1, art. 3 i art. 67 ust. 2 Konstytucji.

Wniosek Prezydenta został uzasadniony następująco:

1. Rozwiązania przyjęte w art. 2 pkt 1 i 2 objętej wnioskiem ustawy zmierzają do ograniczenia uprawnień nabytych na podstawie obowiązujących dotychczas przepisów. W szczególności przyjęte w art. 2 pkt 1 uzupełnienie art. 19 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206) - wprowadzając odstępstwo od ustanowionej w tej ustawie zasady, że "świadczenia przysługujące na podstawie przepisów dotychczasowych nie podlegają rewizji, jeśli zmiany wprowadzone niniejszą ustawą powodowałyby ustanie prawa do świadczeń albo obniżenie ich wysokości" - dopuszcza możliwość obniżenia wysokości dotychczasowych świadczeń według zasad określonych w dodanym art. 19a (art. 2 pkt 2 ustawy wymienionej we wniosku). Rozwiązania te mają zatem charakter retroaktywny i oznaczać będą w praktyce pozbawienie uprawnionych praw przez nich nabytych.

Stanowienie przepisów o działaniu wstecznym może budzić wątpliwości co do zgodności z zasadą państwa prawnego oraz z zasadą Praworządności Wydaje się bowiem, że art. 1 w związku z art. 3 Konstytucji jest nie tylko deklaracją określającą charakter państwa, lecz także zawiera treść normatywną.

Rozpatrując kwestię zgodności wymienionych we wniosku przepisów z Konstytucją należy również podkreślić związek między zasadą lex retro non agit a zasadą ochrony praw nabytych. Wprawdzie zasady te oraz ich współzależność nie zostały wyrażone wprost w Konstytucji - to jednak w praktyce