Postanowienie TK z dnia 16 maja 2017, sygn. P 115/15

1. 3 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie zadał Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie co do zgodności art. 102 i art. 320 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 2, art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 w związku z art. 21 Konstytucji.

Sąd wyjaśnił, że konieczność udzielenia odpowiedzi przez Trybunał wynika z tego, iż strona pozwana wniosła o zastosowanie wobec niej przywilejów wynikających z art. 102 i art. 320 k.p.c., a konstrukcja tych przepisów jest taka, że sąd może to uczynić wyłącznie na koszt powoda. Zdaniem sądu, przepisy te budzą wątpliwości konstytucyjne.

Sąd uznał, że szczególny charakter działalności prowadzonej przez pozwanego w ważnym interesie społecznym i prezentowana przez niego w toku procesu postawa, zdawały się przemawiać za uznaniem, że przesłanki szczególnie uzasadnionego wypadku w sprawie niniejszej zostały spełnione. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny podzieli wątpliwości przedstawione w pytaniu, sąd będzie musiał oddalić wnioski pozwanego. Jeżeli orzeczenie TK będzie przeciwne, sąd dokona ostatecznej oceny, czy można będzie zastosować art. 102 i art. 320 k.p.c.

Sąd przedstawił argumenty dotyczące niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów łącznie, gdyż uznał, że są one skonstruowane w sposób zbliżony do siebie i posługują się niedookreśloną kategorią „szczególnie uzasadnionych wypadków”.

Zdaniem sądu, podstawowym problemem w niniejszej sprawie jest jednak nie tyle niedookreśloność wyżej wskazanego wyrażenia, ile możliwość dalece arbitralnego rozstrzygania o uprawnieniach majątkowych strony w oderwaniu od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. To może zniechęcać wierzycieli do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej ze względu na możliwość pozbawienia ich majątkowego uprawnienia do żądania zwrotu poniesionych kosztów procesu (art. 102 k.p.c.) lub uzyskania pełnego, należnego im w