Postanowienie TK z dnia 27 kwietnia 2004, sygn. P 16/03

1. Postanowieniem z 29 sierpnia 2003 r., sygn. akt V Ng 2996/03, Sąd Rejonowy – Wydział V Gospodarczy w Tarnowie przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: „Czy art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm., dalej: u.r.z.s.) jest zgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?” Wątpliwości co do konstytucyjności wskazanego przepisu powstały przy rozpoznawaniu pozwu o zapłatę wniesionego przez Centrum Kapitałowe S.A., w którym powód wskazał, iż jako zakład pracy chronionej korzysta z mocy art. 31 ust. 1 pkt 2 u.r.z.s. z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych.

W uzasadnieniu pytania prawnego sąd wskazał na sposób regulacji problematyki opłat sądowych w postępowaniu cywilnym, wyprowadzając stąd następujące wnioski. Po pierwsze – zasadniczymi aktami prawnymi regulującymi tę problematykę, w tym również kwestię zwolnień z obowiązku uiszczania opłat sądowych, są kodeks postępowania cywilnego oraz ustawa z 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Po drugie – zwolnienia z opłat sądowych o charakterze podmiotowym (m.in.: instytucji państwowych nie prowadzących działalności gospodarczej, gmin i.t.d.) nie dotyczą postępowań sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (wyjątkiem jest Skarb Państwa). Po trzecie – statuując zwolnienie od opłat sądowych w odrębnych od k.p.c. i u.k.s.c. aktach prawnych ustawodawca zastrzega wyraźnie, iż chodzi właśnie o opłaty sądowe. Po czwarte – opłaty sądowe mają spełniać nie tylko funkcje fiskalne, ale również prewencyjne.

Na tym tle brzmienie art. 31 ust. 1 pkt 2 u.r.z.s., w którym – obok licznych zwolnień podatkowych podmiotów prowadzących zakłady pracy chronionej – znalazła się formuła o zwolnieniu ich „z opłat, za wyjątkiem opłaty skarbowej” jest, zdaniem pytającego sądu, niezgodna z regułami przyzwoitej