Wyrok TK z dnia 12 listopada 2001, sygn. P 2/01

1. Podjętym na rozprawie w dniu 9 marca 2001 r. postanowieniem (sygn. akt IV U 1864/00) Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym czy art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.; dalej: ustawa o FUS) jest zgodny z art. 32 i 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Przedmiotowa wątpliwość zrodziła się na tle następującego stanu faktycznego. W czerwcu 2000 r. wnioskodawca złożył w Oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) w Siedlcach wniosek o wypłatę zaległej renty po zmarłym mężu. Żądała wypłaty świadczenia za okres od kwietnia 1998 r. do maja 1999 r., to jest za czas od daty wstrzymania wypłaty emerytury męża, w związku z jego zaginięciem, do dnia jego śmierci. Decyzją z lipca 2000 r. ZUS odmówił wypłaty niezrealizowanego świadczenia uzasadniając, że wnioskodawczyni złożyła wniosek z przekroczeniem 12-miesięcznego terminu, określonego w art. 136 ust. 3 ustawy o FUS, wobec czego jej roszczenie wygasło. Rozpoznający odwołanie wnioskodawczyni Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwość co do zgodności art. 136 ust. 3 ustawy o FUS z art. 32 i 47 Konstytucji.

Będący przedmiotem pytania prawnego przepis ustanawia 12-miesięczny okres dochodzenia niezrealizowanych świadczeń i stanowi, że po jego upływie roszczenia wygasają. Wygaśnięcie ex lege, nie zaś przedawnienie roszczeń nie pozostawia sądowi innych możliwości niż oddalenie odwołania. Zdaniem Sądu ustawowa norma godzi w zasady równości i ochrony rodziny i nie koreluje z zawartą w art. 138 ust. 4 i 5 ustawy o FUS regulacją, “dotyczącą możliwości żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres trzech lat”. Zasada równości dotyczy nie tylko