Uzasadnienie
| POSTANOWIENIE |
z dnia 9 września 2013 r.
|
| Sygn. akt P 21/13 |
Uzasadnienie:
I
1. Postanowieniem z 8 maja 2013 r. (sygn. akt II C 1284/11) oraz postanowieniem z 9 maja 2013 r. (sygn. akt II C 154/11),
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, II Wydział Cywilny, przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawne, czy art.
991 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) jest zgodny z
art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
1.1. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 18 czerwca 2013 r. pytania prawne, z uwagi na tożsamość przedmiotu,
zostały przekazane do łącznego rozpoznania pod sygnaturą P 21/13.
1.2. Zawisłe przed sądem pytającym sprawy dotyczyły roszczeń o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku.
1.3. Sąd pytający nabrał wątpliwości co do konstytucyjności art. 991 k.c., powołując w połączonych pytaniach prawnych identyczną
argumentację.
Sąd pytający wskazał, że ochrona prawa dziedziczenia, a więc także prawa testowania, nakazuje uwzględnienie woli właściciela
decydującego w testamencie, komu przypadnie spadek w całości lub jego określonej części. Zdaniem sądu pytającego, prawo dziedziczenia
nie powinno doznawać ograniczenia tylko z tego powodu, że spadkodawca pozostawił małżonka lub najbliższych krewnych, albowiem
Konstytucja nie zapewnia im gwarancji nabycia praw do spadku. Sąd pytający stwierdził, że obowiązywanie art. 991 k.c. – przewidującego
instytucję zachowku – oznacza, iż spadkodawca, rozporządzając majątkiem na wypadek śmierci, czyni to w sposób niewątpliwy
i skuteczny jedynie w odniesieniu do 1/3 praw do spadku. Sąd pytający podniósł, że podjęcie przez spadkobiercę czynności rozporządzających
w celu zapobieżenia wykonania ustawowego obowiązku zapłaty zachowku może prowadzić do wymuszonej sprzedaży składników jego
majątku. W konsekwencji – zdaniem sądu pytającego – art. 991 k.c. narusza postanowienia Konstytucji zarówno co do gwarancji