Wyrok TK z dnia 17 czerwca 2003, sygn. P 24/02

1. Postanowieniem z 31 lipca 2002 r. (sygn. akt II SA/Gd 1586/01) Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, dotyczącym zgodności art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniu pieniężnym), z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pytanie to powstało na gruncie następującego stanu faktycznego.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: USKOR) umorzył postępowanie o przyznanie świadczenia przewidzianego ustawą o świadczeniu pieniężnym, a podstawą tego rozstrzygnięcia było przekroczenie przez wnioskodawczynię prekluzyjnego terminu określonego w art. 4 ust. 5 tej ustawy. Kierownik USKOR po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał swą decyzję w mocy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę podkreślił, że nie istnieją przesłanki pozbawiające ustawodawcę możliwości ustanowienia czasowych ograniczeń ubiegania się przez obywateli o pewne uprawnienia, bowiem ograniczenia takie co do zasady mieszczą się w zakresie swobody przysługującej ustawodawcy. Jednakże wprowadzenie ograniczeń w drodze nowelizacji budzi wątpliwości w aspekcie zasad pewności prawa i ochrony zaufania obywateli do państwa, a także zasady równości, bowiem prowadzi do różnicowania obywateli według kryteriów formalnych nie zaś merytorycznych.

Pierwotnie ustawa o świadczeniu pieniężnym nie przewidywała żadnego terminu składania wniosków o przyznanie świadczeń i w takim kształcie funkcjonowała przez trzy lata. Termin zawity wprowadzony został dopiero ustawą z dnia 18 marca 1999 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 28, poz. 257; dalej: nowela marcowa). W sprawie nie istnieje zagadnienie vacationis legis, bowiem nie jest istotna data, w której ustawa nowelizująca weszła w życie, lecz okres pomiędzy wejściem w życie noweli marcowej, a terminem, po upływie którego nie można już składać nowych wniosków o przyznanie świadczeń. Okres ów wyniósł niespełna 9