Wyrok TK z dnia 04 kwietnia 2017, sygn. P 56/14

1. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XV Wydział Gospodarczy (dalej: pytający sąd), w postanowieniu z 6 października 2014 r. (wpłynęło 23 października 2014 r.), przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy art. 117 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim nakłada na osoby prawne ciężar prawny wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego, i art. 103 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) w zakresie, w jakim nakłada na osoby prawne ciężar prawny wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, oraz czy obie te regulacje w zakresie, w jakim nie przewidują procedury wezwania do uzupełnienia wniosku, gdy podane dane są niewystarczające do oceny braku dostatecznych środków na poniesienie tych kosztów, są zgodne z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.

1.1. Wątpliwości co do konstytucyjności wskazanych przepisów powstały na tle następującego stanu faktycznego: Pozwana spółka, wnosząc sprzeciw od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwana powołała się na trudną sytuację finansową. W dalszym piśmie złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości celem weryfikacji wzajemnych rozliczeń stron. Postanowieniem z lipca 2014 r., wydanym przez referendarza sądowego, wniosek pozwanej o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu został oddalony. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że osoba prawna ma obowiązek udowodnić okoliczności uzasadniające wniosek. Pozwana nie przedstawiła natomiast żadnych dowodów celem udokumentowania jej sytuacji majątkowej. W konsekwencji zarówno wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu