Wyrok TK z dnia 18 listopada 2003, sygn. P 6/03

1. Pytanie prawne Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze powstało na tle następującego stanu faktycznego. Jan Świrydo, zatrzymany w styczniu 1949 r. przez władze radzieckie, w marcu tegoż roku, wraz z innymi osobami, został skazany przez Trybunał Wojenny Wojsk MSW obwodu Grodzieńskiego na karę 25 lat pozbawienia wolności, konfiskatę mienia oraz pięć lat pozbawienia prawa publicznych. Przypisane mu czyny obejmowały okres 1947-1948 r. W wykonaniu wyroku Jan Świrydo przebywał w obozach odosobnienia na Dalekim Wschodzie, gdzie pracował w kopalniach. Został zwolniony 24 sierpnia 1956 r. decyzją Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Następnie skorzystał z możliwości repatriacji i przyjechał do Polski. Zmarł w 1993 r. Kolegium do Spraw Karnych Sądu Najwyższego Republiki Białorusi w orzeczeniu z 17 grudnia 1993 r. uznało wyrok z 1949 r. za zgodny z prawem i orzekło, iż skazani nie podlegają rehabilitacji. W dniu 8 listopada 2002 r. jego następcy prawni (żona i synowie), złożyli do Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje organów byłego ZSRR (sprawa o sygn. akt III Ko 494/02). W toku rozpoznawania tego wniosku Sąd powziął wątpliwość co do zgodności z Konstytucją art. 8 ust. 2a i 2b ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Jak wyjaśnia Sąd Okręgowy, nowela do ustawy z 16 lipca 1998 r., przez wprowadzenie do ustawy art. 8 ust. 2a, poszerzyła krąg osób uprawnionych do odszkodowania i zadośćuczynienia na osoby represjonowane przez radzieckie organy ścigania, wymiaru sprawiedliwości lub pozasądowe „na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od 1