Postanowienie TK z dnia 14 grudnia 2021, sygn. SK 3/21

1. M.F. (dalej: skarżący) wniósł 30 marca 2020 r. (data nadania) skargę konstytucyjną o stwierdzenie niezgodności art. 386 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim przyjmuje, że „istotą sprawy jest tylko żądanie pozwu (wniosku w sprawie nieprocesowej)”, z art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji.

1.1. Skarga konstytucyjna została złożona na tle następującego stanu faktycznego:

Postanowieniem z 19 października 2018 r. Sąd Rejonowy w T. (dalej: sąd rejonowy) ustanowił na nieruchomości skarżącego służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela sąsiadującej działki, która nie ma dostępu do drogi publicznej. Zasądził ponadto od wnioskodawców – właścicieli działki sąsiadującej – wynagrodzenie na rzecz skarżącego. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł apelację.

Postanowieniem z 24 maja 2019 r. Sąd Okręgowy w T. (dalej: sąd okręgowy), na podstawie art. 386 § 4 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., uchylił postanowienie sądu rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. Sąd okręgowy, w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, wyjaśnił, że sąd rejonowy nie rozważył wszystkich możliwych wariantów przebiegu drogi koniecznej i nie rozpoznał istoty sprawy. Na powyższe orzeczenie wnioskodawcy wnieśli zażalenie (art. 3941 § 11 k.p.c.).

Postanowieniem z 17 października 2019 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie na postanowienie kasatoryjne wydane przez sąd drugiej instancji, ustala jedynie, czy wystąpiły wymienione w art. 386 § 4 k.p.c. podstawy procesowe do wydania przez ten sąd postanowienia o uchyleniu orzeczenia sądu pierwszej instancji. Sąd Najwyższy weryfikuje zatem, czy sąd drugiej instancji zasadnie stwierdził, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty