Postanowienie TK z dnia 20 lutego 2008, sygn. SK 44/07

1. W skardze konstytucyjnej z 21 lutego 2006 r. Marek Jarocki (dalej: skarżący) wniósł o uznanie w całości za niezgodne z Konstytucją art. 16 ust. 1 i 3 i art. 30 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110, ze zm.; dalej: ustawa o kosztach). Jako wzorce kontroli powołał art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 Konstytucji.

W uzasadnieniu wskazał przede wszystkim na znaczenie konstytucyjnego prawa do sądu, przynajmniej dwuinstancyjnego postępowania i zakazu zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw, które stanowią, zdaniem skarżącego, wypełnienie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Skarżący podkreślił także, że swoboda ustawodawcy określania formalnych przesłanek korzystania z prawa do sądu jest limitowana przez zakaz zawarty w art. 77 ust. 2 Konstytucji (w uzasadnieniu skargi błędnie przywołano kilkakrotnie art. 77 ust. 1 Konstytucji).

Powyższe zasady są, w ocenie skarżącego, naruszane przez przepisy ustawy o kosztach. Ustawa ta uzależnia bowiem rozpoznanie sprawy przez sąd od uiszczenia opłaty (wpisu). Samo istnienie tego obowiązku nie przesądza jeszcze o jego niekonstytucyjności, szczególnie, że ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) przewiduje możliwość ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże, jak podnosi skarżący, w wypadku przedsiębiorców możliwość ta jest „prawem de facto martwym”, bo zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, przedsiębiorca ma zawsze obowiązek zabezpieczyć środki na prowadzenie sporów sądowych. Koszta sądowe stanowią bowiem, w ocenie sądów, koszta prowadzenia działalności gospodarczej. Tymczasem, zgodnie z zakwestionowanymi przepisami, sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W tym wypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem zwrotu pisma uiścił opłatę