Postanowienie TK z dnia 10 czerwca 2010, sygn. Ts 141/09

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 czerwca 2009 r. skarżący zarzucają, że art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja o ochronie praw człowieka). Zaskarżony przepis przewiduje, że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skarżący podają w wątpliwość jego zgodność z Konstytucją w zakresie, w jakim uniemożliwia on realizację praw podmiotowych przyznanych na podstawie ustawy retroaktywnej wchodzącej w życie po wydaniu niekorzystnego dla strony orzeczenia sądu.

Skarżący zarzucają, że zaskarżona norma ogranicza prawo jednostki do rozpatrzenia sprawy przez sąd i przeprowadzenie sprawiedliwego i rzetelnego procesu. Zdaniem skarżących, nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego i prawem jednostki do rzetelnego procesu jest sytuacja, w której ustawodawca w drodze ustawy retroaktywnej przyznaje jednostce uprawnienia, a zarazem nie przyznaje jej żadnych instrumentów procesowych w celu realizacji tych uprawnień. Podkreślają, że ustawodawca, decydując się na wprowadzenie ustawy działającej wstecz, ma na celu ochronę bądź przyznanie uprawnień o charakterze szczególnym, wyjątkowym i koniecznym z uwagi na interes społeczny. Dotyczy to także ustawy z 3 grudnia 1984 r. o uznaniu ważności umów o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy (Dz. U. Nr 55, poz. 282; dalej: ustawa o uznaniu ważności), która traktuje ogólnie o umowach dotkniętych określoną wadą, polegającą na