Postanowienie TK z dnia 16 listopada 2016, sygn. Ts 203/16

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 września 2016 r. (data nadania) A.K.W. (dalej: skarżący) zarzucił, że art. 3981 i art. 3942 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim, „nie przewidują one możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej”, są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, a także z art. 175 ust. 1 Konstytucji.

Postanowieniem z 16 listopada 2016 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 24 listopada 2016 r.) Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu, stwierdziwszy, że wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne. Zdaniem Trybunału skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia swych praw wyrażonych w art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jak ustalił Trybunał, istota zarzutów sformułowanych w skardze dotyczyła braku ustawowej możliwości instancyjnej kontroli orzeczenia sądu drugiej instancji działającego jako sąd pierwszej instancji. Jednakże, jak orzekł Trybunał w wyroku z 30 marca 2009 r., wydanym w sprawie SK 19/08, „[s]ąd drugiej instancji, który orzeka po raz pierwszy w przedmiocie zwolnienia od kosztów postępowania, nie może zostać uznany za sąd pierwszej instancji. Sąd ten, wydając postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów postępowania, nie rozstrzyga odrębnej sprawy, ale podejmuje rozstrzygnięcie dotyczące wniesionego środka zaskarżenia, rzutujące na możliwość jego merytorycznego rozpoznania. Konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania nie wymaga, aby rozstrzygnięcie wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania musiało podlegać dalszej kontroli instancyjnej. W tym zakresie stosuje się natomiast ogólny nakaz ukształtowania postępowania sądowego zgodnie z wymogami sprawiedliwości proceduralnej” (OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29). Trybunał zwrócił uwagę na to, że