Wyrok TK z dnia 06 listopada 2007, sygn. U 8/05

1. Pismem z 27 października 2005 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: RPO) złożył do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie niezgodności § 43 pkt 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49, ze zm.; dalej: rozporządzenie RM) z art. 30, art. 31 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zdaniem RPO wskazane przepisy rozporządzenia RM, w zakresie, w jakim od faktycznych opiekunów, z reguły rodziców, osób niepełnosprawnych intelektualnie, wymagają podjęcia działań o ich ubezwłasnowolnienie, są niezgodne z konstytucyjnymi zasadami ochrony godności człowieka (art. 30), jego wolności (art. 31) i równości (art. 32). Wniosek RPO został spowodowany licznymi skargami rodziców sprawujących opiekę faktyczną nad niepełnosprawnymi, pełnoletnimi dziećmi uprawnionymi do renty socjalnej. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268, ze zm.; dalej: ustawa o rencie socjalnej) rentę socjalną wypłacały ośrodki pomocy społecznej, które nie wymagały od rodziców (opiekunów faktycznych) przeprowadzania procedury ubezwłasnowolniania. Po wejściu w życie ustawy wypłatę rent socjalnych przejął ZUS, który w oparciu o przepisy rozporządzenia RM żąda od faktycznych opiekunów sądowego ustanowienia opieki lub kurateli, prowadzącego do ubezwłasnowolnienia pełnoletnich osób niesprawnych intelektualnie, mimo że zdaniem RPO nie zachodzi taka konieczność ze względu na interesy osoby ubezwłasnowolnianej. Zdaniem RPO godzi to w konstytucyjnie chronione prawa jednostki, gwarantowaną w art. 30 ochronę godności ludzkiej, ogranicza jej wolność (art. 31 Konstytucji) i jest sprzeczne z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadą równości, gdyż prawo do odbierania świadczeń z ZUS zostało ujęte odmiennie od regulacji praw do odbioru innych świadczeń przez osoby uprawnione do takich świadczeń.

2.