Organ odwoławczy zaznaczył, że nie udało się przeprowadzić dowodu z przesłuchania D. B. w charakterze świadka, któremu także Skarżący powierzył prowadzenie swojej działalności gospodarczej, bowiem jak wynika z akt sprawy D. B. zmarł w 2023 r.
Biorąc pod uwagę powyższe, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że zarówno z zeznań Skarżącego jak i M. P. oraz K. Ż. jednoznacznie wynika, iż w przedmiotowym okresie, ze względu na to, że Skarżący nie znał się na prowadzeniu działalności gospodarczej, to powierzył jej prowadzenie D. B. i M. P.. Zatem w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, to Skarżący odpowiada i ponosi konsekwencje za działania ww. osób, którym dobrowolnie zezwolił na podejmowanie wszystkich czynności związanych z jego firmą.
Organ zaznaczył, że Skarżący nie sprawował kontroli ani nadzoru nad wznowioną działalnością gospodarczą. Skarżący nie podjął także żadnych czynności, aby sprawdzić czy osoby, którym powierzył prowadzenie działalności gospodarczej, poprawnie zarządzały jego firmą i prawidłowo rozliczały się z właściwym urzędem skarbowym.
Organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w S. o przedstawieniu Skarżącemu zarzutów, stanowiące jeden z dowodów w sprawie, z którego wynika, iż w okresie od września 2020 r. do lipca 2023 r. w G., [...], W. i innych miejscowościach na terenie Polski, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, Skarżący brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej, której celem było popełnienie przestępstw karnych i karnoskarbowych związanych z wystawieniem nierzetelnych faktur oraz poświadczających nieprawdę faktur \/AT. W związku z wystawieniem nierzetelnych faktur Prokurator zarzucił Skarżącemu, iż wprowadził w błąd organy podatkowe celem uniknięcia zapłaty i zmniejszenia należności Skarbu Państwa oraz narażenia na uszczuplenie należności publicznoprawnych Skarbu Państwa.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wykazał, iż Skarżący nie kontrolował, ani nie nadzorował w żaden sposób osób, którym powierzył prowadzenie wznowionej działalności gospodarczej. Tym samym pozwolił na wystawianie nierzetelnych oraz poświadczających nieprawdę faktur VAT.
W skardze do tut. Sądu Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa, w tym w szczególności rażące naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 210 § 1 pkt 6 oraz § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez przedstawienie uzasadnienia, które godzi w dobre imię strony a jednocześnie w żaden sposób nie udowadnia postawionej tezy organu drugiej instancji, iż Skarżący świadomie uczestniczył w oszustwie podatkowym, polegającym na wystawianiu nierzetelnych oraz poświadczających nieprawdę faktur, gdyż w przypadku zastosowania przepisu art. 108 ust. 1 u.p.t.u., nie ma znaczenia, czy podatnik był świadomy czy też nie,
2) art. 121 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez wadliwą, skrajnie stronniczą, a jednocześnie niespójną i niezrozumiałą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, wskazującą na świadomość strony na temat nieprawidłowości związanych z wystawianiem spornych faktur poświadczających nieprawdę, pomimo braku podstaw do takiego twierdzenia, co stoi w rażącej sprzeczności z zasadą zaufania do podatnika, zasadą rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść podatnika,
3) art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, niepełne zebranie materiału dowodowego oraz błędną ocenę, polegającą w szczególności na uznaniu, że Skarżący świadomie brał udział w wystawianiu spornych faktur, bowiem dobrowolnie powierzył prowadzenie działalności D. B. i M. P..
II. przepisów prawa materialnego tj. art. 108 ust. 1 u.p.t.u. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nieuzasadnionym przyjęciem, że to Skarżący ponosi odpowiedzialność za wystawienie spornej faktury na rzecz firmy B. B. D. B..
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ zasadnie określił Skarżącemu kwoty do zapłaty podatku, o którym mowa w art. 108 ust. 1 u.p.t.u. z tytułu wystawienia w grudniu 2020 r. faktury VAT, która nie potwierdzała faktycznych transakcji, na rzecz B. B. D. B..
Organ ustalił, iż od dnia [...] lipca 2019 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "P. " M. P. w G. z siedzibą przy ul. [...], którą otworzył na zasadzie współpracy z serwisem samochodowym o nazwie P.. We wrześniu 2019 r. zawiesił tę działalność, którą wznowił w sierpniu 2020 r.
Na okoliczność wystawienia m.in. spornej faktury, w dniu [...] maja 2024 r. przeprowadzono dowód z przesłuchania Skarżącego. Zeznał on, że pracując na umowę o pracę w firmie E. dostał propozycję odwieszenia działalności gospodarczej w celu pracowania w dalszym ciągu w autodetalingu oraz wzięcia w późniejszym terminie aut w leasing, które mógłby wstawiać do wypożyczali, w której pracował. Zeznał, iż odwieszenie działalności wyszło z inicjatywy D. B. i M. P.. Stwierdził, iż z racji tego, że nie znał się na prowadzeniu działalności gospodarczej, a widział jak prężnie działa wypożyczalnia, w której pracował, powierzył prowadzenie działalności D. B. i M. P.. Powierzenie prowadzenia działalności odbyło w formie ustnej, Skarżący nie udzielił żadnego pełnomocnictwa. Zeznał też, iż wykonywał usługi mycia, polerowania pojazdów, nakładania powłok ochronnych na lakier, prania tapicerek, które wykonywane były na rzecz samochodów należących do firmy E. i klientów zewnętrznych. W ramach prowadzonej działalności podpisywał także umowy leasingu na samochody. Leasingowanymi samochodami dysponowała firma E., a po zamknięciu tej firmy, samochodami dysponowali D. B. i M. P., którzy również zajmowali się płatnościami za faktury leasingowe, gdyż Skarżący przekazał im dane do logowania się na konto firmowe i kartę płatniczą. Ponadto zeznał, iż D. B. i M. P. dysponowali także jego telefonem firmowym, żeby powiadomienia nie przychodziły do niego tylko do nich w momencie dokonywania płatności. Stwierdził także, że sprawy księgowe prowadziła firma "I." K. Ż., jednak kontakt z biurem rachunkowym miał nieformalny, niezwiązany z działalnością gospodarczą, gdyż nie otrzymywał żadnych informacji o płaconych podatkach. Podkreślił również, iż w okresie odwieszenia działalności gospodarczej nie wystawiał faktur, nie dokonywał zakupów na firmę, natomiast faktury za telefon firmowy, przekazywał M. P.. Stwierdził, że nie wiedział, iż w ramach odwieszonej działalności gospodarczej wystawiane są nierzetelne faktury, i że miał do D. B. i M. P. zaufanie. Zeznał także, iż w żaden sposób nie kontrolował swojej działalności, oraz że nie miał świadomości i wiedzy na temat nieprawidłowości.
Zeznania te znajdują potwierdzenie w wyjaśnieniach złożonych przez Skarżącego w dniu [...] września 2023 r. w charakterze podejrzanego w ramach śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w S.. Z wyjaśnień tych wynika, że w trakcie zatrudnienia w E. dostał propozycję odwieszenia działalności celem uzyskiwania dochodu z autodetalingu. Z racji tego, że nie znał się na prowadzeniu działalności gospodarczej, oddał "cały zarząd swoją działalnością" D. B. i M. P.. Wskazał również, iż "D. powiedział, że oni będą tego wszystkiego pilnować, wystawiania faktur, rozliczeń, Oni - to znaczy D. B. który współpracował w tym zakresie z M. P. (...)". Stwierdził, iż tak na prawdę tylko przy rozliczeniu rocznym dostał informację jaki dostanie zwrot podatku. Nic więcej o tym co się dzieje w ramach swojej działalności nie wiedział.
W trakcie przesłuchania w charakterze podejrzanego okazano Skarżącemu faktury sprzedażowe wystawione w jego imieniu. Wyjaśnił, iż nic nie wiedział o tych fakturach. Nie prowadził żadnych rozmów, negocjacji handlowych z osobami z firm wykazanymi na tych fakturach i nie znał tych firm. Znał firmę E., gdyż wykonywał dla tej firmy prace polegające na czyszczeniu i polerowaniu samochodów. Jeżeli chodzi o rachunek bankowy swojej firmy wyjaśnił, że sam założył ten rachunek, ale teczkę z dokumentami dotyczącymi rachunku dał D. B.. Podkreślił, że nie dokonywał żadnych płatności, przelewów. Na pytanie jak rozliczał się D. B., czy wystawiał mu faktury, stwierdził, iż nie wystawiał faktur, pieniądze dostawał w formie gotówki albo na konto firmowe T. P., z którego potem przelewał pieniądze na prywatne konto.
W dniu [...] maja 2024 r. organ przeprowadził dowód z przesłuchania prezesa zarządu "I." Sp. z o.o. K. Ż.. Zeznał on, iż zna Skarżącego, oraz że firma "I." prowadziła obsługę księgową działalności gospodarczej M. P.. Stwierdził, iż firmę Skarżącego "reprezentował" M. P., który kontaktował się z nim w sprawach formalnych. Nie kojarzył by kiedykolwiek rozmawiał z M. P. na temat spraw związanych z jego działalnością, bowiem wszystkie dokumenty dostarczał M. P.. Na pytanie, czy Skarżący miał możliwość zapoznania się z dokumentami/fakturami wystawionymi w ramach prowadzonej działalności, zeznał, iż M. P. miał taką możliwość, ale nie wie czy z niej skorzystał.
Z kolei przesłuchany w dniu [...] lipca 2024 r. M. P. zeznał, że zna Skarżącego, gdyż razem współpracowali w prowadzonej przez niego wypożyczalni samochodów. W porozumieniu z nim, M. P. odwiesił działalność gospodarczą i powierzył mu jej prowadzenie. Na pytanie co było powodem, że zdecydował się na prowadzenie działalności za M. P., jakie z tego tytułu korzyści otrzymywał, odpowiedział, iż powód był taki, że chciał zwiększyć przychody zarówno Skarżącego, jak i swojej wypożyczalni.
Nie przesłuchano natomiast D. B., gdyż ten zmarł w 2023 r.
Z powyższych zeznań wynika, że po wznowieniu działalności gospodarczej, Skarżący nie wykonywał żadnych czynności z nią związanych, tj. nie wystawiał faktur, nie prowadził rozmów handlowych, bowiem przekazał prowadzenie tej działalności D. B. i M. P.. Na czynność "przekazania działalności" nie udzielił żadnego pisemnego pełnomocnictwa, lecz wskazał, iż zostało to uzgodnione w formie ustnej. Sam założył rachunek bankowy swojej firmy, ale teczkę z dokumentami dotyczącymi rachunku przekazał D. B. i M. P.. Dał im też dane do logowania się na konto firmowe i kartę płatniczą. D. B. i M. P. dysponowali także jego telefonem firmowym. W żaden sposób nie kontrolował swojej działalności gospodarczej i nie wiedział co dzieje się w jej ramach. Nie kwestionuje także tego, że sporne faktury nie potwierdzały faktycznych transakcji.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organ zasadnie określił Skarżącemu kwoty do zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2023 r. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty. Przepis ten odpowiada treści art. 203 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia [...] listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, który stanowi, że do zapłaty podatku zobowiązana jest każda osoba, która wykaże ten podatek na fakturze.
W wyroku z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 866/08 NSA (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia) zaakcentował, że art. 108 ust. 1 u.p.t.u. przewiduje szczególny przypadek samoistnego powstania obowiązku podatkowego w efekcie samego wystawienia faktury wykazującej kwotę podatku od towarów i usług. Polega on na tym, że niezależnie od tego, czy w sprawie zaistniał obrót będący podstawą opodatkowania podatkiem VAT, jak również niezależnie od rozmiarów i konsekwencji podatkowych tego obrotu - każdy wystawca faktury nie mającej odzwierciedlenia w stanie faktycznym liczyć się winien z koniecznością zapłaty wykazanego w niej podatku. Regulacja ta stanowi o szczególnej roli faktury we wspólnym systemie podatku od towarów i usług, gdyż dla podatnika otrzymującego taką fakturę zwykle stanowi podstawę do obniżenia podatku należnego, a nawet żądania zwrotu podatku. Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 1133/10, wskazując, że art. 108 ust. 1 u.p.t.u. ma charakter sankcyjno-prewencyjny, mający zapobiegać nadużyciom w systemie VAT, i należy stosować go z uwzględnieniem analizy, czy zaistniała sytuacja wytworzona faktem wystawienia faktury, o której mowa w tym przepisie, niesie za sobą ryzyko jakiegokolwiek obniżenia wpływów z tytułu podatków, zgodnie z zasadą neutralności VAT (por. też wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 754/19). Nadto, w judykaturze wskazuje się, że dla zastosowania art. 108 ust. 1 u.p.t.u. nie ma istotnego znaczenia, czy dana osoba była świadomym uczestnikiem fikcyjnego obrotu. Znaczenie ma wyłącznie to, że wystawiła ona faktury VAT, które nie dokumentowały realnego obrotu, powodując przy tym ryzyko uszczuplenia wpływów podatkowych (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 29 października 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 275/24). Sąd w składzie orzekającym podziela powyższe poglądy.
Negując zastosowanie art. 108 ust. 1 u.p.t.u., Skarżący podnosi, że to nie on wystawiał sporne faktury i nie zajmował się prowadzeniem spraw księgowych firmy. Wskazuje, że fałszywe faktury wystawiał M. P., posługując się jego tożsamością, bez jego wiedzy i zgody.
Trafnie jednak w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że art. 108 ust. 1 u.p.t.u. ma zastosowanie także wtedy, gdy podatnik upoważni osoby trzecie do wykonywania czynności za podatnika lub reprezentowania podatnika, gdyż to przedsiębiorca ponosi ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 362/12). Podatnik odpowiada zatem za działania osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie dotyczy to sytuacji, gdy bezprawnie wykorzystano dane podmiotu będącego podatnikiem (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Po 914/18).
W rezultacie, Skarżący nie może jednak skutecznie powoływać się na to, iż nie był świadomy, iż uczestniczy w oszustwie podatkowym, i że to nie on wystawiał fikcyjne faktury, skoro przekazał prowadzenie działalności gospodarczej D. B. i M. P. oraz dobrowolnie udostępnił im dane do logowania na rachunek bankowy i telefon firmowy. W ten sposób upoważnił M. P. oraz D. B. do podejmowanie wszystkich czynności związanych z jego firmą. Oddając tym osobom prowadzenie działalności gospodarczej, bez jakiejkolwiek kontroli, w istocie zezwolił na wystawianie przez te osoby nierzetelnych faktur.
Przywołane w skardze orzecznictwo sądowe nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie, gdyż odnosi się do sytuacji, gdy ktoś inny "podszył się" pod podatnika i bez jego woli i wiedzy wystawiał oszukańcze faktury. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Skoro Skarżący dał "wolną rękę" wskazanym osobom do prowadzenia spraw swojej firmy, to nie można powiedzieć, że bezprawnie posłużono się jego danymi do wystawiania spornych faktur i ktoś "podszył się" pod niego.
W tym kontekście należy też zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Prokuratora Prokuratury Krajowej w S. z dnia [...] września 2023 r. o przedstawieniu M. P. zarzutów (por. k. 152 akt admin. II inst.). Z postanowienia tego wynika, iż w okresie od września 2020 r. do lipca 2023 r. w G., Ł., W. i innych miejscowościach na terenie Polski, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, brał on udział w zorganizowanej grupie przestępczej, której celem było popełnienie przestępstw karnych i karnoskarbowych związanych z wystawieniem nierzetelnych faktur oraz poświadczających nieprawdę w fakturach VAT.
Organ ustalił, iż Skarżący dokonał korekty podatku należnego z tytułu wystawienia w grudniu 2020 roku spornej faktury deklaracji VAT-7 oraz JPK_sprzedaż, jednakże jej odbiorca – firma B. B. D. B. – odliczył podatek naliczony wynikający z tej faktury. Zatem w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można mówić o tym, iż Skarżący wyeliminował ryzyko uszczupleń dochodów podatkowych, wynikających z wprowadzenia do obrotu gospodarczego faktur niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Zdaniem Sądu, nie zostały też naruszone wskazane w skardze przepisy Ordynacji podatkowej oraz przepisy Prawa przedsiębiorców. Organ w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy zebrał materiał dowodowy, a następnie, bez przekroczenia ustawowych granic, poddał go wnikliwej analizie i ocenie, wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski. Strona nie podważyła skutecznie dokonanej przez organ oceny zgromadzonych dowodów. W szczególności cel ten nie mógł być osiągnięty przez forsowanie własnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji dowodów, które legły u podstaw dokonania niewątpliwych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń. Zarówno dowody te, jak i ich ocena zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Taka ocena nie jawi się bynajmniej jako dowolna, lecz została oparta na racjonalnych przesłankach. Sam fakt, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie został przez organy oceniony odmiennie niż oczekiwał tego Skarżący, nie świadczy o rozstrzyganiu wątpliwości faktycznych na niekorzyść podatnika, czy o naruszeniu zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organu podatkowego.
Mając powyższe na uwadze, wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
J. Ziołek L. Kleczkowski T. Wójcik