2) art. 64cd § 1 w zw. z art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. przez potwierdzenie zasadności niezastosowania tych przepisów przez organ pierwszej instancji (co oznacza w istocie podtrzymanie odmowy ich zastosowania w sprawie), co doprowadziło do:
- bezzasadnej odmowy zwrotu Skarżącemu kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, naliczonych i pobranych od Skarżącego w zakończonej egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego;
a na płaszczyźnie proceduralnej (jako konsekwencji naruszenia art. 64cd § 1 w zw. z art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a.)
- bezpodstawnego zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. i utrzymania w mocy postanowienia pierwszoinstancyjnego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynikało, że należało na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. uchylić to postanowienia w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, jako naruszenia, które miały wpływ na wynik sprawy;
3) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. wobec lakonicznego uzasadnienia postanowienia, które to uzasadnienie w dużej mierze nie odnosi się do kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co tym bardziej sprawia, że ta jego cecha (zdawkowość) uniemożliwia weryfikację postanowienia pod kątem zgodności z prawem procesowym i materialnym, jako naruszenia, które miały wpływ na wynik sprawy;
4) art. 8 § 1 k.p.a, (zasada pogłębiania zaufania), gdyż organ odwoławczy nie odniósł się merytorycznie w postanowieniu do adekwatnego orzecznictwa sądowoadministracyjnego powołanego/cytowanego przez Skarżącego w zażaleniu z [...] r. i wydał rozstrzygnięcie na niekorzyść Skarżącego, co oznacza, że nie akceptuje tego orzecznictwa jako naruszenia, które miały wpływ na wynik sprawy;
5) art. 10 § 1 k.p.a. (zasada wysłuchania stron), gdyż organ odwoławczy nie umożliwił Skarżącemu wypowiedzenia się co do materiału dowodowego sprawy, jako naruszenia, które miały wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia organu odwoławczego, uchylenie w całości postanowienia organu pierwszej instancji z jednoczesnym wskazaniem sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.).
Sporem w sprawie objęta jest zgodność z prawem postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., utrzymującego
w mocy postanowienie z [...] r. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T., którym to postanowieniem odmówiono zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...].
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Na wstępie podać należy, że wnioskiem z [...] r. Skarżący zwrócił się do organu egzekucyjnego o zwrot kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, na podstawie art. 64cd § 1 u.p.e.a. w związku z art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. Skarżący podnosi, że wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej. Zarzucił, że upomnienie wzywające do wykonania obowiązku szczepień u syna, nie zostało mu prawidłowo doręczone, zatem nie było podstawy prawnej do prowadzenia egzekucji kosztów upomnienia. Podkreślił, że niedopuszczalne jest wszczęcie odrębnego postępowania egzekucyjnego co do kosztów upomnienia, w oderwaniu od postępowania egzekucyjnego w sprawie głównego obowiązku o charakterze niepieniężnym. Z kolei organ utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające zwrotu kosztów egzekucyjnych podnosi, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było zgodne z prawem.
Z akt administracyjnych wynika, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego
w T. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku Skarżącego na podstawie wystawionego przez wierzyciela, tj. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. tytułu wykonawczego z [...] r., nr [...], obejmującego zaległość
z tytułu nieuiszczonych kosztów upomnienia w kwocie należności głównej [...] zł. Celem wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] r., nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego
i wkładu oszczędnościowego w [...] [...] S.A. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego uznano za doręczone - w trybie art. 44 k.p.a. – w dniu [...] r. Bank realizując zajęcie rachunku bankowego, [...] r. przekazał kwotę [...]zł organowi egzekucyjnemu, którą zaspokojono egzekwowaną należność. Dyrektor podał, że [...] r., za pośrednictwem organu egzekucyjnego, Skarżący wniósł do wierzyciela zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc nieistnienie obowiązku oraz wnosząc o jego umorzenie i zawieszenie. W uzasadnieniu wskazał, że nie otrzymał upomnienia wzywającego do wykonania obowiązku szczepień u syna, a zatem nie wiedział o konieczności poniesienia kosztów z tym związanych. Podał, że wyegzekwowanie należności jest następstwem błędnego uznania przez wierzyciela istnienia obowiązku szczepień ochronnych. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. postanowieniem z [...] r., nr [...] oddalił zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku. W uzasadnieniu wskazał, że upomnienie zostało wysłane na adres zamieszkania figurujący w placówkach zdrowia i uznane za doręczone [...] r. w trybie art. 44 k.p.a. W kwestii obowiązku szczepień ochronnych wyjaśnił, że są one wymagane dla każdego, kto przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ww. postanowienie z [...] r. w sprawie stało się ostateczne i prawomocne.
Mając na uwadze nakreślone granice sporu stwierdzić należy, że oceny sprawy należy dokonać z zastosowaniem normy prawnej wynikającej z art. 64cd § 1 u.p.e.a. W przedmiotowej sprawie przepis art. 64cd u.p.e.a. stanowił bowiem formalnoprawną podstawę orzekania przez organy obydwu instancji. Zgodnie z tym przepisem prawa, jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi.
Prawidłowe zastosowanie art. 64cd § 1 u.p.e.a. wymaga zatem ustalenia w pierwszej kolejności czy wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było zgodne, bądź niezgodne z prawem.
Dokonując analizy brzmienia art. 64cd § 1 u.p.e.a. należy podkreślić, że podstawą (a zarazem obowiązkiem dla organu) zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami jest okoliczność, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem. Chodzi tutaj o wszelkie niezgodności z prawem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 2957/21). Natomiast ustawodawca jedynie po przecinku wymienia przykład takiej niezgodności, tj. "jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu". O tym, że jest to tylko jedna z możliwych niezgodności z prawem świadczy - umieszczony po przecinku - zwrot "w szczególności", który poprzedza wcześniej przywołany fragment.
W konsekwencji podkreślić należy, że podstawą zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami jest każda (jakakolwiek) niezgodność z prawem dotycząca wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego, która zostanie ujawniona ("okaże się") po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 4 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 301/24). Zatem z brzmienia art. 64cd § 1 u.p.e.a. jasno wynika, że do zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, nie jest konieczne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jest to tylko jedna z możliwości (jeden z przypadków), będąca skutkiem faktu, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem. Jeśli jednak zostanie stwierdzona okoliczność wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego niezgodnie z prawem, która to wadliwość nie powoduje jednak równocześnie konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego, to nie oznacza wykluczenia obowiązku zastosowania art. 64cd § 1 u.p.e.a. Sam bowiem fakt, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, jest wystarczający - a zarazem zobowiązujący organ - do zwrotu zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowanych lub uzyskanych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami. Natomiast umorzenie postępowania egzekucyjnego może być tylko jedną z możliwych (ale niekoniecznych) konsekwencji tego wadliwego (niezgodnego z prawem) wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że jako podstawę niezgodnego z prawem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, Skarżący wskazuje na fakt, iż nie zostało mu doręczone upomnienie oraz stawia zarzut nieistnienia obowiązku.
Sąd zauważa, że organ w niniejszej sprawie powołuje się na postanowienie z [...] r., nr [...] wydane przez wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T.. Z sentencji tego postanowienia wynika, że organ "postanawia oddalić zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczący nieistnienia obowiązku" (k.17-18 akt administracyjnych). Nie budzi zatem wątpliwości, że przedmiotem rozpoznania był wyłącznie zarzut nieistnienia obowiązku. W aktach administracyjnych znajduje się pismo Skarżącego nazwane "Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej", w którym zgłoszono zarzut nieistnienia obowiązku. Zauważyć jednak należy, że z uzasadnienia tego pisma wprost wynika, iż strona kwestionuje także doręczenie upomnienia (k. 11 akt administracyjnych). Kwestia doręczenia upomnienia może natomiast być przedmiotem odrębnego zarzutu, tj. z art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Zdaniem tut. Sądu bez wyraźnego i jednoznacznego pisemnego potwierdzenia przez wnoszącego pismo, że zawiera ono wyłącznie zarzut nieistnienia obowiązku, nie było dopuszczalne przyjęcie, iż zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia nie został zgłoszony. Wprawdzie w uzasadnieniu ww. postanowienia wierzyciel stwierdził, że upomnienie zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a., jednakże Sąd zauważa, że załatwienie zgłoszonego zarzutu powinno znaleźć odzwierciedlenie w sentencji postanowienia wierzyciela, a nie tylko w jego uzasadnieniu. Ponadto w aktach administracyjnych brak jest kserokopii upomnienia i dowodów jego doręczenia. W związku z tym przedwcześnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przyjął, że wierzyciel wypowiedział się ostatecznie i prawomocnie w sprawie kwestionowania przez Skarżącego doręczenia upomnienia, a tym samym, iż postępowanie egzekucyjne było wszczęte i prowadzone zgodnie z prawem.
Organ zatem przyjmie, że ostatecznie rozpoznany został zarzut nieistnienia obowiązku, natomiast zarzut braku doręczenia upomnienia wymaga rozpoznania przez wierzyciela. W tej sytuacji organ obowiązany będzie zwrócić się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie drugiego zarzutu, tj. braku doręczenia upomnienia, chyba że wierzyciel wykaże, iż Skarżący wycofał ten zarzut. Wówczas jednak konieczne będzie włączenie do akt administracyjnych upomnienia i dowodów jego doręczenia Skarżącemu. Dopiero wówczas organ egzekucyjny ponownie wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych.
W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie wymyka się spod kontroli Sądu, a wskazane braki postępowania dowodowego naruszają regulacje art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać
i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z art. 80 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Przy ponownej ocenie wniosku Skarżącego dokonanej z uwzględnieniem powyższych uwag, organ egzekucyjny zobowiązany będzie podjąć stosowne działania, a następnie wydać przewidziane prawem rozstrzygnięcie.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
W związku z tym, że uchybienia wyżej wskazane dotyczą zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego go postanowienia z [...] r., zasadne stało się uchylenie obydwu postanowień.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę [...]zł stanowiącą równowartość poniesionego wpisu sądowego.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: [...]
J. Ziołek T. Wójcik H. Adamczewska - Wasilewicz