OrzeczeniaInterpretacjeTematy
Zaloguj sięWypróbuj

Wyrok WSA z dnia 15 października 2025, sygn. I SA/Bd 381/25

Sygnatura
I SA/Bd 381/25
Data orzeczenia
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA)
Status
Nieprawomocne
Podatnik
os. fizyczna

Streszczenie

R. P. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na trudną sytuację życiową, finansową i zdrowotną. ZUS odmówił umorzenia, a po ponownym rozpatrzeniu utrzymał decyzję. Skarżący jest żonaty, nie pracuje, otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną bez dochodów i matką z emeryturą, ponosi wysokie wydatki, posiada nieruchomości obciążone hipotekami…

jeszcze 128 słów

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2025r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2025 r. nr UP-322/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek R. P. (skarżący) powołał się na swoją trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. Inne odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. Inne utrzymał w mocy ww. decyzję.

Rozpoznając złożoną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 października 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 596/24 uchylił decyzję ZUS

z dnia [...] czerwca 2024 r. Sąd podzielił stanowisko ZUS co do braku wystąpienia całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350; dalej: "u.s.u.s."). Natomiast zdaniem Sądu, oceniając zaistnienie przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie"), organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jakie otrzymuje skarżący wystarcza na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, nie wystarcza natomiast na spłatę długów, a egzekwowanie należnych składek, biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego, skazywałoby skarżącego na życie

w ubóstwie. Sąd zalecił także, by organ ponownie rozpatrując sprawę wyjaśnił kwestię przedawnienia należności składkowych - najstarsze dotyczą października 2004 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2025 r. Inne utrzymał

w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2024 r.

W uzasadnieniu organ podał, że z przedłożonego w dniu [...] marca 2025 r. aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że: skarżący jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, korzysta z innych form pomocy - otrzymuje świadczenie opiekuńcze w wysokości [...] zł miesięcznie, prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z [...]-letnią żoną - E. P., która nie uzyskuje dochodów i [...]-letnią matką, która uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie; ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, tj. z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów związanych z leczeniem – [...] zł oraz innych - [...] zł; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za rok 2025 w wysokości [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie; jest współwłaścicielem domu o powierzchni 200 m2 pod adresem S. [...], jest właścicielem gospodarstwa rolnego z zabudową zagrodową

o powierzchni 2,64 ha w miejscowości S., z którego w ubiegłym roku nie osiągnął dochodu, jest współwłaścicielem gruntu rolnego z zabudową zagrodową

o powierzchni 1412 m2 w tej samej miejscowości, nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. Ze względu na stan zdrowia i brak możliwości podjęcia pracy nie przewiduje poprawy sytuacji materialnej.

Z ustaleń ZUS wynika, że: zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; od [...] listopada 2021 r., jest zgłoszony przez GOPS w C. jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej (wójt) ma obowiązek opłacać składki; podstawy wymiaru składek wynoszą [...] zł; na nazwisko skarżącego nie jest zarejestrowany żaden pojazd; zobowiązany posiada nieruchomości: własność roli o powierzchni 1,18 ha oraz własność nieruchomości gruntowej

o powierzchni 1,46 ha, położonych w miejscowości S.; współwłasność gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,1412 ha położonych w miejscowości S., udział wolny od obciążeń hipotecznych.

Stosując się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, Inne dokonał analizy przedawnienia należności

z tytułu składek według przepisów prawnych regulujących te kwestie. Organ podał,

że bieg terminu przedawnienia w oparciu o art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zawiesiło wpisanie do ksiąg wieczystych hipotek przymusowych.

Następnie stosując zalecenia Sądu, organ przedstawił czynności zmierzające do wyegzekwowania należności, o których skarżący został zawiadomiony i wyjaśnił,

że postępowanie egzekucyjne trwa nadal.

Organ wskazując na przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. podał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż przesłanka wymieniona w art. 28 ust 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła

z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s.

nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe

z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Choć zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ skarżący ma żonę

i dzieci oraz braku majątku podlegającego egzekucji, jest właścicielem nieruchomości zabezpieczonymi hipotecznie na rzecz ZUS oraz współwłaścicielem nieruchomości wolnej od obciążeń. Nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wprawdzie postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku strony, z uwagi na jego bezskuteczność, jednak niniejsze postanowienie nie może stanowić przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności. Przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję. Skarżący jest właścicielem nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności i może ich dochodzić

z przedmiotu hipoteki. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W zakresie przepisów rozporządzenia organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania, ponieważ skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej.

W odniesieniu do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ podał, że z dokumentacji dołączonej do akt sprawy wynika, iż zobowiązany choruje na cukrzycę insulinozależną, nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, inne zaburzenia metabolizmu lipoprotein oraz przeszedł ostre zapalenie trzustki. Poinformował również, że sprawuje wyłączną opiekę nad niepełnosprawną matką. Inne uznał za udokumentowane problemy zdrowotne. Jednak, jak zauważył organ, z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną skarżący otrzymuje rekompensatę - świadczenie pielęgnacyjne, którego wysokość od [...] stycznia 2025 r. wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto posiada majątek nieruchomy, który w całości nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych rodziny i - niezależnie od stanu zdrowia - może on stanowić źródło spłaty zaległości wobec ZUS. Dlatego w niniejszej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Organ zauważył, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna żony skarżącego, u której zdiagnozowano cukrzycę insulinozależną, niedoczynność tarczycy oraz nadciśnienie. Ponadto cierpi na zburzenia depresyjne i lękowe oraz została skierowana do poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej z rozpoznaniem zespołu cieśni nadgarstka. Jednak - pomimo wezwania - nie przedstawiono dowodów,

by uprawnione organy orzekły o jej stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Organ wyjaśnił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek, osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona

i mieć charakter trwały. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden

z głównych argumentów, nie mogą być zdaniem organu uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika

o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to,

że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ wskazał, że skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe

z żoną, która nie uzyskuje dochodów i matką, która uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie, zwaloryzowane 1 marca 2025 r. Ponadto przysługują jej dodatkowe tzw. trzynaste i czternaste świadczenia w wysokości minimalnej emerytury brutto. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych.

Ponieważ opracowania Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych nie uwzględniają gospodarstwa domowego składającego się z trzech dorosłych osób, dlatego organ przyjął poziom minimum socjalnego określony w kwietniu 2025 r. na kwotę [...]zł na osobę w dwuosobowym gospodarstwie pracowniczym w IV kwartale 2024 r. Miesięczny budżet rodziny skarżącego bez uwzględnienia marcowej waloryzacji świadczenia emerytalnego oraz dodatkowych świadczeń wypłacanych emerytom dwa razy w roku wynosi [...] zł, czyli [...] zł na osobę. Oznacza to,

że w gospodarstwie domowym na osobę przypada kwota o [...] zł wyższa niż minimum socjalne. Organ zauważył, że wprawdzie deklarowane wydatki przekraczają miesięczny budżet rodziny, ale z oświadczenia syna wynika, że gospodarstwo domowe może liczyć na jego wsparcie finansowe, które zapewnia każdorazowo, gdy wystąpi taka potrzeba. Zatem zdaniem organu, niezbędne potrzeby bytowe rodziny skarżącego są zaspokojone, w tym przy wsparciu syna, który posiada własne źródło dochodów. Skarżący nie korzysta z żadnych instytucjonalnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, a na jego sytuację majątkową składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe.

Obie nieruchomości zostały obciążone hipotekami przymusowymi na rzecz ZUS

i innych wierzycieli, jednak z aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym

i majątkowym wynika, że skarżący posiada tylko bieżące zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości. W ocenie organu, nieruchomości te nie służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych rodziny skarżącego, według oświadczenia nie są źródłem dochodów i mogą zostać zbyte (w tym w szczególności w trybie egzekucji

z wniosku ZUS jako wierzyciela hipotecznego), a środki uzyskane z tego tytułu przeznaczone na spłatę zaległości składkowych. Zgodnie z szacunkiem strony, wartość działek rolnych o łącznej powierzchni 2,64 ha wynosi ok. [...] zł. Gospodarstwo może również zostać wydzierżawione, a środki uzyskane z tego tytułu przeznaczone na ratalną spłatę należności z tytułu składek. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,1412 ha. Nieruchomość według oświadczenia jest zabudowana domem o powierzchni 200 m2 i stanowi miejsce zamieszkania skarżącego i rodziny.

Organ podkreślił, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Inne z możliwości ich wyegzekwowania.

W związku z tym, biorąc pod uwagę ich publicznoprawny charakter, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności

i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

W złożonej skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucając:

- nieprawidłową ocenę przedstawionych dowodów oraz niewyprowadzenia odpowiednich wniosków, ponadto przekroczenia granic uznania administracyjnego oraz niesumienną analizę sytuacji rodzinnej;

- naruszenie przepisów prawa materialnego art. 28 ust. 3a pkt 1 i 3 u.s.u.s.;

- naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego;

- naruszenie zasad konstytucyjnych i praw człowieka art. 8 EKPCz.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że zbycie ziemi, aktualnie obciążonej hipoteką przymusową doprowadziłoby rodzinę do pozbawienia jej prawa

i możliwości prowadzenia działalności rolniczej, tym samym gospodarstwo domowe nie byłoby zdolne do przetrwania. Skazane byłoby na pozyskiwanie świadczeń socjalnych, a ponadto mogłoby zostać pozbawione emerytury i przyszłego godnego życia. Skarżący zarzucił organowi przewlekłość, gdyż nie podejmuje przez wiele lat żadnych realnych działań. Nie ma żadnych realnych, faktycznych środków wykonawczych. Postępowanie trwa wyłącznie "na papierze". Podkreślił, że przez cały czas prowadził działalność rolniczą jako swoją podstawową i jedyną faktyczną działalność zarobkową, utrzymaniową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

I. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze z zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

jeszcze 4868 słów

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo