Organ odwoławczy nie podzielił także zarzutu dotyczącego naruszenia art. 10 ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej: "k.p.a." – bowiem na każdym etapie postępowania pełnomocnicy spółki [...] byli informowani o wszelkich czynnościach organu pierwszej instancji, a także składali dokumenty i wyjaśnienia do których organ pierwszej instancji odnosił się prowadząc korespondencję zarówno w toku postępowania jak i w uzasadnieniu decyzji.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca złożyła skargę do tut. Sądu zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego i materialnego:
1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji naruszenia w toku postępowania administracyjnego następujących przepisów:
a) art. 105 k.p.a., z uwagi na fakt, iż na dzień orzekania przez organ I instancji w obrocie prawnym funkcjonowała już decyzja określająca kwotę pobraną w nadmiernej wysokości przez Skarżącą, to jest wydana została już decyzja Prezydenta M. G., w której to decyzji organ I instancji orzekł o pobraniu przez Skarżącą dotacji w 2022 r. w nadmiernej wysokości, co w konsekwencji powoduje, że nie było dopuszczalne ponowne wydawanie decyzji w tej samej sprawie, którą wbrew twierdzeniom organu II instancji wydał ponownie Prezydent M. G.
b) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez:
. brak udzielenia stronie przez organ I instancji informacji o tym czy istnieje konieczność uzupełnienia przez stronę materiału dowodowego, a w szczególności złożenia dodatkowych dokumentów czy wyjaśnień, co w konsekwencji uniemożliwiło stronie zgłoszenie dodatkowych wniosków dowodowych i spowodowało nieprawidłowe uznanie przez organ, że dotacja pobrana została w nadmiernej wysokości i wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, gdyż strona nie wykazała np. jakie czynności realizowało na rzecz Szkoły [...] Sp. z o.o.;
. brak udzielenia stronie przez organ II instancji informacji o jakichkolwiek podjętych przez organ czynnościach w toku postępowania odwoławczego, a także ograniczenie się do przesłania jedynie dwukrotnego zawiadomienia o przedłużeniu terminu na rozpoznanie odwołania;
co łącznie skutkowało naruszeniem prawa Skarżącej do wzięcia czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez naruszenie prawa strony do złożenia dodatkowych wniosków dowodowych w przedmiocie dowodu z zeznań świadka P. T. na okoliczność charakteru współpracy [...] i [...] Sp. z o.o., w szczególności na okoliczność wykonywania przez [...] pracy na rzecz słuchaczy Szkół w G., czy Ł. K. na okoliczność świadczenia przez [...] Sp. z o.o. usług na rzecz Szkół w G. poprzez bezpośrednie okazanie funkcjonalności systemu CRM w środowisku placówki oświatowej oraz określenia funkcjonalności programów, do których [...] Sp. z o.o. miało dostęp na podstawie umowy o współpracy zawartej z [...] Sp. z o.o., a także zakresu usług i czynności wykonywanych przez [...] Sp. z o.o.
c) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ I jak i II instancji działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, a tym samym brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy; w szczególności braku wyjaśnienia dlaczego organ uznał, że złożone przez stronę w toku postępowania wyjaśnienia wraz z załącznikami nie stanowią podstawy do zmiany w zakresie kwoty dotacji wydatkowanej niezgodnie z przeznaczeniem, co skutkowało uznaniem przez organ, iż dotacja została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i znalazło odzwierciedlenie w wadliwym uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji i świadczy także o naruszeniu art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., a w konsekwencji powyższego uniemożliwienie weryfikacji wydanej decyzji z punktu widzenia prawidłowości zastosowania art. 80 k.p.a.;
d) art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zasadę udzielania informacji, zasadę wysłuchania strony oraz zasadę wyjaśniania zasadności przesłanek, a to z uwagi na niewskazanie stronie czy przedstawiona przez nią dokumentacja jest w ocenie organu kompletna czy też wymaga uzupełnienia, a jeżeli tak to w jakim zakresie i czy w ocenie organu zachodzi konieczność przedstawienia jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień lub dowodów na okoliczność poniesionych wydatków przedstawionych do rozliczenia;
2) art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. poprzez ich bezpodstawne zastosowanie co do zaistnienia przesłanek do zwrotu dotacji i uznanie, iż dotacje zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem oraz pobrane nienależnie;
3) art. 44 ust. 3 pkt 1 u.f.p. poprzez nieprawidłową wykładnię i uznanie, że opłacone faktury za organizację procesu dydaktycznego Szkoły Policealnej [...] w G. wystawione przez [...] są sprzeczne z zapisami art. 44 ust. 3 pkt 1 u.f.p., w tym z zasadą racjonalności wydatkowania środków publicznych;
4) art. 35 u.f.z.o. poprzez błędne przyjęcie, iż wydatki poniesione przez Skarżącą w 2022 r. nie mieszczą się w katalogu wskazanym w ustawie, w sytuacji gdy stanowią wydatki związane z kształceniem, wychowaniem i opieką, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego, sprzecznego ze stanem faktycznym rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w B. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta G. z dnia [...] r. określającą Skarżącej wysokość nadpłaty z tytułu dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu gminy-miasta G. pobranej w nadmiernej wysokości w kwocie [...]zł.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze zasługują na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zasadność zobowiązania Skarżącej do zwrotu dotacji pobranej na działalność Szkoły Policealnej [...] w G. w nadmiernej wysokości w kwocie [...]zł wraz z odsetkami oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w wysokości [...] zł wraz z odsetkami.
Zgodnie z art. 252 ust. 1 ustawy z dnia [...] r. o finansach publicznych dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości - podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2. W myśl art. 252 ust. 3 u.f.p. dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub sfinansowanie dotowanego zadania. Jednocześnie jak wskazuje się w piśmiennictwie "(...) Przepis art. 252 u.f.p. nie definiuje wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Jednakże biorąc pod uwagę definicję wykorzystania dotacji określoną w art. 251 ust. 4 u.f.p., należy stwierdzić, że wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem będzie oznaczać w szczególności zapłatę za zadanie, które nie było przedmiotem dotowania z budżetu gminy, a w przypadku gdy odrębne przepisy stanowią o sposobie udzielenia i rozliczenia dotacji, wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem nastąpi przez realizację innych celów niż wskazane w tych przepisach. "Pojęcie wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem rozumiane jest wąsko i polega w szczególności na zapłacie, ze środków pochodzących z dotacji, za inne zadania niż te, na które dotacja była udzielona" (por. A. Ostrowska [w:] J.M. Salachna (red.), Finanse publiczne. Komentarz, wyd. LEX/el., Warszawa 2024 – wraz z powołanym tam orzecznictwem)
W ocenie organów nieprawidłowości w wykorzystaniu dotacji przez Spółkę opłacenia faktur wystawionych przez spółkę [...] za procesu dydaktycznego Spółki sfinansowania wstępnych badań lekarskich dla dwóch osób, a także wydatków osobowych, na wynagrodzenie wypłacane rotacyjnie. Wydatkowanie środków z dotacji na powyższe cele przeczyło zasadzie racjonalności wydatkowania środków publicznych bądź nie służyły bieżącej działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Natomiast w odniesieniu do kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości organy wskazały na brak dokumentów potwierdzających poniesienie wydatku oraz brak właściwego opisania dokumentu.
Ze stanowiskiem tym nie zgodziła się Skarżąca zarzucając naruszenie art. 44 ust. 3 pkt 1 u.f.p. oraz art. 35 u.f.z.o. wskazując, że poniesione przez nią wydatki sfinansowane środkami z dotacji spełniają warunki przewidziane w powyższych przepisach. Z tych względów nie wystąpiły przesłanki do zwrotu dotacji za 2022 r., gdyż została ona pobrana należnie oraz wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem.
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji spowodowała, że należało ją uchylić z powodu naruszenia przez Kolegium przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Trzeba zauważyć, że jedną z podstawowych zasad ogólnych postępowania jest sformułowana w art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania. Jej istotą jest prawo strony postępowania do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Dwukrotne rozpatrzenie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego - pierwszy raz przez organ pierwszej instancji i drugi raz przez organ odwoławczy. Konsekwencją tej zasady jest obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpatrzenia sprawy podatkowej, nie zaś weryfikacja decyzji organu pierwszej instancji. Po skutecznym złożeniu przez stronę odwołania sprawę podatkową, w granicach jej podmiotowego i przedmiotowego rozstrzygnięcia, organ musi w sposób kompleksowy przeanalizować i dać wyraz tej analizy w swojej decyzji, której niezbędnymi elementami są m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tego rodzaju wymogi formalne stawiane uzasadnieniu decyzji mają na celu realizację również innej ogólnej zasady postępowania podatkowego, a mianowicie wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. Zgodnie z tym ostatnim przepisem prawa organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Nadto prawidłowo sporządzone uzasadnienie decyzji, które można uznać za spełniające wymogi art. 107 § 3 k.p.a. realizuje również zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 8 k.p.a.). Zatem w uzasadnieniu decyzji powinien znaleźć odzwierciedlenie proces rozumowania organu, wnioski dotyczące oceny dowodów, argumenty przemawiające za dokonanymi przez organ ustaleniami, odniesienie się do zarzutów odwołania. Wyczerpujące uzasadnienie decyzji pozwala nie tylko stronie na zapoznanie się z procesem decyzyjnym organu, ale również umożliwia sądowi administracyjnemu ocenę prawidłowości prowadzenia tego procesu. Z uzasadnienia decyzji muszą wynikać poczynione przez organ podatkowy ustalenia stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia oraz ocena tych ustaleń z punktu widzenia zastosowanych przepisów prawa materialnego. Na tym tle w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia strony. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 11 k.p.a. Ponadto w sytuacji, w której strona postępowania przypisuje określonym zdarzeniom, faktom czy okolicznościom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie, będzie naruszać prawo i uchybiać zasadzie przekonywania i wyjaśniania sformułowanej w art. 11 k.p.a. takie niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie organu, które w uzasadnieniu nie będzie odnosiło się w sposób rzeczywisty do przedstawionych argumentów (por. prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Bd 768/24 – wraz z powołanym tam orzecznictwem).
Tymczasem w odniesieniu do kwestii związanych z prawidłowością wykorzystania dotacji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poprzestał na zrelacjonowaniu przebiegu postępowania administracyjnego bez przedstawienia własnego stanowiska względnie czyniąc to bardzo lakonicznie. Przykładowo co do wydatku na opłacenie faktur wystawionych przez spółkę [...], Kolegium ograniczyło się do przytoczenia stanowiska organu I instancji oraz wskazania na omówienie nieprawidłowości w decyzji Prezydenta G.. W podobnie lapidarny sposób SKO odniosło się do kwestii wydatków na jednorazowe "rotacyjne" wypłaty dla pracowników administracji, gdzie wskazało jedynie, że stanowisko organu było słuszne. Tak ogólnikowe przedstawienie stanowiska organu odwoławczego w uzasadnieniu pozostaje też niezrozumiałe w konfrontacji z faktem dwukrotnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym z powodu skomplikowanego charakteru sprawy (por. zawiadomienia SKO z dnia: [...] r. i [...] r. – k. 50, 68 akt admin. II inst.). Akta postępowania odwoławczego, poza odpisem wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia [...] r. wydanym w innej sprawie i dotyczącej innego rodzaju wydatków oraz doręczonego organowi niemal na miesiąc przed wydaniem pierwszego z wskazanych wyżej zawiadomień, nie zawierają żadnych dowodów mogących wskazywać na trudności, jakie napotkało Kolegium przy rozpatrzeniu odwołania. Organ odwoławczy w żaden sposób nie przedstawił stanowiska także do zarzutów naruszenia przepisów postępowania sformułowanych w pkt A. 2-4 (z wyjątkiem art. 10 k.p.a.); w tym ostatnim przypadku ograniczając się jednak przedstawienia swojego, trafnego wprawdzie, poglądu pomijając jednakże odniesienie się do opisu zarzutu przedstawionego przez Spółkę. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, Kolegium naruszyło art. 8 § 1, art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a.
Jednocześnie należy zgodzić się z organem odwoławczym co do zarzutu wydania zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy sprawa została już rozstrzygnięta wcześniejszą decyzją Prezydenta G. z dnia [...] r. Rację ma Kolegium, że przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie było zweryfikowanie wysokości pobranej dotacji w odniesieniu do wykazanych przez Spółkę w stosownych sprawozdaniach danych o liczbie słuchaczy ujętych w informacjach miesięcznych oraz rocznym rozliczeniu dotacji za 2022 r. Jak zasadnie przyjął organ odwoławczy zakresy kontroli w obu sprawach, a co za tym idzie przeprowadzonych postępowań administracyjnych nie pokrywały się. Znajduje to również potwierdzenie w treści uzasadnienia powołanego wyżej wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia [...] r.
Jednocześnie należy przyjąć, że stwierdzone naruszenia przepisów postępowania powodują, że odniesienie się na obecnym etapie do pozostałych zarzutów skargi byłoby przedwczesne.
Z przedstawionych wyżej powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
T. Wójcik U. Wiśniewska H. Adamczewska-Wasilewicz