W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddana została decyzja ZUS z [...] września 2025 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2025r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 83b u.s.u.s.
Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści wymienionego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, do których należą: wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, przez co należy rozumieć sytuację, w której wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Z kolei art. 83b ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
Podkreślić również należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy przywołanej na wstępie ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).
Z akt sprawy wynika, że na koncie Skarżącego istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, m.in. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez Skarżącego jako pracodawcę, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych, czyli jego pracowników. W odniesieniu do tych ostatnich składek Skarżący był jedynie ich płatnikiem. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu była wyłącznie decyzja obejmująca wniosek płatnika o umorzenie należności z tytułu składek w zakresie zaległości za zatrudnionych przez Skarżącego pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Jako podstawę odmowy wszczęcia postepowania w niniejszej sprawie organ wskazał regulację zawartą w art. 30 u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony - umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zastosowany przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się" należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na podstawie art. 28 u.s.u.s (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2025 r. sygn. akt I GSK 1189/22 i z 13 grudnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1376/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzone przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W takiej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się umorzenia składek, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS, zaś zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych nie jest zatem uprawniony do powoływania się na własną trudną sytuację zdrowotną i majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni.
W związku z powyższym nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącego w zakresie odnoszącym się do umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych, co prawidłowo ustalił ZUS w treści zaskarżonej decyzji. Z uwagi na brak możliwości rozpoznania w powyższym zakresie wniosku Strony organ zobligowany był na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez samych ubezpieczonych. Brak było bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istniały należności objęte zaskarżoną decyzją, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.
Sąd podkreśla, że argumentacja skargi dotycząca spłaty należności wobec ZUS, sytuacji zdrowotnej i materialno-bytowej Skarżącego nie może zostać uwzględniona w niniejszym postępowaniu. Zagadnienia te nie podlegają bowiem badaniu w postępowaniu, którego przedmiotem jest wyłącznie kwestia dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek, o których mowa w art. 30 u.s.u.s. Zastosowanie wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. wyklucza zastosowanie w stosunku do tych samych składek art. 28 ust. 3, 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W konsekwencji w postępowaniu dotyczącym wniosku płatnika o umorzenie należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych organ nie prowadzi ustaleń dotyczących bezskuteczności egzekucji, stanu majątkowego, sytuacji zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy oraz nie jest uprawniony do oceny, czy wnioskodawca jest w stanie opłacić należności z tytułu składek.
Końcowo należy podkreślić, że wniosek Skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu należności składkowych w pozostałym zakresie, tj. w zakresie dotyczącym zaległości za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez Skarżącego, jest procedowany przez ZUS w odrębnym postępowaniu. Po zakończeniu tego postępowania Skarżącemu będzie przysługiwało prawo do zaskarżenia wydanej przez organ decyzji do sądu administracyjnego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.