Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organ prawidłowo uznał, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2025 r. Prezes ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. Decyzja ta została doręczona w dniu [...] lipca 2025 r. i zawierała pouczenie o możliwości wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od jej doręczenia. Termin zatem do złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mijał w dniu [...] lipca 2025 r. Nie budzi wątpliwości, że termin ten nie został przez P. M. dochowany. Pismem z dnia [...] lipca 2025 r., nadanym w [...] według organu w dniu [...] lipca 2025 r., a zdaniem skarżącego w dniu [...] lipca 2025 r., złożył on wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z żądaniem przywrócenie terminu do wniesienia tego wniosku. Żądanie przywrócenie terminu umotywował wykonywaną pracą zawodową, obejmującą również godziny nocne, a także pobytem za granicą. Nadto w piśmie z dnia [...] sierpnia 2025 r., stanowiącego uzupełnienie wniosku, skarżący wskazał na uraz kolana, co według niego ma potwierdzać otrzymana przez niego wiadomość e-mail z dnia [...] lipca 2025r.
Podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
Jak podkreśla się w literaturze (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, str. 328-329) oraz w orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2000r., sygn. akt I SA/Gd 794/99; z dnia 2 lutego 2000r., sygn. akt SA/Sz 2125/98; z dnia 20 maja 1998r., sygn. akt SA/Ka 1718/96; wyrok NSA z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1459/09) o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, iż dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, powódź, pożar.
Okolicznością taką może być także choroba. Jednak sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest uwiarygodnienie przez stronę jej niemożności działania, mimo dołożenia należytej staranności w przezwyciężaniu przeszkody. W przypadku choroby trzeba zatem wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności, oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2010 r., I FSK 356/09; wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2020 r., I FSK 589/20). Mechaniczne przyjmowanie, że każda choroba wywołuje obiektywną niemożliwość dokonania czynności i uzasadnia przywrócenie terminu byłoby sprzeczne z doświadczeniem życiowym (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., II OSK 2268/11).
Należy też podkreślić, że choć uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, niedającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że strona nie miała obiektywnej możliwości dokonania czynności, której terminowi uchybiła. Zainteresowany musi wskazać konkretne okoliczności, które mogłyby przemawiać za tym, że rodzaj choroby i jej przebieg uniemożliwiały dokonanie czynności (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 471/20). To strona powinna uwiarygodnić fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, trwała przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania danej czynności (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 3364/18). Podzielić również należy pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, według którego chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określoną przeszkodę w dokonaniu czynności, to jednak nie oznacza to, że może ono opierać się tylko na samych twierdzeniach strony (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., I OSK 2349/15; wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 stycznia 2020 r., I SA/Łd 732/19). Podkreślenia także wymaga, że z treści art. 58 § 1 k.p.a. jednoznacznie wynika, że uprawdopodobnienie braku winy należy do wnioskodawcy.
Rację ma organ, że powołane przez skarżącego okoliczności związane z wykonywaną pracą zawodową (również w godzinach nocnych), pobyt za granicą, czy uraz kolana nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Skarżący nie wykazał bowiem, że okoliczności te stanowiły przeszkody nie do przezwyciężenia, i że działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie było obiektywnie niemożliwe.
Trafnie organ wskazał, że skoro skarżący wiedział, iż w trakcie rozpoznawania przez organ sprawy z jego wniosku o umorzenie należności składkowych, będzie przebywał za granicą i sam wskazał adres do doręczeń korespondencji, to mógł także ustanowić pełnomocnika, który reprezentowałby go w sprawie. Zgodnie z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem może być każda osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnikiem nie musi być zatem, np. adwokat, czy radca prawny. Wystarczające jest to, że strona taką osobę obdarza zaufaniem.
Odnosząc się z kolei do załączonego przez skarżącego wydruku wiadomości e-mail dotyczącej wypożyczenia kul łokciowych, należy zauważyć, że jest ona datowana na dzień [...] lipca 2025 r., a zatem nie odnosi się do okresu, w którym przypadał termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na podstawie tego wydruku trudno w ogóle uznać, że skarżący doznał urazu kończyny dolnej co najmniej dwa tygodnie wcześniej. Co więcej na etapie postępowania przed organem, skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu (np. zaświadczenie lekarskiego), z którego wynikałoby, że w terminie przewidzianym dla dokonania wskazanej czynności doznał urazu kolana i zdarzenie to uniemożliwiało mu zachowanie terminu do zaskarżenia decyzji.
W skardze strona podniosła także, że przebywając za granicą pozostawała z dala od narzędzi umożliwiających sporządzenie i złożenie pisma (komputera, urządzeń biurowych, skanera oraz poczty). Na skutek doznanego urazu nie mogła także poruszać się i tylko dzięki uprzejmości osoby trzeciej możliwe było dokonanie czynności.
Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że po pierwsze – skarżący w ogóle nie uprawdopodobnił, że doznał urazu kończyny dolnej w okresie między [...] a [...] lipca 2025 r., a po drugie – mógł przed wyjazdem za granicę ustanowić pełnomocnika, np. członka swojej rodziny. Nadto, nawet gdyby uznać za wiarygodne jego twierdzenia, że za granicą pozostawał z dala od komputera i poczty, to sama ta okoliczność nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminowi. Powinien był bowiem uprawdopodobnić, że działał z najwyższą starannością, a niedopełnienie czynności w terminie było obiektywnie niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają też decydującego znaczenia wywody strony na temat braku pouczenie jej przez organ w decyzji o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy za pośrednictwem portalu ZUS PUE. Nadto, z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. nie wynika, aby organ był zobowiązany do pouczenia strony w zakresie wniesienia środka zaskarżenia w drodze elektronicznej. Przepis ten stanowi, że decyzja zawiera pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. W wyroku z dnia 30 września 2020 r., II OSK 1463/20 NSA stwierdził, że pouczenie powinno zawierać wskazanie organu odwoławczego, trybu pośredniego wniesienia odwołania oraz terminu wniesienia odwołania.
Jednocześnie Sąd oddalił wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma procesowego z dnia [...] stycznia 2026 r. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu ma charakter wyjątkowy. Przepis ten nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza. Sąd administracyjny nie może wbrew materiałom zgromadzonym w aktach sprawy dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę jedynie okoliczności, które z akt tych wynikają, i które legły u podstaw jego wydania (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2023 r., III OSK 2373/21; wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., I OSK 890/20; wyrok NSA z dnia 4 września 2025 r., III FSK 215/24).
Na marginesie można jedynie zauważyć, że z pisma potwierdzającego przeprowadzenie konsultacji lekarskiej nie wynika, aby skarżący doznał urazu kolana w terminie przewidzianym dla złożenia wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym wskazano, że konsultacja miała miejsce w dniu [...] października 2025 r. oraz zwrócono uwagę na ograniczenie czynności dynamicznych i pozycji statycznych skarżącego, w szczególności prawego ramienia.
W rezultacie zaskarżona decyzja nie narusza wskazanych w skardze przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.