Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Wnosząc skargę na uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. należy zatem wykazać naruszenie interesu prawnego.
Pomimo braku wyraźnego wskazania w tym zakresie Sąd przyjął, że skarżący będąc inkasentem opłaty miejscowej, legitymuje się interesem prawnym, który mógł potencjalnie zostać naruszony zaskarżoną uchwałą. Przyjmuje się, że aby uznać wystąpienie interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały, trzeba wykazać się interesem posiadającym cechy konkretności i indywidualności. Ponadto naruszenie interesu prawnego musi bezpośrednio wpływać na sferę prawną określonego podmiotu.
Uchwały dotyczące opłaty miejscowej stanowią bezpośrednią podstawę nałożenia obowiązku zapłaty opłaty miejscowej. Bez ich podjęcia nie byłoby w ogóle podstawy do ustalenia wysokości opłaty, jak też do nałożenia obowiązków na inkasentów.
Nie budzi wątpliwości Sądu to, że uchwały podjęte w przedmiocie opłaty miejscowej, wyznaczające inkasentów i nakładające na nich obowiązek poboru takiej opłaty mogą naruszać interes prawny tych osób. Inkasenci powinni zatem mieć zagwarantowane prawo do zainicjowania kontroli sądowej aktu prawa miejscowego, jakim jest uchwała nakładająca na nich obowiązki w zakresie opłaty miejscowej.
W rozpoznawanej sprawie źródłem interesu prawnego jest zapis § 1 pkt 5 i 6 skarżonej uchwały, w myśl których: Niniejszą uchwałą Rada Miejska w Goniądzu:
5) zarządza pobór opłaty miejscowej w drodze inkasa, określa inkasentów, termin płatności dla inkasentów oraz wynagrodzenia za inkaso,
6) wprowadza obowiązek prowadzenia przez inkasentów opłaty miejscowej ewidencji osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 199 Ir. o podatkach i opłatach lokalnych, zobowiązanych do uiszczania opłaty miejscowej oraz określa szczegółowy zakres danych zawartych w tej ewidencji uwzględniając konieczność zapewnienia prawidłowego poboru opłaty miejscowej.
Istotne są również zapisy § 7 – 10 zaskarżonej uchwały, w myśl których:
§ 7. 1. Zarządza się pobór opłaty miejscowej w drodze inkasa.
2. Inkasentami opłaty miejscowej są osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, prowadzące ośrodki wypoczynkowe, hotele, sanatoria, pensjonaty, kwatery, wynajmujące domy letniskowe, campingi, gospodarstwa agroturystyczne oraz inne podobne obiekty położone na terenie miejscowości, o których mowa w § 2.
§ 8. Inkasentom opłaty miejscowej przysługuje wynagrodzenie w wysokości 5% zainkasowanych i terminowo odprowadzonych opłat.
§ 9. Inkasenci pobierający opłatę miejscową zobowiązani są wpłacić ją na rachunek Urzędu Miejskiego w Goniądzu w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano opłatę.
§ 10. Wprowadza się obowiązek prowadzenia przez inkasentów opłaty miejscowej ewidencji osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, zobowiązanych do uiszczenia opłaty miejscowej. Ewidencja powinna zawierać:
1) imię i nazwisko oraz adres zamieszkania osoby zobowiązanej do uiszczania opłaty,
2) liczbę dni, za które opłata jest pobierana,
3) właściwą stawkę opłaty za każdą rozpoczętą dobę pobytu,
4) łączną kwotę opłaty miejscowej pobraną za cały okres pobytu od danej osoby.
Zakres nałożonych na inkasenta obowiązków skarżoną uchwałą tj. poboru i odprowadzenia opłaty, a ponadto prowadzenia ewidencji uzasadnia przyjęcie występowania interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały przez osoby, które spełniają kryteria bycia inkasentem (§ 7 ust. 2 uchwały).
Przesłanką stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego przez sąd jest ustalenie wystąpienia istotnego naruszenia prawa. Argument ten wyprowadza się z brzmienia art. 91 ust. 1 zdanie pierwsze i ust. 4 u.s.g., które co prawda kierowane są do organu nadzoru, jednak na użytek kontroli sądowoadministracyjnej powinny być wykładane łącznie z art. 147 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji tej wykładni powstaje dla sądu norma, zgodnie z którą do stwierdzenia nieważności uchwały prowadzi wyłącznie istotne naruszenie prawa, tj. wyraźna sprzeczność uchwały (w całości lub w części) z prawem.
Do kategorii istotnych naruszeń prawa orzecznictwo zalicza np. naruszenie przepisów wyznaczających kompetencje do podejmowania uchwał, przepisów podstawy prawnej podejmowanych uchwał, przepisów ustrojowych, przepisów prawa materialnego - przez ich wadliwą wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (zob. A. Matan (w:) Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. III, red. B. Dolnicki, Warszawa 2021, art. 91). Naruszeń takich w przypadku kontrolowanej uchwały sąd nie stwierdził.
Zgodnie z powołanym już art. 19 pkt 2 u.p.o.l. rada gminy ma kompetencje do zarządzenia poboru m.in. opłat miejscowych w drodze inkasa oraz do określenia inkasentów i wysokości wynagrodzenia za inkaso. W zakresie kompetencji wyznaczonej art. 19 pkt 2 u.p.o.l. rada gminy może także wprowadzić obowiązek prowadzenia przez inkasentów ewidencji osób, o których mowa w art. 17 ust. 1, zobowiązanych do uiszczania opłaty miejscowej oraz określić szczegółowy zakres danych zawartych w tej ewidencji, uwzględniając konieczność zapewnienia prawidłowego poboru opłaty miejscowej. Jeżeli zatem rada gminy zarządza pobór opłaty miejscowej w drodze inkasa, jednocześnie zobowiązana jest do określenia inkasentów i wysokości ewentualnego wynagrodzenia za inkaso.
Sąd nie stwierdził, aby doszło do naruszenia prawa poprzez nieujęcie w paragrafie 3 tej uchwały osób zwolnionych z obowiązku podatkowego wymienionych w art. 17 ust 2 u.p.o.l. Wskazany przepis zawiera katalog osób zwolnionych z obowiązku uiszczania opłaty miejscowej. Brak powtórzenia ustawowego zapisu w uchwale nie oznacza, że przepis ustawy nie znajduje zastosowania. Przeciwnie, przepisy ustawy obowiązują i mają pierwszeństwo przed zapisami uchwały regulującymi określoną kwestię. Jednocześnie nie tylko nie istnieje potrzeba, ale byłoby niezgodne z Zasadami techniki prawodawczej powielanie zapisów zawartych w ustawie w zapisach uchwały. § 137 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" stanowi, że w uchwale i zarządzeniu nie powtarza się przepisów ustaw oraz przepisów innych aktów normatywnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że powtarzanie przepisów ustawowych, co do zasady narusza prawo (wyrok WSA we Wrocławiu z 12 lutego 2020 r. III SA/Wr 555/19). W innym wyroku WSA we Wrocławiu stwierdził, że w uchwale nie powtarza się przepisów ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych i rozporządzeń. Naruszenie tej zasady techniki prawodawczej stanowi przede wszystkim nieuprawnione wejście prawodawcy miejscowego w sferę kompetencji zastrzeżonych wyłącznie dla ustawodawcy (twórcy prawa powszechnie obowiązującego), co może wywołać u adresatów norm wadliwe przekonanie, że transponowane na grunt lokalny normy prawa powszechnie obowiązującego, są jedynie normami prawa miejscowego, które wiążą wyłącznie na obszarze właściwości lokalnego prawodawcy (wyrok z 20 maja 2008, III SA/Wr 204/08).
Sąd nie potwierdza również, aby doszło do naruszenia postanowień uchwały XLV/252/14 Rady Miejskiej w Goniądzu z dnia 1 października 2014r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami gminy, poprzez brak przeprowadzenia konsultacji społecznych. Wymieniona uchwała Rady Miejskiej w Goniądzu w § 1 ust. 2 zawiera zapis: Konsultacje z mieszkańcami Gminy Goniądz przeprowadza się:
1) w przypadkach przewidzianych ustawą;
2) w ważnych sprawach dla gminy dotyczących ogółu lub znacznej części mieszkańców, a w szczególności spraw dotyczących: strategii rozwoju gminy, gminnych programów rozwoju, strategii rozwiązywania problemów społecznych, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, nazewnictwa ulic i placów, budżetu obywatelskiego, innych planów i programów strategicznych.
Wprowadzenie opłaty miejscowej i zasad jej poboru nie mieści się w żadnej z kategorii spraw wymienionych w tym przepisie. Również żaden przepis ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie zawiera regulacji, która wprowadzałaby obowiązek dokonania społecznych konsultacji w związku z wprowadzeniem opłaty miejscowej.
Odnośnie zarzutu ustalenia rażąco niskiej stawki wynagrodzenia za zlecony inkasentom obowiązek należy w pierwszym rzędzie wskazać, że z art. 19 u.p.o.l. wynika, że ustawodawca zdecydował się przekazać radzie gminy określenie zasad ustalania i poboru oraz terminów płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie (art. 19 pkt 1 u.p.o.l.). Z kolei z art. 19 pkt 2 u.p.o.l. wynika, że rada gminy może zarządzić pobór tych opłat w drodze inkasa oraz określić inkasentów i wysokość wynagrodzenia za inkaso, a także może wprowadzić obowiązek prowadzenia przez inkasentów ewidencji osób zobowiązanych do uiszczania opłaty miejscowej lub opłaty uzdrowiskowej oraz określić szczegółowy zakres danych zawartych w tych ewidencjach, uwzględniając konieczność zapewnienia prawidłowego poboru tych opłat. Wynika stąd, że zarządzenie poboru opłat w drodze inkasa nie jest obligatoryjne. Również określenie wysokości wynagrodzenia za inkaso nie jest konieczne – jest wyłącznie czynnikiem mobilizującym do wykonywania obowiązków inkasenta (G. Liszewski w: R. Dowgier i in. Podatki i opłaty lokalne, Komentarz, wyd. II, Lex/el 2025). Rada gminy może więc, ale nie musi określić w drodze uchwały wynagrodzenie dla inkasentów. Ustawy regulujące poszczególne podatki samorządowe zawierają jedynie przepisy, w których wskazany jest organ uprawniony do określenia wynagrodzenia. Nie mogą być one interpretowane jako zawierające nakaz wprowadzania wynagrodzenia inkasentom (tak: wyrok WSA w Opolu z 14 lipca 2009 r., I SA/Op 277/09), choć niewątpliwie rada gminy, chcąc zapewnić uzyskanie zakładanych wpływów z opłat, powinna ustalić wynagrodzenie na takim poziomie, aby inkasent był materialnie zainteresowany poborem tych opłat. Odpowiednia wysokość wynagrodzenia stanowi gwarant rzetelnego wywiązywania się przez inkasentów z nałożonych na nich obowiązków. Organ stanowiący gminy musi się liczyć z tym, że inkasent odpowiada jedynie za podatki i opłaty pobrane i nie przekazane na rzecz budżetu, nie odpowiada zaś za niepobranie podatków i opłat - art. 30 § 2 o.p. Niewykonywanie przez inkasentów ciążących obowiązków nie jest także karalne na podstawie k.k.s. W przypadku niewywiązania się inkasenta z nałożonych na niego, w drodze uchwały, obowiązków, rada gminy może jedynie odwołać go i powołać inną osobę.
Należy zwrócić uwagę na treść art. 28 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111), zgodnie z którym rada gminy, rada powiatu oraz sejmik województwa może ustalać wynagrodzenie dla płatników lub inkasentów z tytułu poboru podatków stanowiących dochody, odpowiednio, budżetu gminy, powiatu lub województwa. Inaczej niż w przypadku podatków pobieranych na rzecz budżetu państwa, gdzie w art. 28 § 1 o.p przewidziano oblig przyznawania wynagrodzenia płatnikom i inkasentom z tytułu terminowego wpłacania tych podatków), ustawodawca nie przekazał żadnemu organowi kompetencji do określania zasad i sposobu ustalania wynagrodzenia inkasentów. Przyjmuje się, że rada gminy może określić wynagrodzenie uzależnione od wysokości pobranych świadczeń, bez względu na to, w jakim terminie zostały one przekazane na rachunek budżetu gminy. Może też uzależnić je od kwot terminowo przekazanych podatków.
Zasady wynagradzania mogą być określane przez radę gminy w uchwale w różnorodny sposób. Nie ma tutaj żadnych ograniczeń ustawowych. Ustawodawca nie wskazał w szczególności żadnych wartości minimalnych wynagrodzenia, których przekroczenie przy ustalaniu jego wysokości oznaczałoby naruszenie przepisów prawa. W praktyce wynagrodzenie inkasentów podatków i opłat samorządowych bywa ustalane na poziomie wyższym niż w przypadku płatników i inkasentów podatków państwowych, jednak jest to kwestia polityki prowadzonej przez gminę.
Tym samym określenie wysokości wynagrodzenia za inkaso w wysokości 5% zainkasowanych i terminowo odprowadzonych opłat, nie naruszało przepisów prawa i nie mogło skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały.
Wreszcie odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust 2 pkt 4 u.p.o.l. (Opłaty miejscowej [...] nie pobiera się od podatników podatku od nieruchomości z tytułu posiadania domów letniskowych położonych w miejscowości, w której pobiera się opłatę miejscową albo uzdrowiskową) sąd uznaje go za bezpodstawny, wynikający prawdopodobnie z niezrozumienia przez skarżącego relacji uchwały do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Skarżący wskazuje bowiem, że ustalono w ten sposób opłatę od wszystkich osób fizycznych. Tymczasem obowiązywanie zaskarżonej uchwały nie niweczy obowiązywania przepisów wskazanej ustawy odnoszących się do wprowadzonej opłaty miejscowej. Zakres zagadnień regulowanych uchwałą wynika z art. 19 u.p.o.l. Rada gminy nie jest uprawniona do tego, aby ingerować w to, na kogo można nałożyć opłatę miejscową. Kwestia ta została uregulowana ustawowo w art. 17 ust. 1 u.p.o.l. Ten przepis został ponadto wskazany w podstawie prawnej uchwały z 6 lutego 2025 r.
Oznacza to de facto, że wbrew obawom skarżącego, na terenie obowiązywania kontrolowanej uchwały Rady Gminy Goniądz opłaty miejscowej nie pobiera się od podatników podatku od nieruchomości z tytułu posiadania domów letniskowych położonych w miejscowości, w której pobiera się opłatę miejscową. Słusznie zauważa dodatkowo Rada Gminy, że § 1 pkt 6 tej uchwały określa krąg osób zobowiązanych do wniesienia opłaty miejscowej poprzez odesłanie do art. 17 ust. 1 u.p.o.l. Zapis ten oznacza, że obowiązek prowadzenia ewidencji osób zobowiązanych do uiszczania opłaty miejscowej powiązano z przepisem ustawowym, który reguluje, od kogo pobiera się opłatę miejscową.
Uznając zaskarżoną uchwałę za zgodną z prawem sąd, w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.