- art. 8, art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób nieodpowiadający wymogom ustawowym, polegające na braku odniesienia się do zasadniczego zarzutu zażalenia dotyczącego oparcia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na przesłankach nieznajdujących oparcia w art. 13 § 1 u.p.e.a., co uniemożliwia odtworzenie toku rozumowania organu oraz dokonanie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia.
W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia; uchylenie w całości postanowienia organu pierwszej instancji; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Stosownie do treści art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Sprawa niniejsza została tym samym rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego.
Przedmiotem kontrolowanego rozstrzygnięcia był złożony przez skarżącą spółkę wniosek o zwolnienie od egzekucji środków pieniężnych w łącznej kwocie 490 888,89 złotych. Bezspornym jest, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suwałkach prowadzi co do majątku skarżącej spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Marszałka Województwa Podlaskiego za opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym. Organ egzekucyjny łącznie czterema zawiadomieniami datowanymi na dni 17 i 18 grudnia 2025 roku skierowanymi do S. Polska S.A. oraz do P. S.A. zajął ulokowane na należących do skarżącej spółki rachunków bankowych środki pieniężne.
Spółka pismem z 29 grudnia 2025 roku zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie wskazanych powyżej środków pieniężnych z egzekucji. Podstawę do rozpoznania wniosku w tym przedmiocie stanowił w pierwszej kolejności przepis art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z treścią którego organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. W tym kontekście znaczenie ma także treść art. 7 § 1 u.p.e.a. z którego to wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z kolei z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika zaś, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego zobowiązanego z egzekucji, jak wynika z treści art. 13 § 1 u.p.e.a., jest istnienie przemawiającego za tymże zwolnieniem "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2009 roku, sygn. II FSK 789/08). Zobowiązany musi przy tym wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 roku, sygn. I SA/Bd 442/10).
Powyższe wiąże się z okolicznością, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 roku, sygn. I SA/Lu 583/10). Stwierdzić tym samym należy, iż podstawowym celem postępowania egzekucyjnego jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. Dokonując zatem wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy rozważyć, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji. Powyższe jawi się jako o tyle istotne, że zgodnie z treścią art. 13 § 2 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji zażalenie przysługuje tylko dłużnikowi.
Możliwość wyłączenia z egzekucji poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego opiera się o tzw. uznanie administracyjne. Postanowienia organu egzekucyjnego w tym przedmiocie podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2000 roku, sygn. III SA 3416/99). To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje organu do skorzystania z tej instytucji, lecz jedynie stwarza dla organu taką możliwość.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy odnotować należy, że skarżąca spółka wniosek o zwolnienie spod egzekucji motywuje tym, że zajęcie wierzytelności uniemożliwia jej zakup podstawowych towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, co przekłada się na brak możliwości kontynuowania tejże działalności. Skarżąca wskazała, że zwolnienie spod egzekucji wskazanych przez nią składników majątkowych umożliwi dalsze jej funkcjonowanie i stopniowe regulowanie zaległości, którymi jest obciążona. A contrario, odmowa zwolnienia spod egzekucji tychże składników majątkowych doprowadzi zdaniem spółki do wyeliminowania przyszłych wpływów, z których pracownicy skarżącej spółki mogliby utrzymać zatrudnienie, a także obniży realne szanse na większe zaspokojenie wierzyciela publicznoprawnego.
W pierwszej kolejności zważyć należy, iż z przeprowadzonej przez Sąd analizy materiałów wchodzących w skład akt niniejszej sprawy wynika, że "ważny interes zobowiązanego" w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. nie został w niniejszej sprawie należycie wykazany. Dostrzeżenia wymaga, że skarżąca spółka wskazała argumenty przemawiające jej zdaniem za zwolnieniem z egzekucji zajętych środków pieniężnych, którymi to argumentami mają być potrzeba kontynuowania działalności gospodarczej oraz zabezpieczenia interesów pracowników spółki. Odnosząc się do pierwszej ze wskazanych powyżej okoliczności dostrzec należy, iż ujawnione w toku postępowania okoliczności dotyczące wyzbywania się przez skarżącą spółkę majątku (o czym bardziej szczegółowo w kolejnych akapitach niniejszego uzasadnienia) uprawniają Sąd do oceny, że skarżąca spółka nie ma w istocie zamiaru dalszego prowadzenia działalności gospodarczej w sposób umożliwiający stopniowe regulowanie dochodzonych w ramach postępowania egzekucyjnego należności, zaś wniosek o zwolnienie zajętych środków spod tejże egzekucji najprawdopodobniej zmierza do ograniczenia bądź nawet wyłączenia skuteczności prowadzonej egzekucji. W tym zakresie Sąd podziela w całej rozciągłości treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku. Jeśli zaś chodzi o drugą z podnoszonych przez skarżącą spółkę okoliczności, dostrzeżenia wymaga, że interes pracowników skarżącej spółki został zabezpieczony, albowiem spółka korzysta ze zwolnienia spod zajęcia środków pieniężnych przeznaczonych na wypłatę wynagrodzeń pracowniczych realizowanych przez P. S.A. – jakie to zwolnienie wynika z treści art. 81 § 4 u.p.e.a.
Oprócz powyższego wymaga wypunktowania, iż skarżąca spółka nie wykazała w sposób prawidłowy, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jej składników majątkowych. Skarżąca spółka już w toku procedowania złożonego przez nią wniosku o zwolnienie zajętych środków pieniężnych spod egzekucji podnosiła, że "inne składniki majątkowe", o których mowa powyżej, pozyska dopiero wtedy, gdy zajęte aktualnie środki pieniężne zostaną zwolnione spod egzekucji, co umożliwić ma dalsze kontynuowanie przez spółkę działalności gospodarczej i generowanie zysku. Spółka nie wskazała tym samym żadnych realnie istniejących, należących do niej w chwili obecnej składników majątkowych. W ocenie Sądu, argument wskazywany przez skarżącą spółkę dotyczy wyłącznie środków przyszłych, co do których nie ma pewności, że w ogóle zostaną wygenerowane. Prowadzone wobec skarżącej spółki postępowanie egzekucyjne ma tymczasem za swój przedmiot realnie posiadane przez tę spółkę składniki majątkowe – nie zaś te, które mogą, ale nie muszą, zaistnieć w przyszłości. Zakładając hipotetycznie, że wskazywane przez skarżącą spółkę składniki majątkowe miałyby zostać zwolnione spod egzekucji, a następnie przeznaczone na cele dalszego funkcjonowania spółki, to ewentualne fiasko w osiągnięciu zakładanych przez skarżącą zysków skutkować mogłoby bezskutecznością egzekucji do wysokości zwolnionej spod egzekucji kwoty – nota bene zajętej aktualnie przez organ egzekucyjny i będącej w jego władztwie, a zatem kwoty, z której możliwe będzie zaspokojenie wierzycieli publicznoprawnych.
Uzupełniając powyższe podkreślić należy, że składając wniosek o zwolnienie spod zajęcia, skarżąca spółka przedłożyła oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że nie posiada ona żadnej nieruchomości. Spółka nie wskazała również żadnych wierzytelności z tytułu zawartych umów lub wystawionych faktur. Przedłożyła natomiast zestawienie tabelaryczne z ewidencji środków trwałych obejmujące 60 pozycji, z którego wynikało, iż na dzień 30 listopada 2025 roku, posiadała ona środki trwałe o wartości 2 085 980,21 złotych. W toku procedowania wniosku skarżącej spółki powzięto informację, iż spółka na dzień 29 grudnia 2025 roku posiadała środki trwałe o wartości 570 066,69 złotych (20 pozycji w ewidencji), natomiast na dzień 26 stycznia 2026 roku środki trwałe już o wartości jedynie 393 328,88 złotych (15 pozycji w ewidencji). W ocenie Sądu powyższe świadczy w sposób jednoznaczny o tym, że skarżąca spółka wyzbywa się majątku, który mógłby być zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Nie sposób tym samym przyjmować jako prawidłowe wskazanie "innych składników majątkowych" w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. środków stanowiących przyszły i niepewny dochód, podczas gdy skarżąca spółka posiadała uprzednio rzeczywiste składniki majątkowe, które mogłaby wskazać we wniosku o zwolnienie spod egzekucji jako alternatywne źródło zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego, a których posiadania z zdecydowała się jednak wyzbyć – w ocenie Sądu najprawdopodobniej w związku z bezpośrednim zagrożeniem objęcia ich egzekucją administracyjną.
Biorąc pod uwagę fakt, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, w ocenie Sądu zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do skarżącej spółki nie może prowadzić do bezskuteczności prowadzonej wobec spółki egzekucji administracyjnej. Dostrzec i podkreślić należy, że składniki majątkowe, których zwolnienia spod egzekucji domaga się skarżąca spółka stanowią pieniądze, czyli składnik płynny, łatwo zbywalny. Zgodnie zresztą z deklaracją samej skarżącej spółki, pieniądze te miałyby być przeznaczone na dalszą działalność spółki, w tym zakup paliwa i części do samochodów ciężarowych – a zatem spółka sama przyznaje, że ma w zamiarze nabycie rzeczy, które zostaną zużyte w ramach bieżącej działalności, a zatem co do zasady niemożliwe do odzyskania w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, argumentacja skarżącej spółki ma na celu wyłącznie powołanie się na możliwość osiągnięcia jedynie hipotetycznego zysku – zwolnienie zaś spod egzekucji zajętych na rachunkach bankowych skarżącej spółki środków spowodować może realne zagrożenie zaistnienia bezskuteczności prowadzonej wobec spółki egzekucji.
Podnieść również należy, że analiza treści art. 13 § 1 u.p.e.a. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że możliwość wyłączenia z egzekucji poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego opiera się o tzw. uznanie administracyjne. Organ egzekucyjny "może" bowiem, a nie "musi" na wniosek zobowiązanego zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego. Nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje zatem organu do skorzystania z tej instytucji, lecz jedynie stwarza dla organu taką możliwość. W niniejszej sprawie organy obu instancji nie dopatrzyły się wykazania przez skarżącą spółkę ważnego interesu w zwolnieniu zajętych na rachunkach bankowych spółki środków pieniężnych spod egzekucji – którą to ocenę podziela Sąd. Nawet jednak przy przyjęciu, że taki interes zostałby przez spółkę wykazany, nie oznaczałoby to automatycznie, że w sprawie zaistniał po stronie organu egzekucyjnego obowiązek zwolnienia tych środków spod egzekucji. Analiza treści skargi wniesionej przez pełnomocnika skarżącej spółki prowadzi tymczasem Sąd do konstatacji, że skarżąca w istocie domaga się stwierdzenia, że po stronie organu egzekucyjnego takowy obowiązek zaistniał. Jest to ocena w sposób oczywisty błędna, a przychylenie się do niej przez Sąd stanowiłoby jawne uchybienie omawianemu przepisowi prawa. W kontekście ujawnionych w ramach postępowania sądowego okoliczności dotyczących wysokiego stanu zadłużenia skarżącej spółki oraz braku należytego wykazania ważnego interesu w zwolnieniu zajętych środków spod egzekucji, nie sposób jest jednocześnie formułować ocenę, by zakwestionowane skargą rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jawiło się jako rozstrzygnięcie arbitralne – mieści się ono zatem w ramach tzw. uznania administracyjnego.
Kolejnymi zarzutami skargi wymagającymi omówienia są zarzuty naruszenia przez rozstrzygnięcie organu drugiej instancji przepisów postępowania mające mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca spółka w rozstrzygnięciu tym dopatruje się naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także art. 8, 11 oraz 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Odnosząc się kolejno do powołanych przez skarżącą przepisów prawa, wskazać należy, że zdaniem Sądu nie można zarzucić organowi drugiej instancji naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Przepis art. 7 k.p.a. wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 k.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny.
W ocenie Sądu, z obowiązków nałożonych przez wyżej wymienione przepisy organ egzekucyjny w niniejszej sprawie wywiązał się w sposób należyty. Organ podjął bowiem wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i dokonując jego oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a., ustalił wszystkie istotne do rozstrzygnięcia sprawy fakty, a następnie motywy podjętego rozstrzygnięcia przedstawił w sporządzonym uzasadnieniu, spełniającym kryteria określone w art. 107 § 3 k.p.a. Przedstawiając w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie tylko zgromadzony materiał dowodowy, dokonane na jego podstawie ustalenia, jak również podstawę prawną rozstrzygnięcia organ zrealizował również zasadę pogłębiania zaufania wyrażoną w art. 8 k.p.a., jak i zasadę wyjaśniania przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy wyrażoną w przepisie art. 11 k.p.a. Wskazać należy, że organ w uzasadnieniu postanowienia nie tylko wskazał przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w niniejszej sprawie, ale także przedstawił interpretację zawartych w art. 13 § 1 u.p.e.a. przesłanek, które uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia w tej sprawie. Sąd nie dopatrzył się tym samym w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa – tak przez organ drugiej instancji, jak i organ pierwszej instancji. Skoro zatem organ pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia prawa, to organ drugiej instancji nie miał podstaw do uchylenia jego postanowienia.
W tych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.
Małgorzata Anna Dziemianowicz Marcin Kojło Elżbieta Lemańska