w kwocie 15.564,00 zł brutto, tj. 10.939,45 zł netto. Zdaniem organu na ogólną sytuację materialną rodziny wpływ mają wszystkie dochody osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.
Organ podkreślił, że wydatki skarżącego (z tytułu stałych opłat w kwocie 450,00 zł, opłaty eksploatacyjne 10.000,00 zł, koszty leczenia w wysokości 750,00 zł) należą do stałych opłat jakie ponosi z tytułu utrzymania i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie można uznać, że opłaty np. za czynsz, gaz, wodę czy koszty leczenia są to nadzwyczajne, nieprzewidziane wydatki, Opłaty te ponoszone są przez ogół społeczeństwa.
ZUS wskazał, że według informacji skarżącego posiada on zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 50.000,00 zł (niespłacane) oraz zadłużenie
u osób fizycznych w kwocie 100.000,00 zł z miesięczną ratą 800,00 zł. Należności spłacane są w ratach, poprzez dobrowolne wpłaty oraz są dochodzone w drodze egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego. Łączna miesięczna kwota spłacanych przez skarżącego zobowiązań wynosi 1.673,85 zł.
Organ zaznaczył, że wywiązywanie się z zobowiązań wobec innych wierzycieli jest ważne, ale spłata zadłużenia wobec ZUS też jest bardzo istotna i nie może być pomijana. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie
z przepisami prawa. ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Przepisy w oparciu o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.
Organ zauważył, że skarżący nie wykazał faktu korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej. Dochód rodziny skarżącego jest wyższy minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego - 3.075,41 zł.
Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego niedostatku. Rodzina skarżącego posiada stałe źródła dochodu.
W zaistniałej sytuacji umorzenie należności z tytułu składek ZUS naruszyłoby interes publiczny wskutek przyznania nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które pomimo przejściowych problemów finansowych, ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Zakładu, nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia.
W złożonym wniosku skarżący wskazał, że choruje przewlekle na cukrzycę.
W ocenie organu nie jest to wystarczająca podstawa do umorzenia należności. Choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W omawianej sprawie taka sytuacja nie występuje. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury,
Mając na uwadze powyższe, w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Zakład nie odnotował w aktach sprawy dokumentów potwierdzających, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek
w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
W związku z powyższym organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia również nie ma w zastosowania.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wskazał, że działalność gospodarczą prowadził 37 lat, zatrudniał najwięcej 17 pracowników i opłacał wszystkie należności. W latach 2010-2013 nie otrzymał dużego wynagrodzenia za prace które doprowadziły do trudności finansowych. W roku 2018 zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej jak i dochodów. Aktualnie otrzymuje emeryturę która w 70% obsługuje długi. Gospodarstwo rolne służy do zaspokojenie w żywność (warzywo, tuczniki, zboża-mąka). Z tak małego gospodarstwa nie ma możliwości dokonywać sprzedaży płodów rolnych. Skarżący poinformował, że ma 74 lata i nie jest w stanie na nowo rozpocząć działalności i spłacać długów.
W piśmie z dnia 2 czerwca 2025 r. skarżący nie zgodzić się z doliczaniem dochodów żony wskazując, że od lat mają rozdzielczość majątkowa i prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że nie korzysta ze środków żony. Skarżący nie rozumie też tezy, że przedawnienie składek ZUS następuje po
10 latach. Według jego wiedzy zgodnie z 24 ust. 4 u.su.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagane.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sąd dostrzegł naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.
W postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., organ związany jest zasadami
i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."). Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 11 k.p.a., organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, stosownie zaś do art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,
z przytoczeniem przepisów prawa.
Zdaniem sądu zaskarżona decyzja nie sprostała powyższym wymogom, bowiem w niedostateczny sposób została w niej wyjaśniona kwestia przedawnienia należności z tytułu składek. Nie ulega wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność. Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie wniosku o udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań. W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak
i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy. Podstawy umorzenia należności z tytułu składek odnoszące się do całkowitej nieściągalności muszą być analizowane
z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.
W zaskarżonej decyzji organ zawarł wprawdzie wyjaśnienie odnoszące się do przedawnienia, tym niemniej jest ono pobieżne i niewystarczające do rzetelnej oceny tej kwestii, co zaś najważniejsze nie poparte żadną dokumentacją pozwalającą na skontrolowanie toku rozumowania organu.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym
w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Dalej powołał się na zmiany, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Następnie wskazał skarżącemu, że występują pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że okres przedawnienia jest wydłużany i wyjaśnił, że wobec figurujących na koncie skarżącego zaległości (z wyjątkiem składek za okres 08.2012 r. - 09.2013 r.), Dyrektor Oddziału ZUS w Białymstoku sukcesywnie od 13 listopada 2012 r. podejmował czynności zmierzające do przymusowego dochodzenia należności,
w związku z czym bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji. Natomiast należności z tytułu składek za okres 08/2012-09/2013 r. uległy przedawnieniu na zasadach ogólnych, jednakże okolicznością przesądzającą o wymagalności przedmiotowej należności jest fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę przed upływem terminu przedawnienia poprzez ustanowienie hipoteki, co w świetle art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powoduje, że należności te są wymagalne.
Brak jasnej, pełnej, rzetelnej i znajdującej oparcie w materiale dowodowym argumentacji w kwestii przedawnienia, czyni w istocie nieweryfikowalnym twierdzenie organu dotyczące zakresu w jakim należności z tytułu składek objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wnioski zaprezentowane w decyzji nie znajdują odzwierciedlenia w aktach sprawy przekazanych sądowi wraz ze skargą.
Zagadnienie przedawnienia należności składkowych zostało uregulowane
w art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepisy te wskazują na okresy, po upływie których składki ulegają przedawnieniu, a także okoliczności powodujące zawieszenie, czy też przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ powołuje się na podejmowane sukcesywnie od 13 listopada 2022 r. czynności egzekucyjne, co ma świadczyć
o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia należności skarżącego, w aktach sprawy brak jest jednak chociażby dokumentów potwierdzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, czy też innych dokumentów i danych pozwalających na zweryfikowanie stanowiska organu. Podobnie rzecz się ma
z należnościami za okres 08.2012-09.2013, które choć jak wskazuje organ uległy przedawnieniu, to mogą być dochodzone w ramach egzekucji z uwagi na zabezpieczenie ich spłaty hipoteką przymusową. W aktach brak jest potwierdzenia, kiedy ustanowiono hipotekę i jaki należności zostały w ten sposób zabezpieczone. Czyni to zaskarżoną decyzję nieweryfikowalną w tym zakresie. W oparciu
o zawartość przedstawionych sądowi akt sprawy, w tym brak dokumentacji źródłowej - nie istniała możliwość zweryfikowania zarówno faktów, jak i dat - obejmujących okoliczności, z którymi organ wiązał skutek zawieszający bieg terminu przedawnienia należności obciążających skarżącego.
Na uwagę zasługuje, że podstawowym celem zasady przekonywania, jest wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Uzasadnienie decyzji administracyjnej powinno w swej konstrukcji umożliwiać realizację tej zasady oraz umożliwić sądowi administracyjnemu zbadanie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Nie jest wystarczające poprzestanie na przytoczeniu jednego z przepisów dotyczącego przedawnienia, podanie informacji o prowadzonej egzekucji w stosunku do skarżącego, czy też o ustanowieniu hipoteki, bez szczegółowego odniesienia się do podanych w decyzji informacji wraz z ich rzetelnym udokumentowaniem. Rzetelne, pełne i przekonujące uzasadnienie decyzji powinno zawierać wyjaśnienie przyczyn, które legły u podstaw stwierdzenia, że składki nie przedawniły się, czyniąc tym samym decyzję w tym zakresie możliwą do skontrolowania pod względem jej legalności. Nie jest rzeczą sądu, ale też strony postępowania domyślać się dlaczego za kolejne okresy należności nie uległy przedawnieniu. Sąd nie ma kompetencji do czynienia szczegółowych ustaleń w tym zakresie w zastępstwie organu administracji publicznej.
Wobec pobieżnej i niewyczerpującej analizy kwestii przedawnienia sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77 § 1,
art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie skarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Czyni to przedwczesnym ocenę rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia należności skarżącego z tytułu składek.
Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wyczerpująco wyjaśnić kwestię przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżący. Wobec wątpliwości jakie zgłosił skarżący organ powinien kompleksowo wyjaśnić mu jaki jest obowiązujący termin przedawnienia składek, przedstawić następnie rzetelną argumentację dlaczego określone składki nie uległy przedawnieniu, odnosząc się do obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i swe ustalenia właściwie udokumentuje umożliwiając sądowi weryfikację stanowiska w tym zakresie.
Rozstrzygając zaś o wniosku, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień, organ musi w konsekwencji powtórnie ocenić spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej strony skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia. Również i w tym przypadku organ udokumentuje w aktach ustalenia, które poczyni w tym zakresie, jak też odniesie się do okoliczności, na którą powołał się skarżący na etapie postępowania sądowego – rozdzielność majątkowa z małżonką, prowadzenie oddzielnych gospodarstw domowych, w kontekście przesłanek z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania, sąd uchylił zaskarżoną decyzję, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.