Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Spółka. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pełnomocnik reprezentujący Spółkę zaskarżając w całości postanowienie Dyrektora IAS sformułował zarzuty naruszenia:
1) art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. w zw. z art. 164 § 4 i w zw. z art. 166a § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na:
- pominięciu, że przepis ma charakter bezwzględny - obligujący organ do umożliwienia stronie zaspokojenia roszczeń pracowniczych z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń społecznych oraz podatków dochodowych, w trakcie trwającego postępowania zabezpieczającego;
- przyjęciu, iż przepis art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. adresowany jest do banku
w sytuacji, gdy realnym jego adresatem jest organ egzekucyjny, a w konsekwencji uznanie, iż zwolnienie części środków pieniężnych spod egzekucji może dotyczyć wyłącznie konta zobowiązanego a nie rachunku bankowego organu egzekucyjnego, w sytuacji, gdy zabezpieczone przez organ środki znajdujące się na jego rachunku bankowym do niego nie należą, a stanowią własność zobowiązanego; a dodatkowo w realiach postępowania zabezpieczającego w praktyce nie występuje sytuacja,
w której środki deponowane są na rachunku bankowym dłużnika w sposób umożliwiający realizację zobowiązań zakładu pracy.
2) art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, w której podstawą do zwolnienia spod zabezpieczenia środków zobowiązanego jest treść art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. w zw. z art. 164 § 4 i w zw.
z art. 166a § 2 u.p.e.a., a nie instytucja uznania administracyjnego.
W związku z powyższym autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 164 § 4 u.p.e.a. oraz na podstawie art. 166a § 2 u.p.e.a., Spółka wniosła o umożliwienie wypłat na zaległości
z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ze środków przelanych na rachunek bankowy organu egzekucyjnego na podstawie zajęcia egzekucyjnego, pochodzących z rachunku bankowego zobowiązanej.
Wniosek nie mógł być załatwiony zgodnie z żądaniem bowiem wskazane przepisy nie miały zastosowania w tej sprawie.
Zgodnie z art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej m.in. przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości. Stosownie do art. 165 § 2 u.p.e.a. zajęte pieniądze
w celu zabezpieczenia wpłaca się na wydzielony oprocentowany rachunek bankowy organu egzekucyjnego z oprocentowaniem udzielonym przez bank dla wkładów wypłacanych na każde żądanie, z zastrzeżeniem § 2a i § 3. Według art. 165 § 3 u.p.e.a., jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że zabezpieczenie trwać będzie dłużej niż 3 miesiące, zajęte pieniądze, na wniosek zobowiązanego, wpłaca się na rachunek lokaty terminowej. W myśl art. 165 § 4 u.p.e.a. zajęta wierzytelność po nadejściu terminu jej płatności przez dłużnika tej wierzytelności zrealizowana jest
w celu zabezpieczenia przez przekazanie jej na rachunek, o którym mowa w § 2. Tak samo przekazywane są zajęte w celu zabezpieczenia wynagrodzenia za pracę i inne należności płatne w przyszłości, bez ponawiania ich zajęcia aż do wysokości należności zabezpieczonej.
Zajęcie w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego powoduje, że zasadniczo nie może on tym rachunkiem rozporządzać (art. 166a § 1 u.p.e.a.). Oczywiście w dalszym ciągu rachunek ten pozostaje własnością zobowiązanego, jednakże prawo rozporządzania tymże rachunkiem nabywa organ egzekucyjny. Ustanawiając możliwość ubiegania się przez zobowiązanego o zgodę organu egzekucyjnego na dokonywanie wypłat z tego rachunku ustawodawca miał na uwadze, że w sytuacji gdy rachunek bankowy jest wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej jest to konieczne dla zapewnienia jego dalszego funkcjonowania. Prawodawca postanowił więc w art. 166a § 2, że w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty
z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Inny charakter ma natomiast rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. Na rachunek ten wpłacane są zajęte pieniądze i wierzytelności po nadejściu terminu jej płatności (art. 165 § 2 i 4 u.p.e.a.). W celu zabezpieczenia wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania tymi składnikami majątkowymi. W tym przypadku zobowiązany może jedynie polecić zapłatę zabezpieczonej należności pieniężnej ze środków zgromadzonych na rachunku depozytowym organu egzekucyjnego (art. 166a § 3 u.p.e.a.) Umożliwia to zobowiązanemu dobrowolne uiszczenie zabezpieczonej należności pieniężnej
i uniknięcie przez to wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany nie może natomiast w żaden sposób dysponować środkami wpłaconymi na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. Jest to zgodne z zasadą, że zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia
(art. 166a § 1 u.p.e.a.). Z drugiej strony zabezpieczenie nie zmierza do tego, aby stanowiło wykonanie obowiązku (art. 160 § 1 u.p.e.a.). Może to nastąpić tylko na polecenie samego zobowiązanego. Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej stosując środki zabezpieczenia określone w zamkniętym katalogu z art. 164 § 1 u.p.e.a. w zależności od tego jakimi składnikami majątkowymi dysponuje zobowiązany. Nie jest to zatem działanie dowolne. Zastosowanie tych środków nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Skutkuje jedynie zakazem rozporządzania zajętym składnikiem przez zobowiązanego, co może powodować dolegliwości dla zobowiązanego. Jednakże jest to działanie organu znajdujące oparcie w przepisach prawa. Tylko w jednym szczególnym przypadku zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, ze względu na potrzeby związane
z prowadzoną działalnością gospodarczą może on za zgodą organu dokonywać wypłat z tego rachunku. Analizowane regulacje chronią z jednej strony interesy wierzyciela, z drugiej uwzględniają w niezbędnym zakresie potrzeby zobowiązanego. Mając na uwadze cele zabezpieczenia, jego tymczasowy charakter, niezasadne jest dalsze rozszerzenie możliwości dysponowania przez zobowiązanego innymi składnikami majątku, w stosunku do których zastosowano środki zabezpieczające. Stwierdzić zatem trzeba, że wniosek o wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego może dotyczyć jedynie rachunku bankowego zobowiązanego, a nie rachunku bankowego organu egzekucyjnego, na który przekazuje się pieniądze i wierzytelności zajęte na zabezpieczenie. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują bowiem możliwości wyrażenia przez organ egzekucyjny zgody na wypłatę środków z rachunku depozytowego organu egzekucyjnego. W przypadku rachunku depozytowego organu egzekucyjnego zobowiązany ma jedynie prawo do polecenia zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej ze zgromadzonych tam środków (por. wyroki: WSA w Białymstoku z dnia 22 października 2014 r. sygn. I SA/Bk 361/14, WSA w Łodzi z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. III SA/Łd 86/20, NSA z dnia 22 maja 2024 r. sygn. I GSK 1567/20).
Podobnie należy ocenić wniosek w zakresie przywołanej podstawy z art. 81
§ 4 i 5 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty
i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń.
W myśl art. 81 § 5 u.p.e.a., przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia.
Przepisy te mają zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym. Stosownie bowiem do art. 164 § 4 u.p.e.a., do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw
z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz
z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości.
Z powołanych przepisów wynika, że kategorie wypłat tam wymienione mogą być dokonane przez bank na żądanie zobowiązanego. Wypłaty środków pieniężnych z zajętego w toku egzekucji rachunku bankowego zobowiązanego, banki dokonują na podstawie samego przepisu, bez udziału organu egzekucyjnego, a dłużnicy zajętych wierzytelności (banki) ponoszą odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie nałożonego na nich przez ustawodawcę obowiązku. Zastosowanie tego mechanizmu nie jest jednak możliwe w sytuacji gdy zabezpieczone środki pieniężne zostały przekazane na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. W takim wypadku, skarżący nie jest dysponentem rachunku bankowego, na którym zdeponowano zabezpieczone środki pieniężne, a bank prowadzący rachunek depozytowy, nie jest swego rodzaju "dłużnikiem zajętej wierzytelności". Nadto, przepis art. 81 § 4 u.p.e.a. posługuje się sformułowaniem "Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku (...)". Chodzi więc o rachunek bankowy zobowiązanego, zajęty przez organ egzekucyjny w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. Nie może to być zatem rachunek depozytowy organu egzekucyjnego, którego dysponentem jest ten organ, a nie zobowiązany (por. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 210/19).
Sąd podziela zatem pogląd organu, że w sprawie tej nie miał zastosowania art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Poza tym na uwagę zasługuje, że art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. dotyczy możliwości wypłat na składki na ubezpieczenia społeczne od bieżących wynagrodzeń. Spółka tymczasem wskazała na składki zaległe, za poszczególne miesiące 2023 r.
W związku z tym, że w analizowanym przypadku organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, a zabezpieczone środki znajdują się na rachunku tego organu, wniosek Spółki zasadnie rozpatrzono przez pryzmat regulacji art. 13 § 1
w zw. z art. 166b u.p.e.a. (organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego).
Celem instytucji zwolnienia z egzekucji jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Pozwala ona na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. W tym zakresie należy mieć jednak na uwadze, że uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, ponieważ sensem postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, powinien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego spod egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu" zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Prawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, ponieważ pozytywne rozpoznanie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie jest uzależnione od jego zgody. Jednakże uwzględnienie wniosku
o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Należy przyjąć, że skoro tak jest, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć bowiem na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r. sygn. III FSK 954/23).
Badając ważny interes zobowiązanego organ miał na uwadze, że jako przesłankę uzasadniającą uwzględnienie wniosku o zwolnienie z zabezpieczenia środków pieniężnych pełnomocnik Spółki wskazał na konieczność spełnienia obowiązków wynikających z przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Organ podkreślił jednak, że strona nie wskazała innych alternatywnych składników majątku Spółki pozwalających na zabezpieczenie należności. Rację ma organ, że zadłużenie wobec ZUS nie stanowi zdarzenia nagłego, niespodziewanego. Nie ulega również wątpliwości, że należności dochodzone przez ZUS obejmują zaległe składki wraz
z odsetkami za zwłokę. Zważywszy, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem, którego głównym celem jest zabezpieczenie przyszłych interesów wierzyciela, organ prawidłowo uznał, że niezasadne byłoby zwolnienie zabezpieczonej kwoty tylko w celu zapłaty innych należności egzekwowanych już przez ZUS. Należności objęte zarządzeniami zabezpieczenia nie zostały w pełni zabezpieczone, zatem organ miał podstawy uznać, że ich częściowe zwalnianie mogłoby doprowadzić do bezskuteczności postępowania zabezpieczającego.
Wobec powyższego sąd nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, w której zdaniem autora skargi podstawą do zwolnienia spod zabezpieczenia środków zobowiązanego jest treść art. 81§ 4 i 5 u.p.e.a. w zw. z art. 164 § 4 i w zw. z art. 166a § 2 u.p.e.a. Organ trafnie przyjął, że zobowiązany nie wykazał podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku. Spółka nie przedstawiła argumentów mogących świadczyć o istnieniu ważnego interesu, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a.
Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Należało zatem skargę oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2024 r. poz. 935 ze zm.). Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3
w zw. z art. 120 ww. ustawy procesowej.