DKIS uznał, że w sprawie Wnioskodawcy prawo do służebności osobistej było ustalone w ramach podziału majątku wspólnego, co na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f. podlega wyłączeniu z opodatkowania. Jednakże, przekaz środków pieniężnych nastąpił dopiero w 2024 roku, w wyniku zrzeczenia się służebności, co jest odrębnym zdarzeniem prawnym od samego podziału majątku. Zdaniem organu skarżący nie uzyskał również przychodu ze sprzedaży nieruchomości określonego w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., bowiem sprzedaży nieruchomości dokonała była żona Wnioskodawcy, która w momencie sprzedaży była wyłącznym właścicielem tej nieruchomości. DKIS zauważył, że skarżący otrzymał natomiast kwotę pieniężną w ramach zadośćuczynienia za pozbawienie go prawa do zamieszkania, które było skarżącemu zapewnione. W świetle powyższego przychód uzyskany przez skarżącego z tytułu zrzeczenia się nieodpłatnej i dożywotnej służebności mieszkania winien być zdaniem organu zakwalifikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., tj. do "innych źródeł".
DKIS ocenił, że w związku z ustanowieniem nieopłatnej dożywotniej służebności mieszkania Wnioskodawca nie poniósł żadnych wydatków w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu. Zrzeczenie się służebności osobistej, takiej jak służebność mieszkania, stanowi zdaniem organu odrębną czynność prawną, niezwiązaną bezpośrednio z podziałem majątku wspólnego małżonków. Służebność osobista nie wchodzi w skład majątku wspólnego, dlatego jej zrzeczenie się przez uprawnionego powoduje jedynie wygaśnięcie tego prawa, nie wpływając na prawa własności nieruchomości obciążonej służebnością.
Zatem w ocenie DKIS skarżący nie jest uprawniony do pomniejszenia kwoty otrzymanego przychodu o wartość wynikającą z aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano podziału majątku wspólnego. Otrzymana przez skarżącego kwota pieniężna w związku ze zrzeczeniem się nieodpłatnej dożywotniej służebności mieszkania według organu stanowi dla niego przysporzenie majątkowe, skutkujące powstaniem przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Tym samym przychód ten według DKIS podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, który należy wykazać w zeznaniu podatkowym wraz z pozostałymi dochodami, składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku, w którym skarżący osiągnął przychód.
Nie zgadzając się z interpretacją indywidualną organu, skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Działający w jego imieniu pełnomocnik zaskarżył ją w całości, podnosząc zarzuty naruszenia:
I. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 14b § 1 w związku z art. 14c § 1 i 2 i w związku z art. 120 i art. 121 § 1 w związku z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej jako o.p.) poprzez naruszenie w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy zasady legalizmu oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, przejawiające się w szczególności:
a) dążeniem do opodatkowania kwoty pieniężnej otrzymanej przez skarżącego w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej mieszkania, którą otrzymał w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, mimo, że wszelkie wartości majątku przypadające na małżonków do podziale majątku wspólnego zostały wprost wyłączone z opodatkowania przez ustawodawcę;
b) dążeniem do opodatkowania kwoty pieniężnej otrzymanej przez skarżącego w wyniku sprzedaży nieruchomości (i zrzeczenia się służebności osobistej mieszkania), mimo, że nieruchomość została zbyta po upływie ustawowych pięciu lat od jej nabycia i zbycie nie nastąpiło w ramach działalności gospodarczej;
c) dążeniem do opodatkowania przychodu, a nie dochodu, co jest sprzeczne z istotą podatku dochodowego od osób fizycznych – co całościowo należy również uznać za naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi przejaw dyskryminacji, która w myśl art. 32 ust. 2 Konstytucji RP jest zakazana.
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zrzeczenie się służebności osobistej mieszkania będącej elementem umowy o podziale majątku wspólnego małżonków, nie stanowi rozliczenia pomiędzy małżonkami i w konsekwencji nie podlega wyłączeniu przedmiotowemu z opodatkowania podatkiem dochodowym na mocy art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f., podczas ody przepis ten wyłącza z opodatkowania wszelkie przychody z tytułu podziału majątku wspólnego małżonków i nie ogranicza się do wartości majątkowej przypisanej danemu małżonkowi w ramach podziału majątku, a obejmuje również inne prawa majątkowe ustanowione w ramach rozliczenia byłych małżonków, w tym zrzeczenie się służebności osobistej mieszkania będącej elementem umowy o podziale majątku wspólnego;
2. art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że kwota pieniężna otrzymana w związku ze sprzedażą nieruchomości nie stanowi przychodu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f., podczas gdy wszystkie warunki, o których mowa w tym przepisie zostały spełnione, tj. sprzedaż nie nastąpiła w ramach działalności gospodarczej, a transakcja miała miejsce po pięciu latach od nabycia nieruchomości;
3. art. 9 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny co do zastosowania przywołanych w niniejszym zarzucie przepisów prawa polegającej na całkowitym pominięciu kosztów uzyskania przychodów, doprowadzając tym samym do opodatkowania przychodu, nie dochodu, podczas ody ustalona w akcie notarialnym dokumentującym podział majątku wspólnego wartość służebności osobistej mieszkania powinna zostać uznana za koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., gdyż stanowiła ekwiwalent wartościowego składnika majątkowego, który skarżący "stracił" w wyniku ww. podziału.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej interpretacji indywidualnej, a także o zasądzenie od organu podatkowego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu niniejszej sprawy jest ustalenie, czy środki otrzymane w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej ustanowionej pierwotnie w drodze podziału majątku, stanowią przychód podlegający opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też podlegają zwolnieniu z tego podatku. Zgodnie z brzmieniem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. p.d.o.f. opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Z treści powyższego wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych, zawartym w ww. ustawie, bądź od których zaniechano poboru podatku. Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku
dochodowym od osób fizycznych. Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy źródłem przychodów są inne źródła. Przepis art. 11 ust. 1 ww. ustawy, stanowi, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17. Użycie w powyższym przepisie sformułowania "w szczególności", wskazuje co prawda, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy, lecz jednak nie wszystkie środki mogą być do nich zaliczane. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w zaskarżonej interpretacji wyjaśniono na czym polega istota ustanowienia służebności osobistej wraz z przytoczeniem właściwych przepisów Kodeksu cywilnego, czego Sąd powtarzać już nie będzie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich. Przepis ten jest kluczowy przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Zgodnie z powyższym, przychody z podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychody wynikające z wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej lub śmierci jednego z małżonków są wyłączone spod opodatkowania na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychodem natomiast z podziału majątku wspólnego jest wartość majątku otrzymanego przez każdego z małżonków oraz wartość spłat (dopłat) wypłacanych na skutek podziału majątku. Tylko ten zakres odnosi się do rozliczeń majątkowych związanych z podziałem majątku wspólnego, takich jak przeniesienie własności czy ustanowienie służebności. Nie obejmuje on natomiast rozliczeń wynikających ze sprzedaży nieruchomości i uzyskania przychodu z tytułu zrzeczenia się do niej praw, szczególnie po dłuższym okresie czasu. Zrzeczenie się służebności osobistej, takiej jak służebność mieszkania, nie ma bezpośredniego wpływu na podział majątku wspólnego małżonków. Służebność osobista jest bowiem ograniczonym prawem rzeczowym, które nie wchodzi w skład majątku wspólnego. Zrzeczenie się tej służebności przez osobę uprawnioną (służebnika) powoduje jedynie wygaśnięcie tego prawa, a nie wpływa na prawa własności do nieruchomości, która jest przedmiotem służebności. Słusznie zatem Organ wskazał w zaskarżonej interpretacji, że prawo do służebności osobistej Skarżącego było ustalone w ramach podziału majątku wspólnego, co na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podlega wyłączeniu z opodatkowania. Jednakże, przekaz środków pieniężnych nastąpił dopiero w 2024 roku, w wyniku zrzeczenia się służebności i sprzedaży nieruchomości, co jest odrębnym zdarzeniem prawnym od samego podziału majątku. Zatem wskazany przepis art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w opisywanej sprawie nie mógł mieć zastosowania. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 listopada 2018 r., sygn. akt II CSK 682/17 "Korzystanie z cudzej nieruchomości w ramach tego prawa posiada obiektywną i wymierną wartość ekonomiczną. Nie ma znaczenia dla określenia takiej jego istoty nieodpłatność ustanowienia służebności mieszkania i brak obowiązku zapłaty za wykonywanie jej, ani niezbywalność (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2002 r., I CZ 28/02, z dnia 20 czerwca 2008 r., IV CZ 34/08, z dnia 26 stycznia 2018 r., II CZ 93/17, niepublikowane)". Z przyjętego przez Sąd Najwyższy stanowiska wynika jasno, że roszczenia związane z ustanowioną służebnością mieszkania mają majątkowy charakter, ponieważ taki charakter ma to ograniczone prawo rzeczowe, a jego realizacja wpływa bezpośrednio na stosunki majątkowe stron.
Nie sposób również zgodzić się ze Skarżącym, że zastosowanie w sprawie może mieć art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jak wskazano w opisie sprawy, sprzedaży nieruchomości dokonała była żona Skarżącego, która w momencie sprzedaży była wyłącznym właścicielem nieruchomości. Skarżący otrzymał natomiast kwotę pieniężną w ramach zadośćuczynienia za pozbawienie prawa do zamieszkania, które było Skarżącemu zapewnione. Zatem w przypadku Skarżącego nie można także mówić o uzyskaniu przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy. Prawidłowo zatem Organ wskazał, że przychód uzyskany przez Skarżącego z tytułu zrzeczenia się nieodpłatnej i dożywotnej służebności mieszkania powinien być zakwalifikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. do "innych źródeł".
Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego naruszenia art. 9 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, polegającej na całkowitym pominięciu kosztów uzyskania przychodów, wskazać należy, że stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. Kosztami uzyskania przychodu są zatem wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z uzyskanymi przychodami. Z oceny związku z uzyskanym przychodem winno wynikać, iż poniesiony wydatek obiektywnie mógł się przyczynić do osiągnięcia przychodów z danego źródła. Zasadnie wskazał Organ w zaskarżonej interpretacji, że w związku z ustanowieniem nieopłatnej dożywotniej służebności mieszkania Skarżący nie poniósł żadnych kosztów w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu. Zatem Skarżący nie jest uprawniony do pomniejszenia kwoty otrzymanego przychodu o wartość wynikającą z aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano podziału majątku wspólnego. Wobec powyższego, zarzuty Skarżącego dokonania przez Organ w zaskarżonej interpretacji błędnej wykładni przepisów art. 2 ust. 1 pkt 5, art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) oraz art. 9 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych należy uznać za nieuzasadnione.
W odniesieniu do sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa; Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, na wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną). W myśl art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Stosownie do art. 14c § 1-2 Ordynacji podatkowej interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Jak wynika z treści powołanych przepisów, postępowanie w sprawie wydania interpretacji przepisów prawa podatkowego jest wszczynane na wniosek zainteresowanego złożony w jego "indywidualnej sprawie", tj. sprawie właściwej tylko dla wnioskodawcy, osobistej, jednostkowej, swoistej, odrębnej, pojedynczej sprawie wnioskodawcy. Ogranicza się wyłącznie do udzielenia informacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w okolicznościach stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanego przez wnioskodawcę w zakresie postawionego przez niego pytania, które wyznacza zakres jego żądania. W sprawach dotyczących interpretacji indywidualnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 120, art. 121 § 1, art. 125, art. 126, art. 129, art. 130, art. 135, art. 140, art. 143, art. 165 § 3b, art. 165a, art. 168, art. 169 § 1-2 i 4, art. 170, art. 171, art. 208, art. 213 w zakresie uzupełniania lub sprostowania co do skargi do sądu administracyjnego, art. 214, art. 215 § 1 i 3 oraz przepisy rozdziałów 3a, 5, 6, 7, 10, 14,16 i 23 działu IV.
Zgodnie z art. 120 Ordynacji podatkowej: Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. W świetle art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Z przepisu tego wynika zatem, że przy wydawaniu interpretacji indywidualnych należy stosować zasadę postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Określona w art. 120 Ordynacji podatkowej zasada praworządności oznacza nakaz przestrzegania prawa przez organy w ich działaniach. Zasada ta jest realizacją zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Zasada praworządności wiąże się z kolei z zasadą zaufania określoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu, zaprezentowanie w zaskarżonej indywidualnej interpretacji stanowiska odmiennego od przedstawionego przez Skarżącego będące przedmiotem zaskarżenia nie może stanowić o naruszeniu zasady zaufania wyrażonej w art. 121 Ordynacji podatkowej. Organ udzielił odpowiedzi na zadane pytania z powołaniem się na przepisy, które uzasadniają przyjęte stanowisko. Nie zasługują zatem na uznanie zarzuty przedstawione w pkt. 1 petitum skargi.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.