- postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w stosunku do skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od TW1010116000096 do TW1010116000116 z 15 lutego 2016 r. (data wystawienia tytułów wykonawczych), pomimo, że nie doszło do doręczenia skarżącemu tych tytułów wykonawczych oraz upomnień oznaczonych nr: od UPM010109000326 do UPM010109000331 z dnia 16 marca 2009 r., jak przyjął organ pod adresem: ul. [...] A. oraz upomnień oznaczonych nr: od UPM010109000590 do UPM010109000592 z dnia 24 kwietnia 2009 r. oraz od UPM010109000839 do UPM010109000844 z dnia 3 czerwca 2009 r. pod adresem: ul. [...] A. i w aktach sprawy brak jest dowodów doręczenia wymienionych upomnień skarżącemu pod wskazanymi adresami;
- skarżący uchybił ustawowemu terminowi do wniesienia zarzutów w ciągu 7 (siedmiu) dni od daty doręczenia tytułów wykonawczych, które według organu nastąpiło w dniu 24 marca 2016 r. pod adresem: [...] H.1, Wielka Brytania, a dowodem doręczenia jest wyłącznie informacja instytucji brytyjskiej HMRC zawarta na formularzu H002 z datą 27 września 2016 r. (k. - 113) z innym adresem, a mianowicie z adresem: [...] H.1, Wielka Brytania, która poza tym, że zawiera błędne dane adresowe, bez potwierdzenia odbioru przez skarżącego przesyłki nie może zastąpić dowodu doręczenia;
2) art. 7, art. 77, art. 80, art. 42, art. 43 i 44 k.p.a. przez wadliwe zastosowanie w konsekwencji błędnych ustaleń faktycznych, co do faktu doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych o nr: od TW1010116000096 do TW1010116000116 z dnia 15.02.2016 r. pod adresem: [...] H.1, Wielka Brytania, pomimo braku dowodu doręczenia wymienionych tytułów wykonawczych skarżącemu pod tym adresem i nieuwzględnienia faktu, że nie doszło także do uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnień na skutek pominięcia wszystkich dowodów zgłoszonych przez skarżącego przeciwko tym ustaleniom w zażaleniach z dnia 26.05.2025 r. na postanowienie Dyrektora O/ZUS o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów i na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności dowodów zawnioskowanych na fakt, że właściwym adresem zamieszkania skarżącego w okresie próby doręczenia tytułów wykonawczych był adres: [...] H.2 Wielka Brytania;
3) art. 15 § 1 w zw. z art. 3a § 2 pkt 2, art. 32 u.p.e.a. przez wadliwe uznanie, że w 2016 r. doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu pomimo niedoręczenia skarżącemu upomnień, a następnie tytułów wykonawczych, co skutkowało brakiem możliwości podejmowania czynności egzekucyjnych, stosowania środków egzekucyjnych oraz błędnym przyjęciem, że w sprawie mają zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., z naruszeniem art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070, dalej także jako: "nowelizacja u.p.e.a.");
4) art. 13 ust. 1 nowelizacji u.p.e.a. na skutek wadliwego zastosowania przez pominięcie faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Augustowie z dnia 25 lutego 2010 r., wynikającego z materiału dowodowego sprawy – pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku Inspektorat w Augustowie z dnia 4 listopada 2015 r.;
5) art. 26 § 1 i 5 pkt 1 w zw. z art. 32 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie, z uwagi na niedoręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych, w wyniku czego brak było podstaw do podejmowania czynności egzekucyjnych, w tym zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości skarżącego i uznania, że rozpoczął bieg termin do wniesienia zarzutów;
6) art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 33 u.p.e.a. przez wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie termin na wniesienie zarzutów wynosił 7 (siedem) dni licząc od daty doręczenia tytułów wykonawczych w dniu 24 marca 2016 r., które nie nastąpiło, wobec tego brak było podstaw do przyjęcia, że termin ten rozpoczął bieg w dniu 25 marca 2016 r. i upłynął z dniem 31 marca 2016 r.;
7) niezawiadomienie skarżącego o zastosowanym środku egzekucyjnym, naruszeniem art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.;
II. przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, w tym:
1) art. 24 ust 4 i ust 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej jako: u.s.u.s.) na skutek nieuzasadnionego przyjęcia, że doszło do doręczenia tytułów wykonawczych i spóźnionego wniesienia zarzutów, a w konsekwencji tego zaniechanie ustalenia, czy nastąpiło zawieszenie terminu przedawnienia zobowiązań składowych i czy przedmiotowe zobowiązania uległy przedawnieniu;
2) art. 2, art. 7, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez nieposzanowanie zasady praworządności i pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, na skutek prowadzenia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnień, a następnie tytułów wykonawczych, bezpodstawnego uznania, że zarzuty w egzekucji administracyjnej zostały wniesione po terminie, a także przez zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości bez powiadomienia skarżącego.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Dyrektora O/ZUS, względnie stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia Dyrektora O/ZUS z uwagi na brak uprzedniego doręczenia upomnień, a następnie tytułów wykonawczych skarżącemu i podjęcie czynności egzekucyjnych bez powiadomienia skarżącego, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Ponadto wniesiono o dopuszczenie dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy:
1) obejmujących akta postępowania administracyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku Inspektorat w Suwałkach w zakresie treści deklaracji określających wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zaopatrzonych w tytuły wykonawcze oznaczonych nr: od TW1010116000096 do TW1010116000116 z dnia 15 lutego 2016 r. i dowodu doręczenia tych tytułów - na okoliczność treści tytułów wykonawczych z dowodami doręczeń - na fakt niedoręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych;
2) z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku Inspektorat w Augustowie z dnia 4 listopada 2015 r. (k. - 23) - na fakt uprzedniego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Augustowie i umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem tego organu wydanym w dniu 25 lutego 2010 r.
3) dopuszczenie dowodów z dokumentów zawartych w aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku znak: 010000.71.2025-RED-3-NIP6272253184-KCH-3 zgłoszonych w przedmiotowej sprawie i załączonych do zażalenia z dnia 26 maja 2025 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku znak: 010000J1.2025-RED-3-NIP6272253184-KCH-3 z dnia 6 maja 2025 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na fakty tamże wskazane, w szczególności w celu wykazania, że tytuły wykonawcze oznaczone nr: od TW1010116000096 do TW1010116000116 z dnia 15 lutego 2016 r, nie zostały skarżącemu doręczone w dniu 24 marca 2016 r. pod adresem: [...] H.1, Wielka Brytania, gdyż miejsce jego zamieszkania znajdowało się wówczas pod adresem: [...] H.2 Wielka Brytania;
4) dopuszczenie dowodu z przesłuchania strony A. G. - na adres: pełnomocnika, ul. [...] S. - na fakt ustalenia rzeczywistej daty zaprzestania przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, pod adresem: ul. [...] A., na fakt wyjazdu skarżącego na stałe do Wielkiej Brytanii, na fakt niezamieszkiwania skarżącego pod adresem: [...] H.1, Wielka Brytania w okresie podjęcia próby doręczenia tytułów wykonawczych oznaczonych nr: od TW1010116000096 do TW1010116000116 z dnia 15 lutego 2016 r. i zamieszkiwania skarżącego pod innym adresem: [...] H.2 Wielka Brytania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS z dnia 2 lipca 2025 r. nr 2001-IEE.7192.45.2025 utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora O/ZUS z 6 maja 2025 r. znak: 010000.71.2025-RED-3-NIP6272253184-KCH-1 odmawiające w stosunku do skarżącego wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów wniesionych pismem z 4 kwietnia 2025 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr od TW1010116000096 do TW1010116000116 z 15 lutego 2016 r.
Powodem odmowy wszczęcia postępowania było uznanie przez organy, że zarzuty zostały wniesione po upływie ustawowego terminu. Organy przyjęły, że termin ten zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. – w brzmieniu zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070, dalej jako: "nowelizacja u.p.e.a.") – wynosił 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Organy stoją przy tym na stanowisku, że do doręczenia skarżącemu tytułu wykonawczego doszło w dniu 24 marca 2016 r., tymczasem zarzuty wniesiono w dniu 9 kwietnia 2025 r. W konsekwencji organy stwierdziły, że zaistniały podstawy do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. i odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarżący konsekwentnie kwestionuje przede wszystkim fakt doręczenia mu tytułu wykonawczego w dniu 24 marca 2016 r. Twierdzi on, że organy nie dysponują dowodem doręczenia tytułów wykonawczych, gdyż takim dowodem nie jest jego zdaniem informacja HMRC na formularzu H002, a adres, na który miało nastąpić doręczenie: [...] H.1, Wielka Brytania – jest nieprawidłowy. Skarżący twierdzi, że właściwym jego adresem zamieszkania był adres: [...] H.2, Wielka Brytania. Skarżący kwestionuje ponadto ustalenia dotyczące doręczenia upomnień oznaczonych nr: od UPM010109000326 do UPM010109000331 z dnia 16 marca 2009 r. pod adresem: ul. [...] A. oraz upomnień oznaczonych nr: od UPM010109000590 do UPM010109000592 z dnia 24 kwietnia 2009 r. oraz od UPM010109000839 do UPM010109000844 z dnia 3 czerwca 2009 r. pod adresem: ul. [...] A..
W zaistniałym sporze rację należało przyznać organom. Organy dysponują bowiem dowodami na doręczenie tytułów wykonawczych w dniu 24 marca 2016 r. W przedmiocie doręczenia upomnień należy stwierdzić, że kwestia ta jest bez znaczenia w niniejszej sprawie. Na formalnym etapie badania terminowości złożonego środka zaskarżenia znaczenia ma tylko to, czy skarżący dotrzymał zakreślonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. terminu 7 dni od daty doręczenia tytułów wykonawczych. Zatem jedynie kwestia doręczenia tytułów wykonawczych, jako data otwierająca termin do złożenia zarzutów, jest istotna w niniejszej sprawie. Natomiast kwestia doręczenia stanowi kwestię merytoryczną w ramach zarzutów (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), w związku z czym nie może być badana na etapie oceny formalnej wniesionego środka zaskarżenia. Przepisy u.p.e.a. umożliwiają kwestionowanie legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w tym dotrzymania obowiązku doręczenia upomnienia z art. 15 § 1 u.p.e.a., jedynie w drodze zarzutów (które jednak muszą być wniesione skutecznie), względnie w ramach postępowania doyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym kwestia ta jest przedmiotem rozważań w postępowaniu dot. umorzenia postępowania egzekucyjnego (I SA/Bk 394/25), natomiast w sprawie niniejszej nie mogła być oceniana przez organy oraz przez sąd, a tym bardziej świadczyć o dochowaniu terminu do wniesienia zarzutów. Podobnie nie podlega ocenie w niniejszej sprawie kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Augustowie w 2010 r., która również zalicza się do zagadnień merytorycznych w zakresie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, przy czym strona skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika powinna mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. możliwe jest jego ponowne wszczęcie na podstawie art. 61 u.p.e.a.
Przechodząc do oceny w kwestii doręczenia tytułów wykonawczych należy wyjaśnić, że dysponując wiedzą o tym, że skarżący przebywał w Wielkiej Brytanii (co nie jest kwestionowane), Dyrektor O/ZUS skorzystał z procedury przewidzianej w art. 77 rozporządzenia 987/2009.
Zgodnie z powołanym przepisem na wniosek strony występującej strona wezwana powiadamia adresata - zgodnie z obowiązującymi w jej własnym państwie członkowskim przepisami w zakresie powiadamiania o podobnych instrumentach i decyzjach - o wszystkich instrumentach i decyzjach, w tym o charakterze sądowym, które odnoszą się do należności lub jej odzyskania i zostały wydane w państwie członkowskim strony występującej (ust. 1). We wniosku o powiadomienie należy podać nazwę lub imię i nazwisko, adres oraz wszelkie inne istotne informacje pozwalające na zidentyfikowanie danego adresata, do których strona występująca ma normalnie dostęp, charakter i przedmiot instrumentu lub decyzji, o których należy powiadomić, oraz - w stosownych przypadkach - nazwę lub imię i nazwisko dłużnika, jego adres oraz wszelkie inne istotne informacje pozwalające go zidentyfikować oraz należność, której dotyczy instrument lub decyzja, jak również wszelkie inne użyteczne informacje (ust. 2). Strona wezwana niezwłocznie informuje stronę występującą o działaniach podjętych w związku z jej wnioskiem o powiadomienie, w szczególności o dniu przekazania decyzji lub instrumentu adresatowi (ust. 3).
Powołany przepis został zastosowany w sposób prawidłowy. Dyrektor O/ZUS, za pośrednictwem instytucji łącznikowej, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu wystąpił do władz Wielkiej Brytanii z wnioskiem o udzielenie informacji dotyczących m.in. adresu skarżącego. W formularzu R015 (str. 99-101 akt adm.), respektując treść art. 77 ust. 2 rozporządzenia 987/2009 zostały wskazane dane identyfikacyjne skarżącego: pełne imię i nazwisko, data urodzenia, miejsce urodzenia, dane rodziców i PESEL. Wskazano również dokumenty, które należy doręczyć, tj. tytuły wykonawcze nr TW1010116000096-TW1010116000116 z dnia 15 lutego 2016 r. Po ustaleniu adresu przez instytucję brytyjską HMRC urząd ten wysłał przesyłkę na ustalony adres i zgodnie z art. 77 ust. 3 rozporządzenia 987/2009 przesłał polskiemu organowi egzekucyjnemu stosowną informację o doręczeniu na formularzu H002.
W ocenie sądu w sposób prawidłowy zastosowano art. 77 rozporządzenia 987/2009. Należy podkreślić, że przepis ten nie przewiduje (a zatem nie wymaga) przekazywania organowi wzywającemu (w tym przypadku organowi polskiemu) innych dokumentów niż informacja o doręczeniu, przykładowo potwierdzenia odbioru. Z informacji przesłanej przez brytyjską instytucję HMRC (str. 113 akt adm.) wynika, że skarżący w dniu 24 marca 2016 r. otrzymał przesłane dokumenty, tj. tytuły wykonawcze, co potwierdził swoim podpisem.
W ocenie sądu przepisy rozporządzenia 987/2009 stanowią przepisy szczególne w stosunku do wymogów k.p.a. i nie jest konieczne dysponowanie przez polskie organy dokumentem podpisanego przez skarżącego potwierdzenia odbioru zgodnie z art. 46 k.p.a. Informacja o doręczeniu pochodząca od właściwego organu innego państwa związanego przepisami rozporządzenia 987/2009, uzyskana zgodnie z przepisami tego aktu, zastępuje podpisane przez adresata przesyłki potwierdzenie odbioru. Jest to dowód podlegający ocenie jak każdy inny dowód w postępowaniu. W ocenie sądu, nie ma powodów, by wątpić w wiarygodność informacji do instytucji brytyjskiej. Przeciwwagi dla niej nie mogą stanowić gołosłowne twierdzenia skarżącego o nieotrzymaniu tytułów wykonawczych i zamieszkiwaniu pod innym adresem. Dostarczone w toku postępowania przez skarżącego dokumenty wskazują natomiast, że adres: [...] H.2 Wielka Brytania występuje jako adres korespondencyjny wskazany przez samego skarżącego, w szczególności jako adres spółek prawa prywatnego (brytyjskich spółek LTD), w których skarżący sprawował funkcję dyrektora. Wobec tego nie stanowiły one dla dokumentu od HMRC skutecznego przeciwdowodu.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że skoro do doręczenia tytułów wykonawczych doszło w dniu 24 marca 2016 r. to przewidziany w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. termin na wniesienie zarzutów minął z dniem 31 marca 2016 r. Sąd podziela utrwalony pogląd orzeczniczy, że w sytuacji przekroczenia terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne organ powinien zareagować, wydając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn (por. np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3770/14, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zarazem wypada stwierdzić, że skoro doręczenie tytułów wykonawczych miało miejsce w 2016 r. to w konsekwencji trafnie organy zastosowały przepisy u.p.e.a. w brzmieniu zgodnie z art. 13 pkt 1 nowelizacji u.p.e.a., a zatem art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.
Również w przedmiocie pozostałych zarzutów należy uznać, że uznanie prawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych przesądza o ich bezzasadności. Opierają się bowiem one na założeniu o braku doręczenia tychże tytułów wykonawczych i obejmują kwestie, które na etapie formalnym oceny środka zaskarżenia nie mogą być poddane ocenie (przedawnienie, doręczenie upomnienia, zawiadomienie o zastosowanym środku egzekucyjnym).
Dla porządku należy zauważyć, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzupełniające postępowanie dowodowe ogranicza się do dowodów z dokumentów, tym samym nie jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony. Przy tym sąd nie widział dostatecznego uzasadnienia, by wyznaczać rozprawę w celu wysłuchania na niej skarżącego. W przedmiocie pozostałych proponowanych dowodów z dokumentów sąd stoi na stanowisku, że nie wnosiły one nic nowego do sprawy, lecz stanowiły powielenie dotychczasowych prób dowodowych w postępowaniu przed organami, które sąd ocenił jako nieprowadzące do skutecznego udowodnienia stawianej tezy dowodowej.
Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).