W chwili wystawienia tytułów wykonawczych wierzyciel stwierdził brak wykonania w całości obowiązku objętego w/w tytułami wykonawczymi. Obowiązek zapłaty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 04-05/2024 r., na ubezpieczenie zdrowotne za 05/2024 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 04-05/2024 r. istniał i był wymagalny, a więc wystawienie tytułów wykonawczych było uprawnione.
Z akt sprawy wynika, że o rozliczeniu wpłat począwszy od 1 stycznia 2024 r. oraz o obowiązujących zasadach rozliczania wpłat tytułem należności wobec ZUS skarżący został szczegółowo poinformowany.
Co do zarzutu podniesionego na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., organ wskazał, że sam fakt złożenia wniosku o raty nie ma wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne, gdyż jego złożenie nie wstrzymuje wykonania obowiązku. Należności z tytułu składek za okres objęty tytułami wykonawczymi o nr: [...], [...] i [...] nie zostały rozłożone na raty.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę. Zaskarżając postanowienie w całości zarzucił naruszenie:
1. art. 49 ust. 1 u.s.u.s. w związku z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r., nie zaliczenie przez organ wpłaty skarżącego z 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r., zgodnie z upomnieniem z dnia 28 czerwca 2024 r., za okres 04-05.2024 r., chociaż takie było zobowiązanie wynikające z upomnienia. ZUS zakwestionował powyższe wpłaty na świadczenia określone w upomnieniu
i zaewidencjonował na inne nieistniejące zobowiązanie. Organ nie kwestionuje zarzutu skarżącego w zakresie niedoręczenia upomnienia przed wystawieniem tytułów wykonawczych w dniu 25 września 2024 r. i wszczęciem egzekucji obejmujący okres 04-05.2024 r., który został uregulowany przez skarżącego,
w wysokościach wskazanych w upomnieniu z dnia 28 czerwca 2024 r. Biorąc powyższe pod uwagę niezasadnym było wszczęcie egzekucji i dokonanie zajęć kont bankowych skarżącego.
2. art. 171 p.p.s.a. w związku z art. 170 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez wydanie ponownego postanowienia w sprawie, która ma powagę rzeczy osądzonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 21 maja 2025 r. sygn. akt I SA/Bk 102/25 uchylił postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 31 grudnia 2024 w sprawie 010000/71-RED-3-NIP5460002003-MD. Postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
w Białymstoku dotyczy tego samego przedmiotu sprawy i okoliczności, które już były rozpatrywane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku. Jest to próba organu wprowadzenia w błąd sądu poprzez powołanie własnej interpretacji przepisów, w tym zaliczenia wpłat skarżącego na poczet składek, a tym samym podważenia prawomocnego orzeczenia WSA w Białymstoku. Konsekwencją procesową faktu, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej, jest to, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami. Organ nie zaskarżył ww. wyroku.
W związku z tym nie było podstaw do wszczęcia postępowania, ani na wniosek skarżącego, ani z urzędu.
3. art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. gdyż zaskarżone postanowienie jest jedną
z przyczyn nieważności postępowania prowadzonego przez organ w niniejszej sprawie.
4. art. 15 § 1 -3 k.p.c., art. 26 § 1, art. 27 § 1 pk 6 - 7, 12 i 14, art. 33 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 4 - 6 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a.
poprzez:
a) wszczęcie egzekucji i zajęcie kont bankowych pomimo zapłaty w dniu 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r. zobowiązań wobec organu
b) tytuły wykonawcze nie tylko nie zostały doręczone przed wszczęciem egzekucji – zajęcia kont bankowych, ale także nie zawierały: - wskazania podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej, - daty wystawienia i nr tytułu wykonawczego,
- pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, - daty doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podstawę prawną braku tego obowiązku, - datę, do której można prowadzić egzekucję należności pieniężnej,
c) brak doręczenia upomnień przed wystawieniem tytułów wykonawczych
i wszczęciem egzekucji. Tytuły wykonawcze nie zawierają w pkt 12 kosztów upomnienia, a zatem organ sam przyznaje, że ich nie przesłał zobowiązanemu.
d) niezasadne wszczęcie egzekucji i dokonanie zajęć kont bankowych skarżącego.
5. art. 67 § 1, § 1a i § 2 u.p.e.a. w związku z art. 80 § 1 - 3 u.p.e.a. oraz
§ 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu sporządzania i dokonywania doręczeń dokumentów przesyłanych w ramach stosowanego środka egzekucyjnego z użyciem środków komunikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1394) oraz art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 39 k.p.a. poprzez uznanie, że w ten sposób doszła do płatnika informacja o zajęciu rachunku bankowego; błędne uznanie przez organ, że tryb zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego statuowany przez art. 80 § 1-3 u.p.e.a. został zastosowany prawidłowo, albowiem przy przedmiotowych zajęciach oczywistym jest, że rzeczywiste zajęcie musi nastąpić przed poinformowaniem zobowiązanego o tym fakcie, podczas gdy przeprowadzenie czynności egzekucyjne obarczone są wadą, albowiem zostały one przeprowadzone przed doręczeniem stronie tytułu wykonawczego umożliwiającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten na datę wszczęcia
i prowadzenia postępowania przez organ nie obligował osób fizycznych do odbierania korespondencji od organu w sposób elektroniczny.
6. art. 7 § 1 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego dla płatnika to jest przesłanie pisemnego upomnienia, że istnieje niedopłata, gdyż środki pieniężne przekazane na konto organu w dnia 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r. zostały zakwalifikowane przez skarżącego na spłatę zgodnie
z upomnieniem. Organ jednak, pomimo wezwania z 26 czerwca 2024 r. za ten okres, zaliczył je na jakoby istniejące wcześniejsze zadłużenia, chociaż nie przesłał żadnej informacji, że takie istnieje. Skoro powołuje się na te upomnienie to niech wyjaśni, dlaczego nie zaliczył wpłat za żądany okres, a na poprzedni, a za okres
z upomnienia wszczął egzekucję. Jest to wprowadzanie w błąd płatnika, który
z takiego upomnienia wyciąga wniosek, że jest to ostatnia zaległość wobec organu.
7. art. 7 - 9, art. 77 § 1, art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez:
a) niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie postanowienia opartego na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonego postanowienia w takim kształcie. Na podstawie nieprawidłowego zastosowania prawa odnośnie zaliczania wpłat na składki ubezpieczeniowe niezasadnie wszczęto postępowanie egzekucyjne i obciążono skarżącego niecelowymi kosztami egzekucyjnymi;
b) oparcie zaskarżonego postanowienia na niekompletnym materiale dowodowym i nie dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby nie wydaniem lub uchyleniem zaskarżonego postanowienia Prezesa ZUS; wydania ponownej decyzji
w sprawie, która korzysta z powagi rzeczy osądzonej;
c) nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, braku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie; nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, nie pogłębianiu prowadzonym postępowaniem zaufania do organu; braku wskazania przez organ
w uzasadnieniu decyzji faktów, które uznał za udowodnione; przyczyn z powodu, których dowodom i zarzutom skarżącego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej swojej decyzji, a w szczególności niekompletnego uzasadnienia postanowienia; wyjaśnienia podstaw i przesłanek; wydania ponownej decyzji w sprawie, która korzysta z powagi rzeczy osądzonej.
d) błędne przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały rozstrzygnięte, podczas, gdy
w sposób niezgodny z obowiązujący przepisami ustalono brak przesłanek uznania wpłaty dnia 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r. zgodnie z otrzymanym upomnieniem
z 26 kwietnia 2024 r. na kwiecień - maj 2024 r.
Niezasadnym było wszczęcie egzekucji i dokonanie zajęć kont bankowych skarżącego.
Wskazując na powyższe skarżący wniósłm.in. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz
o zasądzenie od organu na jego rzecz skarżącego kosztów procesu.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, doszło bowiem do naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935).
W związku z tym, że w sprawie tej wypowiedział się już tut. sąd, uchylając pierwotnie wydane postanowienie w sprawie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, w ramach kontroli legalności aktualnie wydanego rozstrzygnięcia na pierwszy plan wysuwa się kwestia, czy organ zastosował się do oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku o sygn. I SA/Bk 102/25.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1328/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA), związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym
w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 170 i art. 171 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Natomiast ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko
w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
W konsekwencji powyższego na obecnym etapie postępowania organ, ale również sąd administracyjny, związane są oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. określa zatem taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, gdzie nie ma już miejsca na polemikę organu z oceną prawną
i wskazaniami do dalszego postępowania (por. np. wyrok NSA z 21 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2547/13, CBOSA).
Uwzględniając powyższe przypomnienia wymaga, że w realiach niniejszej sprawy na skarżącym ciążył obowiązek zapłaty składek za okres 04-05/2024 r. Upomnieniami od nr od [...] do [...] z 28 czerwca 2024 r. (doręczone 16 lipca 2024 r.) organ wezwał skarżącego do uregulowania ww. należności. W dniach 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r. skarżący dokonał wpłat, wskazując w tytułach przelewu, iż dokonuje ich na poczet składek za 04-05/2024 r. Dokonane wpłaty nie pokryły całkowicie zaległości za okres 04-05/2024 r., i dlatego niepokryte należności zostały skierowane do egzekucji. W związku z tym wobec skarżącego zostały wystawione tytuły wykonawcze z 25 września 2024 r. (data wszczęcie postepowania egzekucyjnego – art. 26 § 3a pkt 2 zw. z § 1 u.p.e.a.)
o numerach [...], [...] i [...], dotyczące należności za okres 04-05/2024 r.; doręczono je skarżącemu
11 października 2024 r. Zawiadomienia o zajęciu zostały natomiast doręczone bankowi 26 września 2024 r. (data wszczęcia egzekucji administracyjnej – art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.). Należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały ostatecznie wyegzekwowane 15 października 2024 r.
Uchylając wcześniej wydane postanowienie sąd stwierdził, że organ dopuścił się naruszeń przepisów w zakresie zaliczenia dokonanych przez skarżącego 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r. wpłat na poczet składek za okres 04-05/2024 r.
Sąd zwrócił uwagę, że skarżący w przelewach dokonanych 26 lipca 2024 r.
i 30 lipca 2024 r. w sposób wyraźny wskazał, że wpłaty dotyczą składek za okres
04-05/2024 r. Wolą skarżącego było uregulowanie należności określonych
w wystawionych upomnieniach. Nie dokonał zatem samodzielnie wyboru należności, które chce uregulować, a jedynie zastosował się do treści skutecznego prawnie wezwania wystosowanego przez organ do uiszczenia tych konkretnych należności. Tym samym mógł on, poprzez realizację zobowiązań w stosunku do których odnosiły się upomnienia, skutecznie bronić się przed egzekucją wszczętą na skutek wystawionych tytułów wykonawczych. Wierzyciel wystosował zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienia, w których skonkretyzował należności, a skarżący do tych upomnień częściowo się zastosował, dokonując stosownych wpłat.
Sąd wyraził pogląd, że po doręczeniu upomnienia lub po wszczęciu postępowania egzekucyjnego (§ 24 ust. 9) to właśnie § 24 rozporządzenia reguluje zasady rozliczania wpłat dokonywanych przez płatników. Przepis § 24 ust. 9 rozporządzenia w zw. z § 24 ust. 1-8 jest przepisem szczególnym względem ogólnej regulacji zawartej w § 12 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia, dlatego też mając na uwadze jedną z podstawowych zasad wykładni przepisów jaką jest lex specialis derogat legi generali, przyjąć należało, że to właśnie w oparciu o § 24 ust. 9 w zw.
z poszczególnymi ustępami § 24 rozporządzenia w sprawie składek, organ powinien był dokonać rozliczenia wpłaty skarżącego dokonanej 15 marca 2024 r. po doręczeniu mu upomnień. Przepis § 12 rozporządzenia nie może zostać zastosowany w sytuacji, w której organ skierował do zobowiązanego, stosownie do treści art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.
W wyroku z dnia 21 maja 2025 r. sąd uznał zatem, że organ naruszył przepisy § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r., poprzez ich niezastosowanie w sprawie, co w konsekwencji spowodowało również naruszenie
art. 34 § 2 pkt 1 w zw. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., poprzez oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i przedwczesne uznanie, że obowiązek wskazany
w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie wygasł.
Formułując zalecenia do dalszego postępowania sąd nakazał organowi ponowne rozpoznanie zażalenia na postanowienie wierzyciela w przedmiocie zarzutów, z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej i skontrolowanie oddalenia zarzutu wygaśnięcia obowiązku w kontekście wpłat dokonanych przez skarżącego 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r., mając na uwadze zasady określone
w § 24 rozporządzenia i ustalenie w następstwie, czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku. Jeśli zajdzie taka konieczność sąd zobowiązał organ do dokonania również oceny oddalenia pozostałych zarzutów stawianych przez skarżącego.
Rozpatrując ponownie sprawę organ po raz kolejny wyraził pogląd, że wierzyciel rozliczając dokonane przez skarżącego wpłaty z 26 lipca 2024 r. i 30 lipca 2024 r. miał obowiązek zastosować §12 rozporządzenia, co stoi w oczywistej kontrze do oceny prawnej zaprezentowanej w wyroku z dnia 21 maja 2025 r. sygn. akt
I SA/Bk 102/25, i stanowi wystarczającą podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego skarżonego rozstrzygnięcia. Na obecnym etapie przedwczesne jest odniesienie się przez sąd do pozostałych podnoszonych przez skarżącego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł jak w sentencji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.