Wyrok WSA z dnia 22 kwietnia 2026, sygn. I SA/Bk 50/26

Odnosząc się do zarzutu pozbawienia skarżącego ochrony prawnej w domaganiu się oceny legalności egzekucji z uwagi na fakt, że tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzono egzekucję, okażą się wadliwe, nieważne lub przedawnione, DIAS zauważył, że z akt sprawy nie wynika, aby którakolwiek decyzja stanowiąca podstawę prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, została uchylona bądź stwierdzono jej nieważność. Za niezasadne uznano zarzuty naruszenia zasady praworządności oraz zasady ochrony praw strony.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzucił naruszenie:

1) art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez wyegzekwowanie należności czyni wniosek skarżącego bezprzedmiotowym, mimo że skutki egzekucji w postaci pobranych środków pieniężnych nadal trwają, a interes prawny skarżącego w uzyskaniu oceny legalności tej egzekucji nadal istnieje,

2) art. 1, art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania bez przeprowadzenia jakiejkolwiek merytorycznej analizy zgłoszonych zarzutów, co doprowadziło do pozbawienia strony realnej ochrony prawnej i uchylenia się przez organ od oceny legalności własnych działań,

3) zasady praworządności oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej polegające na przyjęciu konstrukcji procesowej, w której organ - powołując się na formalną bezprzedmiotowość - jednocześnie wyłącza możliwość jakiejkolwiek kontroli legalności przeprowadzonej egzekucji, mimo że jej skutki nadal ingerują w sferę praw majątkowych skarżącego,

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.) poprzez wydanie postanowienia z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało zamknięciem drogi do rozpoznania wniosku skarżącego co do legalności egzekucji i jej skutków majątkowych,

5) wadliwość uzasadnienia zaskarżonego postanowienia polegającą na ograniczeniu się do ogólnych twierdzeń o formalnym charakterze odmowy wszczęcia postępowania, bez rzeczywistego odniesienia się do argumentów skarżącego dotyczących trwania skutków egzekucji oraz istnienia interesu prawnego.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że zakończenie egzekucji w sensie technicznym nie powoduje wygaśnięcia interesu prawnego strony, jeżeli skutki tej egzekucji nadal istnieją. Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie skutki te mają charakter realny i aktualny, gdyż środki pieniężne zostały pobrane i nie zostały zwrócone, co stanowi trwałą ingerencję w sferę jego praw majątkowych.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 7 kwietnia 2026 r. skarżący przedstawił dodatkową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS z dnia 19 stycznia 2026 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika US z 19 grudnia 2025 r. odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnych w części dotyczącej tytułów wykonawczych o nr [...] z 5 sierpnia 2016 r.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zastosowany na mocy odesłania z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.

W rozpoznawanej sprawie skarżący w dniu 1 października 2025 r. wystosował żądanie uchylenia wszystkich tytułów wykonawczych wystawionych od 5 sierpnia 2016 r., w szczególności tytułu nr [...] oraz kolejnych, zwrotu wyegzekwowanych kwot wskazanych w zestawieniu rozliczenia organu egzekucyjnego (suma 15.798,70 zł) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia każdej egzekucji do dnia faktycznego zwrotu, wydania stosownego postanowienia o uchyleniu czynności egzekucyjnych i poinformowania właściwego naczelnika urzędu skarbowego o obowiązku niezwłocznego zwrotu środków.

Trafnie organy nadały bieg podaniu jako wniosek o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie ww. tytułów wykonawczych oraz uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, mając na uwadze całościową analizę wniosku, w szczególności wskazaną podstawę prawną odnoszącą się do przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Należy podkreślić, że zaskarżone postanowienie odnosi się do wniosku skarżącego częściowo, gdyż w pozostałym zakresie organy wypowiedziały się w postanowieniach: z 14 listopada 2025 r. nr [...] wydanym przez Naczelnika US oraz z 23 grudnia 2025 r. nr [...] wydanym przez DIAS. To ostateczne postanowienie DIAS, jako podlegające odrębnemu zaskarżeniu, nie jest przedmiotem oceny sądu w rozpoznawanej sprawie, przy czym na gruncie niniejszej sprawy uzasadnione jest zaznaczenie, że nie stanowiła uchybienia odrębna odpowiedź procesowa organów do poszczególnych części żądania, a więc w tym przypadku postępowań prowadzonych na podstawie różnych tytułów wykonawczych. Ponownie więc należy wspomnieć, że zaskarżone postanowienie odnosi się jedynie do wniosku o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] z 5 sierpnia 2016 r.

Odnosząc się do tak ujętej części żądania skarżącego z 1 października 2025 r. organy skonstatowały, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się definitywnie z uwagi na wyegzekwowanie obowiązku w całości poprzez skuteczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Jak zauważa się w orzecznictwie, skoro art. 59 § 1 u.p.e.a. mówi o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to oznacza, że umorzyć można tylko toczące się postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne zasadniczo kończy się w wyniku wyegzekwowania dochodzonego obowiązku. W sytuacji, gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które zostało już zakończone, brak jest podstaw do rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku w oparciu o normę art. 59 u.p.e.a. W razie zgłoszenia takiego żądania organ egzekucyjny powinien na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. odmówić wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt III FSK 931/23 – powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak też uczyniły organy w rozpoznawanej sprawie.

W orzecznictwie (również w cyt. wyżej wyroku NSA) zasadnie wyróżnia się przypadki, gdy zakończenie egzekucji nie jest równoznaczne z zakończeniem postępowania egzekucyjnego, np. gdy do rozpatrzenia przez organ pozostają określone kwestie procesowe, w tym złożony w toku trwającego postępowania egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jasnym jest jednak, że taki przypadek nie zaistniał w niniejszej sprawie, skoro do wyegzekwowania obowiązku doszło już 14 września 2016 r., a wniosek rozpatrywany w niniejszej sprawie został złożony dopiero 1 października 2025 r.

Zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego skutku. W szczególności proponowana przez skarżącego wykładnia art. 61a § 1 k.p.a. jest nieprawidłowa. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że skarżący może skorzystać ze środków obrony przed egzekucją danego obowiązku, w tym poprzez kwestionowanie jego istnienia, w toku postępowania egzekucyjnego, zaś po jego zakończeniu nie jest to już możliwe. Niezasadnie skarżący podnosi więc, że został pozbawiony środków ochrony prawnej, jeśli nie skorzystał z poszczególnych środków w terminach dla nich właściwych w toku postępowania egzekucyjnego. Żadne przepisy prawa nie przewidują natomiast możliwości dalszego kwestionowania istnienia wyegzekwowanego obowiązku po definitywnym zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie ma też mowy o interesie prawnym, skoro nie znajduje on oparcia w przepisach prawa. Wyegzekwowanie obowiązku bez wątpienia oddziaływało na majątek skarżącego, co nie oznacza jednak istnienia interesu prawnego w zainicjowaniu postępowania, którego przedmiotem miałoby być umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Końcowo należy stwierdzić, że uzasadnienia postanowień organów są adekwatne do przedmiotu sprawy. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z natury rzeczy ma charakter formalny. Zaistnienie podstawy z art. 61a § 1 k.p.a. implikuje brak możliwości odniesienia się do przedmiotu żądania w sposób merytoryczny.

Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Marcin Kojło Justyna Siemieniako Paweł Janusz Lewkowicz