Dyrektor IAS wskazał, że: w odwołaniu z 8 sierpnia 2016 r. wskazano m.in. na nieprawidłowości w zakresie przeprowadzenia kontroli, pominięcie w kontroli A.K. W pismach z 9 stycznia 2017 r. i 14 stycznia 2017 r. stanowiących wypowiedzenie się w sprawie materiałów dowodowych poruszono kwestie nieprawidłowego prowadzenia kontroli, pomijania w trakcie kontroli wniosków dowodowych i wyjaśnień. W skargach na decyzję z 27 marca 2017 r., ponoszono zarzuty w zakresie: pozbawienia prawa zapoznania się z aktami, pomijania wniosków dowodowych, nieprawidłowego prowadzenia kontroli, czy pominięcie w kontroli A. K. Zatem zarówno organy podatkowe jak i sądy administracyjne posiadały wiedzę o powyższych okolicznościach i w swoich rozstrzygnięciach odniosły się do nich, na co zwrócił uwagę Dyrektor IAS w kwestionowanej decyzji z dnia 17 maja 2024 r. Jak wyżej sygnalizowano w ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego, jak w postępowaniu wymiarowym. Istotą wznowienia postępowania podatkowego jest bowiem usunięcie wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna, a nie ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego. Analiza orzecznictwa wskazanego przez stronę w treści złożonych odwołań nie pozwala na wyciągnięcie wniosków przeciwnych.
W świetle powyższego, zasadnie Dyrektor IAS w uzasadnieniu decyzji z 17 maja 2024 r. stwierdził, że ponawiane przez stronę wnioski o przeprowadzenie dowodów są niedopuszczalne, gdyż nie mieszczą się w granicach rozpoznawanej sprawy. Tym bardziej, że podatnicy już na etapie kontroli kwestionowali dokumenty pozyskane Naczelnika US w ramach współpracy z administracją holenderską, podnosząc szereg zarzutów w tym zakresie. Transakcje z zagranicznymi kontrahentami, w tym z firmą M. zostały jednak szczegółowo omówione w decyzjach obu instancji, a ustalony przez organy stan faktyczny został zaakceptowany przez sądy. Nadto dokumenty, których analizy żądają podatnicy stanowią materiał dowodowy sprawy, bądź były udostępnione kontrolującym podczas kontroli podatkowej. Tym samym nie stanowią nowych dowodów w sprawie, gdyż były znane organowi w dniu wydawania decyzji. Natomiast zgodnie ze stanowiskiem judykatury okoliczność nieprzeprowadzenia określonych dowodów w toku zwykłego postępowania instancyjnego, jeżeli dowody te mogły być powołane przez stronę, nie może być podstawą wznowienia postępowania w myśl art. 240 § 1 pkt 5 O.p., gdyż naruszałoby to zasadę stałości decyzji.
Reasumując, Dyrektor IAS stwierdził, że w decyzji z dnia 18 stycznia 2024 r. zasadnie odmówiono uchylenia decyzji ostatecznej z 27 marca 2017 r. z uwagi na brak podstaw do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki wymienione w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Okolicznościom i dowodom wskazywanym przez podatników brak jest cech nowości oraz istotności. Powyższe powoduje, że takie okoliczności i dowody nie stanowią podstawy do wzruszenia decyzji ostatecznej. Ponadto Dyrektor IAS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała także żadna inna przesłanka wznowienia postępowania wymieniona w art. 240 § 1 O.p.
Organ odwoławczy zauważył, że podatnicy w treści złożonych odwołań powołują się dodatkowo na podstawę wznowienia postępowania wskazaną w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. niemniej jednak ustalono, że postępowanie dotyczące tej przesłanki zostało już rozstrzygnięte. Decyzją z dnia 23 maja 2022 r., nr 2201-IOD-2.601.13.2020 Dyrektor IAS odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z 27 marca 2017 r., w związku z brakiem istnienia przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 21 października 2022 r., nr 2201-IOD-3.601.7.2022, 2201-IOD-3.601.8.2022 i skontrolowana przez Sąd, który prawomocnym wyrokiem z 24 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1387/22 oddalił skargi podatników na ww. decyzję organu odwoławczego.
W konsekwencji, brak jest podstaw do uznania, że decyzja z 17 maja 2024 r., narusza wskazane w odwołaniach przepisy art. 245 § 1 pkt 2 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5, pkt 11, art. 243 § 1, § 2 O.p. W ocenie Organu odwoławczego również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania w tej sprawie, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 200 § 1, art. 123 § 1 z zw. z art. 200 § 1, art. 210 § 1 pkt 5, pkt 6, art. 210 § 4 O.p. nie zasługują na uwzględnienie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Skarżący wnieśli o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Dyrektora IAS, rozpatrzenie skargi na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Jednocześnie strona zwróciła się o dokonywanie doręczeń pism na adres elektroniczny.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 245 § 1 pkt 2 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 i 11 O.p., art. 2a O.p., art. 233 § 1 pkt 1 O.p., art. 243 § 1 i § 2 O.p., art. 122 i art. 187 § 1 oraz art. 200 § 1 O.p., art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 O.p., art. 210 § 1 pkt 4 - 6, art. 210 § 4 O.p. - poprzez niewłaściwe zastosowanie;
II. przepisów prawa materialnego, tj.: art. 59 § 1 pkt 9, art. 70 § 1, § 2 pkt 1, § 4, § 6 pkt 2 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym nieuwzględnieniu zarzutu przedawnienia zobowiązań podatkowych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań podnieść należy, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest, wyrażona w art. 128 O.p., zasada trwałości decyzji ostatecznych, stanowiąca, że decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w tej ustawie lub w ustawach podatkowych.
W konsekwencji, wzruszenie takich decyzji nie jest poddane pełnej swobodzie, lecz ogranicza się do ściśle określonych przypadków. Odstępstwem od powyższej zasady są tzw. tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych, w tym tryb wznowienia postępowania.
Postępowanie wznowieniowe toczy się w ściśle określonych ramach prawnych, a jego przedmiotem nie może być ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, lecz jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności, wyliczone w art. 240 § 1 O.p. Wznowienie postępowania, w ramach którego dopuszczalna jest weryfikacja decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym, nie może więc zastępować kontroli sprawowanej w postępowaniu zwykłym w ramach postępowania odwoławczego. Wyłącznym celem tego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zakończone ostateczną decyzją było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad przewidzianych w art. 240 § 1 O.p., a następnie, w zależności od poczynionych ustaleń, wydanie jednego z możliwych rozstrzygnięć, przewidzianych w art. 245 § 1 O.p.
Wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która umożliwia weryfikację ostatecznych decyzji podatkowych z powodu wad postępowania, a nie samej decyzji. Enumeratywnie wymienione w powyższym przepisie podstawy wznowienia postępowania nakazują organom dokonywanie ich precyzyjnej interpretacji. Przedmiotem takiego postępowania nie może być zatem powtórne merytoryczne rozpoznanie sprawy, gdyż w sposób oczywisty naruszałoby to zasadę trwałości decyzji.
Zaskarżona decyzja została wydana w trybie postępowania nadzwyczajnego, wszczętego przez organ na skutek złożonego przez Skarżących wniosku o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora IAS z dnia 27 marca 2017 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r.
Skarżący jako przesłankę wznowienia postępowania wskazali art. 240 § 1 pkt 5 O.p. W odwołaniu powołali się także na przesłankę z art. 240 § 1 pkt 11 O.p.
Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 O.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Przywołana podstawa wznowienia będzie mieć zastosowanie, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: 1) wyjdą na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, 2) są one istotne dla sprawy, 3) nie były znane organowi, który wydał decyzję, 4) istniały w dniu wydania decyzji.
W orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd, że nowymi faktami lub dowodami będą te z nich, które nie zostały uwzględnione przez organ podatkowy jako element faktyczny rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA z dnia 9 czerwca 2004 r., III SA 424/03; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl), przy czym muszą one istnieć w dniu wydania decyzji i nie być znane organowi. Pod pojęciem dowodów lub okoliczności nieznanych organowi, który wydał decyzję pierwotną rozumieć trzeba tylko takie dowody, które nie były przedmiotem badania w postępowaniu zwyczajnym oraz tylko takie okoliczności, które z badanego materiału nie wynikały. Z kolei, aby uznać przedłożony dowód za istotny, w znaczeniu użytym w art. 240 § 1 pkt 5 O.p., powinien on spowodować wydanie, po wznowieniu postępowania, odmiennego rozstrzygnięcia niż to zawarte w decyzji ostatecznej. Trzeba jednak zauważyć, że odmienna, a nawet błędna ocena dowodu (okoliczności), który istniał i był znany organowi wydającemu decyzję, nie uzasadnia żądania wznowienia postępowania. Błędna bowiem ocena okoliczności faktycznej nie jest tym samym, co brak wiedzy o tej okoliczności. Są to dwie różne sytuacje i tylko jedna z nich, ta druga, stanowi przesłankę wznowienia postępowania podatkowego, zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. (por. S. Presnarowicz (w:) C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz,S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wolters Kluwer Polska spółka z o.o. 2006, s. 814; wyrok WSA z dnia 26 października 2004 r., III SA 2928/03; wyrok NSA z dnia 24 lipca 2018 r., I FSK 1749/16).
Należy też podkreślić, że użyty w dyspozycji art. 240 § 1 pkt 5 łącznik "lub" ("nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody") wskazuje na to, iż wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy stanowi samoistną i wystarczającą podstawę wznowienia postępowania, jeżeli równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki tego przepisu (por. wyrok SN z dnia 6 marca 2002 r., III RN 75/01). Jeżeli więc nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, gdyż został sporządzony w okresie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność mogła istnieć we wspomnianym dniu i może uzasadniać wznowienie postępowania.
W takim przypadku podstawą wznowienia postępowania nie będzie "nowy dowód", lecz "nowa okoliczność faktyczna" (por. B. Gruszczyński (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2011, s. 837).
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, Dyrektor IAS prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 240 § 1 pkt 5 O.p., bowiem nie stwierdzono, iż wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej Dyrektora IAS, nieznane temu organowi.
Jako prawidłowe należało ocenić stanowisko, że w istocie złożony przez Skarżących wniosek o wznowienie postępowania nakierowany był na ponowne przeprowadzenie postępowania merytorycznego, co nie jest możliwe w postępowaniu wznowieniowym.
Uszło uwadze Skarżących, że ocena zgodności z prawem ostatecznej decyzji Dyrektora IAS z 27 marca 2017 r., w tym prawidłowości przeprowadzonego postępowania podatkowego została przeprowadzona w postępowaniu przed WSA w Gdańsku zakończonym wyrokami z 21 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 770/17 i I SA/Gd 771/17, którym ich skargi oddalono. Wniesiona przez nich skarga kasacyjna od tego orzeczenia została natomiast oddalona wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II FSK 3570/18 II FSK 3724/18.
W złożonych wnioskach o wznowienie postępowania w trybie art. 240 § 1 pkt 5 O.p., uzupełnieniach i odwołaniach Skarżący nie wskazali nowych dowodów, czy okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, które istniały w dniu wydania decyzji, a nie były znane organowi. Podatnicy powołują się m.in. na wadliwość dokumentów pozyskanych od administracji holenderskiej w ramach wymiany informacji, błędną ich ocenę oraz rozbieżności w dokumentacji fakturowej, podkreślając jednocześnie nieuczciwość zagranicznych kontrahentów. Tymczasem z uzasadnienia decyzji ostatecznej Dyrektora IAS z dnia 27 marca 2017 r. wynika, że dokumentacja ta była zgromadzona w toku prowadzonego postępowania i zweryfikowana. Ocenie poddano zarzuty odnoszące się do holenderskich kontrahentów. Zatem okoliczności obecnie wskazywane przez Skarżących nie stanowią nowych dowodów, czy okoliczności faktycznych. Podobnie nie stanowią ich zarzuty dotyczące przeprowadzenia kontroli przez osoby nieupoważnione, braku możliwości zapoznania się z wynikami kontroli u kontrahentów holenderskich i krajowych, nieokazanie kluczowych dokumentów, pominięcie w kontroli A. K., czy też pomijanie w trakcie kontroli wniosków dowodowych i wyjaśnień Strony. Kwestie te były podnoszone przez Skarżących na wcześniejszych etapach postępowania i podlegały ocenie zarówno w toku postępowania podatkowego, jak i postępowania sądowego. Zatem zarówno organy podatkowe jak i sądy administracyjne posiadały wiedzę o powyższych okolicznościach i w swoich rozstrzygnięciach odniosły się do nich.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast w myśl art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
Wyrażona w art. 170 p.p.s.a. istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. Wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy wskazane w uzasadnieniu. W sytuacji, gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika.
Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (por. wyrok NSA z 28 października 2022 r. sygn. akt III FSK 778/22).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest również pogląd, że jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd (zob. wyroki NSA z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2295/14, z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II FSK 1014/19, CBOSA).
Zatem wyłącznie inne okoliczności i dowody, które nie znajdowały się w materiale dowodowym rozpatrywanym przez Sąd w ramach wniesionej przez Stronę skargi na wydaną przez Dyrektora IAS decyzję ostateczną, mogłyby stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, gdyż te, które ujawniły się do czasu orzeczenia przez Sąd, zostały rozpatrzone. A taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej spawie.
Odnosząc się do zarzutów nieprzeprowadzenia przez organy podatkowe zgłaszanych w postępowaniu wznowieniowym dowodów wnioskowanych w toku postępowania wznowieniowego trzeba zauważyć, że w ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego, jak w postępowaniu wymiarowym - istotą wznowienia postępowania podatkowego jest bowiem usunięcie wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna, a nie ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego, czego domaga się Strona w ramach postępowania wznowieniowego.
Przechodząc do kwestii nieprzeprowadzenia przez organy podatkowe zgłaszanych w postępowaniu wznowieniowym dowodów w zakresie transakcji z M., z dokumentów kontroli przeprowadzonych w: O. sp. z o.o., G. sp. z o. o., O. sp. z o. o., z analizy porównawczej wszystkich dokumentów/faktur dotyczących kontrahentów podatnika, a także pozostałych wniosków zawartych w pismach są niedopuszczalne, gdyż nie mieszczą się w granicach rozpoznawanej sprawy. Podatnicy już na etapie kontroli kwestionowali dokumenty pozyskane Naczelnika US w ramach współpracy z administracją holenderską, podnosząc szereg zarzutów w tym zakresie. Transakcje z zagranicznymi kontrahentami, w tym z firmą M. zostały jednak szczegółowo omówione w decyzjach obu instancji, a ustalony przez organy stan faktyczny został zaakceptowany przez sądy. Dokumenty, których analizy żądają podatnicy stanowią materiał dowodowy sprawy, bądź były udostępnione kontrolującym podczas kontroli podatkowej. Tym samym nie stanowią nowych dowodów w sprawie, gdyż były znane organowi w dniu wydawania decyzji.
Prowadzenie takiego postępowania wyjaśniającego, jak oczekiwaliby Skarżący oznaczałoby ponowne rozpatrywanie meritum sprawy, w sytuacji nieistnienia podstaw do wznowienia postępowania podatkowego. Jeżeli organ orzekający w postępowaniu zwykłym, wymiarowym posiada wiedzę na temat potencjalnego dowodu, lecz zrezygnuje z jego przeprowadzenia (np. odmawiając przesłuchania świadka na okoliczność sygnalizowanych przez stronę okoliczności), to nie można ujawnionych po wydaniu decyzji informacji, które mogą być potwierdzone takim dowodem kwalifikować z punktu widzenia przesłanki wznowieniowej, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. - jako nowych okoliczności faktycznych. Ocena właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym, w tym prawidłowość uwzględnienia wniosków dowodowych stron, nie stanowi przedmiotu postępowania wznowieniowego. Taka ocena może być przeprowadzona jedynie przez organ drugiej instancji w postępowaniu odwoławczym.
Natomiast w postępowaniu nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania dokonuje oceny dowodów w kontekście warunków, o których mowa w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Ponadto nowymi dowodami istniejącymi w dniu wydania decyzji nieznanymi organowi, który je wydał, są dowody w znaczeniu środków dowodowych, a więc np. zeznania świadków istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który je wydał, a nie samych źródeł dowodowych, czyli świadków, którzy mogli złożyć stosowne zeznania, lecz nie uczynili tego przed dniem wydania decyzji ostatecznej.
W świetle tego co wyżej powiedziano, analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, iż organ właściwie ocenił wniosek Skarżących o wznowienie zakończonego postępowania, uznając, że wskazane w nim dowody i okoliczności, nie mogą stanowić przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
Z powyższych względów, brak było uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 188, art. 180 § 1 oraz art. 187 § 1 O.p.
Odnosząc się do argumentacji wskazującej na powiązanie przesłanek wznowienia wynikających z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. a także z art. 240 § 1 pkt 11 tej ustawy – i twierdzenia, że nie sposób rozpatrywać ich rozdzielenie z uwagi na fakt, że w postępowaniu zwykłym nie okazywano Stronie kluczowych dokumentów z kontroli u kontrahentów Strony, a zatem nie mogła ona się z nimi zapoznać i wypowiedzieć się, Sąd wskazuje na ich oczywistą bezzasadność. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie w celu ustalenia, czy zaistniała wskazana we wniosku o wznowienie postępowania podstawa (przesłanka) określona w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. wykazując brak zaistnienia tej przesłanki wznowieniowej. Zgłoszenie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 11 O.p. w związku z publikacją orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-189/18 z 16 października 2019 r. może nastąpić w określonym terminie, a zatem może być badana w odniesieniu do tego samego orzeczenia TSUE jednokrotnie w ramach postępowania wznowieniowego. Należy zauważyć, że decyzją z 23 maja 2022 r. Dyrektor IAS odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z 27 marca 2017 r., w związku z brakiem istnienia przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. Decyzją z dnia 21 października 2022 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1387/22 WSA w Gdańsku oddalił skargi podatników na ww. decyzję organu odwoławczego. Kwestia ta była zatem już przedmiotem oceny w innym postępowaniu i w związku z tym nie może być ponownie oceniana w ramach niniejszej sprawy. Przesądzone zatem zostało w ww. postępowaniu, że nie zaistniała przesłanka z art. 240 § 1 pkt 11 O.p.
Odnosząc się do szeroko opisywanych w skardze dowodów, które w opinii Skarżących są fikcyjne/fałszywe wskazać należy, że w doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność poglądów co do tego, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy, musi przedłożyć właściwemu organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego, że dokument był sfałszowany. Aby na takiej podstawie mogło nastąpić wznowienie postępowania, muszą zostać spełnione trzy warunki: (1) w postępowaniu podatkowym faktycznie wystąpił fałszywy dowód, (2) sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, (3) fałszywy dowód był podstawą ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych.
Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły dowody, których fałszowanie zostało stwierdzone orzeczeniem sądu. W tej sytuacji powyższa argumentacja Skarżących pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.
Reasumując, w ocenie Sądu, organy zasadnie uznały, że decyzja ostateczna Dyrektora IAS nie podlega uchyleniu z uwagi na niezaistnienie przesłanek wynikających z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Z tego też względu brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu Skarżących, że wydając ww. decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy art. 240 § 1 pkt 5 O.p, a także przepis art. 245 § 1 pkt 2 tej ustawy.
Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 oraz art. 200 § 1, art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 O.p., art. 210 § 1 pkt 4 - 6, art. 210 § 4 O.p.
Zgodnie z art. 122 O.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W przedmiotowej sprawie takie niezbędne działania zostały podjęte. Skarżący mogą się z ustaleniami organu podatkowego nie zgadzać, jednakże nie stanowi to argumentu na naruszenie przepisów postępowania w zakresie zbierania i oceny dowodów.
Zasada prawdy obiektywnej zastosowanie ma także w postępowaniu wznowieniowym, lecz nie oznacza to, że w tym postępowaniu powinno nastąpić ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy. Zebranie dowodów istotnych dla sprawy w ramach tego postępowania sprowadza się do badania, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania określone w art. 240 § 1 O.p., a zatem ustalenie, czy przesłanki wznowieniowe wskazane we wniosku miały rzeczywiście miejsce, a nie ponowne kompleksowe zgromadzenie i ocena materiału dowodowego, które były podstawą do wydania decyzji ostatecznej.
Natomiast w myśl art. 123 § 1 O.p. organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Konkretyzację tego prawa stanowi wymieniony art. 200 § 1 O.p., obligujący organ podatkowy do wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Organy podatkowe wyznaczały Skarżącym termin, o którym mowa w powołanym przepisie przed wydaniem każdej decyzji w sprawie.
W ocenie Sądu, sposób formułowania zarzutów przez Skarżących pomija zasadę, według której zakres postępowania dowodowego, które jest prowadzone w toku postępowania wznowieniowego, jest ograniczony przesłanką wznowienia. Postępowanie wznowieniowe nie służy bowiem zbadaniu sprawy po raz kolejny w pełnym zakresie, ale zbadaniu sprawy pod kątem ewentualnego zaistnienia wad kwalifikowanych tego postępowania (enumeratywnie wskazanych w art. 240 O.p.) i ich wpływu na treść wydanej w postępowaniu zwykłym decyzji. W ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego, jak w postępowaniu wymiarowym. Istotą wznowienia postępowania podatkowego jest bowiem usunięcie wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna, a nie ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego.
Przedmiotem postępowania wszczętego na skutek wniosku o wznowienie postępowania nie jest i nie może być ocena prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym, w tym np. prawidłowość uwzględnienia wniosków dowodowych strony. Taka ocena może być dokonywana jedynie przez organ drugiej instancji w postępowaniu odwoławczym, a następnie przez sąd administracyjny w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2022 r., sygn. akt I FSK 1232/22).
Niezrozumiały jest też zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 9, art. 70 § 1, § 2 pkt 1, § 4, § 6 pkt 2 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym nieuwzględnieniu zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Dyrektor IAS zbadał bowiem kwestię ewentualnego przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego za okres, którego dotyczy decyzja ostateczna, stwierdzając, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. nie uległo przedawnieniu, gdyż zaistniały przesłanki powodujące przerwanie oraz zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Zauważyć przy tym należy, że organ podatkowy, po przeprowadzeniu postępowania co do istnienia przesłanek w zakresie wznowienia postępowania, może wydać tylko decyzję określoną ramami przepisu art. 245 § 1 O.p., tj.: (1) uchylić w całości lub w części decyzję dotychczasową, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1 O.p., i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy lub umorzyć postępowanie w sprawie; (2) odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 O.p.; (3) odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1 O.p., lecz w wyniku uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa, lub też wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68, art. 70 lub art. 118 O.p.
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 253/17: "z uwagi na upływ terminów określonych w art. 68, art. 70 lub art. 118 O.p. organ podatkowy nie jest zobligowany do umorzenia postępowania wznowieniowego, ani pierwotnego postępowania zakończonego ostateczną decyzją wymiarową (postępowanie w tym przedmiocie nie staje się bezprzedmiotowe), lecz odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli wcześniej stwierdzi istnienie przesłanek do wznowienia postępowania (art. 245 § 1 pkt 3 lit. a O.p.). Z kolei jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek wznowieniowych, wydaje decyzję odmawiającą uchylenie dotychczasowej decyzji ostatecznej (art. 245 § 1 pkt 2 O.p.)".
Z powyższego wynika, że nawet w przypadku ewentualnego uwzględnienia zarzutu przedawnienia (co nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie), organ zobligowany byłby do wydania decyzji odmawiającej uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lit. b O.p.
Skoro w sprawie poddanej kontroli Sądu, organ podatkowy prawidłowo nie stwierdził istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1, to należało stwierdzić, że zgodnie z prawem podjął rozstrzygnięcie na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 O.p.
Wbrew zarzutom skargi uzasadnienie decyzji organów obu instancji odpowiada wymogom z art. 210 § 1 pkt 4-6 i § 4 O.p., gdyż wskazuje przesłanki, którymi kierował się organ wydając orzeczenie, wyczerpująco wyjaśnia podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim, a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają; przedstawia stanowisko, które doprowadziło organ do wydania aktu, wskazuje motywy i argumenty tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Reasumując, Skarżący, domagając się wznowienia postępowania, zmierzali w istocie do podważenia prawidłowości postępowania dowodowego w postępowaniu zwyczajnym, co jest niedopuszczalne w postępowaniu wznowieniowym. W ten sposób doszłoby bowiem do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną.
W konsekwencji należało stwierdzić, że zarzuty zawarte w skardze są bezzasadne. Sąd rozpoznając przedmiotową skargę nie stwierdził też innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), skargę oddalił.