Wyrok WSA z dnia 20 maja 2025, sygn. I SA/Gd 128/24

Sygnatura: I SA/Gd 128/24
Data orzeczenia: 20 maja 2025
Sąd: Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA)
Status: Prawomocne
Podatnik: przedsiębiorca (JDG)

Streszczenie

K. S., była prowadząca działalność gospodarczą, zwróciła się w 2018 r. do ZUS o umorzenie zaległych składek, powołując się na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez US jako bezskutecznego. ZUS zawiesił postępowanie do 2023 r., po czym odmówił umorzenia, argumentując brakiem przesłanek całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz nieudokumentowaniem ciężkich skutków dla sytuacji…

bytowej (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W decyzji II instancji ZUS uznał wprawdzie wystąpienie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. (bezskuteczność egzekucji), lecz odmówił umorzenia w ramach uznania administracyjnego, wskazując m.in. na możliwość ubiegania się Skarżącej o emeryturę. Czy decyzje ZUS odmawiające umorzenia zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zostały wydane z naruszeniem prawa? Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchwalił zaskarżone decyzje, uznając, że ZUS naruszył przepisy postępowania: (1) nie badając przedawnienia należności, choć jest to warunek konieczny rozpoznania wniosku o umorzenie; (2) wydając niespójne uzasadnienie dotyczące przesłanek umorzenia; (3) opierając decyzję na niekompletnych aktach. Sąd nakazał ZUS ponowne rozpatrzenie sprawy z obowiązkiem ustalenia przedawnienia oraz oceny wniosku w oparciu o komplet materiału dowodowego.

jeszcze 120 słów

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 listopada 2023 r., nr UP-852/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2023 r., nr 76/08/2023.

Uzasadnienie

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 listopada 2023 r. nr UP-852/2023, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku - Białej (dalej: "ZUS", "organ rentowy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej "k.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.) - dalej "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku K. S. (dalej: "Strona", "Wnioskodawczyni", lub "Skarżąca")

o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr 76/08/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

2.1. W okresie od 1 czerwca 1992 r. do 15 lipca 2013 r. K. S. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Dnia 2 lutego 2018 r. Wnioskodawczyni zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wynikających z prawomocnego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego

w Słupsku (dalej: "Naczelnik US") z dnia 6 grudnia 2017 r. w sprawie umorzenia egzekucji jako bezskutecznej.

Postępowanie w sprawie było zawieszone od 26 marca 2018 r. do 7 czerwca 2023 r., gdyż rozpatrzenie przedmiotowego wniosku uzależnione było od ustalenia przez Sąd wysokości zadłużenia tj. rozstrzygnięcia odwołania Strony od decyzji określającej jej zadłużenie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania, decyzją

z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr 76/08/2023 odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek:

a) na ubezpieczenie społeczne za okres 08/2010 – 03/2012 w łącznej kwocie 10.855,75 zł w tym z tytułu: składek w wysokości 6.464,75 zł i odsetek liczonych na 2 lutego 2018 r. w wysokości 4.391 zł,

b) jak również na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2012 – 03/2012

w łącznej kwocie 721,72 zł w tym z tytułu: składek w wysokości 462,72 zł oraz odsetek liczonych na 2 luty 2018 r. w wysokości 259 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż odmówił umorzenia ww. należności

z powodu tego, że:

a) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.,

b) nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną splata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Strony,

c) nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń,

d) nie wykazano również, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły Wnioskodawczynię możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2.2. W dniu 14 września 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek Strony, w którym zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek wykazanych w decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. zarzucając, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Strona podniosła, iż w identycznym stanie faktycznym w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku ZUS Oddział w Słupsku, Naczelnik US

prawomocnym postanowieniem z 6 grudnia 2017 r. umorzył jej zaległości z Kancelarii Radcy Prawnego. W związku z tym w 2018 r. Strona wniosła do ZUS o umorzenie wszelkich należności składkowych, ponieważ według przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej "rozporządzeniem", należności te podlegają umorzeniu z mocy prawa.

Wnioskodawczyni zaznaczyła, że organ bezprawnie zawiesił postępowanie, po czym bezpodstawnie odmówił rozpoznania jej wniosku, a przed wydaniem decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. nawet nie podjął zawieszonego postępowania. W związku

z powyższym zdaniem Strony, wszelkie zadłużenie wobec ZUS umorzyło się z mocy prawa z dniem 15 stycznia 2018 r. Odbiór decyzji nastąpił w US w Słupsku w dniu 8 stycznia 2018 r.

Strona dodatkowo poinformowała, że jej sytuacja materialna nie tylko nie uległa poprawie, lecz wręcz pogorszeniu, po pozbawieniu jej prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Dodała, że wskutek zainicjowanego postępowania o przywrócenie prawa do wykonywania zawodu doznała szykan i represji ze strony Okręgowej Izby Radców Prawnych oraz słupskich sądów wymuszających na niej kosztownej obrony.

2.3. Wskutek powyższego ZUS decyzją z dnia 15 listopada 2023 r. wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż podejmując decyzję w sprawie oparł swoje rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów a także dostępnych informacji.

Na okoliczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ dokonał rozpoznania: sytuacji rodzinnej i materialnej Strony, rodzaju, okresu i wysokości należności a także przyczyn ich powstania, na podstawie wygenerowanych

z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów

i Kierowców oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych jak również wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z 2 lutego 2018 r. (wykazanych w decyzji z 22 sierpnia 2023 r.) i dostarczonych do akt niniejszego postępowania tj.:

- decyzji ZUS Oddział w Słupsku z 4 sierpnia 2023 r. nr 370071DZPDZ23/001720 określającej wysokość zadłużenia na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 7/2021 do 4/2023,

- postanowienia Naczelnika US w Słupsku z 6 grudnia 2017 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego,

- wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt VII U 714/20 oddalającego odwołanie od decyzji ZUS z 6 września 2012 r. znak: 3700411DZP-DK12/2291 i 2292 oraz z dnia 26 marca 2012 r. znak: 3700411DZP-DK12/1034 i 1035,

- pozwu o zapłatę odszkodowania z 20 czerwca 2023 r. wraz z pismem procesowym

z 21 lipca 2023 r.,

- i postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku z 26 lipca 2023 r., sygn. akt IC 999/23.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku organ dokonał też analizy zgromadzonego w sprawie materiału w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. Następnie podał, iż w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że:

a) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

b) nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe

z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności ani w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

c) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż 15 lipca 2013 r. nastąpiło wykreślenie wpisu z rejestru działalności gospodarczej. Od 22 marca 2019 r. Strona jest zgłoszona w ZUS, jako osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym lub wolontariusz, niepodlegający ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu, za którego składkę na ubezpieczenie zdrowotne dobrowolne finansuje korzystający, o którym mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Pomimo, iż ww. deklarowała, że posiada prawo do 1/2 części spółdzielczego własnościowego mieszkania mieszczącego się w S. przy ul. [...] oraz, że jest współwłaścicielką 1/2 części garażu znajdującego się w S. przy ul. [...], organ nie ustalił należących do niej nieruchomości lub ruchomości. Niemniej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych u Strony (córka – K. K. i syn – B. S.);

d) również nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Natomiast w ocenie organu w sprawie zachodzi przesłanka:

a) wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika US w Słupsku z dnia 6 grudnia 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia jego bezskuteczności,

w uzasadnieniu którego wskazano, że w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych

u Strony nie stwierdzono majątku trwałego oraz wierzytelności, z których można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. 3 listopada 2017 r. spisano protokół

o stanie majątkowym, z którego wynikało, że Strona utrzymywała się ze wsparcia finansowego osób bliskich. Nie posiadała majątku ruchomego przedstawiającego wartość handlową, akcji, obligacji, weksli ani innych praw majątkowych (w tym we władaniu osób trzecich), z których można by wyegzekwować zadłużenie. Brak było jednocześnie informacji na temat przychodów z umów cywilnoprawnych, praw autorskich i praw pokrewnych, praw do znaków towarowych i wzorów zdobniczych, dochodu z najmu, podnajmu, dzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, źródłach przychodów oraz wysokości dochodów z zagranicy. Ustalono, że Strona figurowała w CEPiK jako posiadacz pojazdu F. (rok produkcji 1988), jednak według jej oświadczeń, stan techniczny pojazdu uniemożliwia jego użytkowanie

(z przedłożonego dowodu rejestracyjnego samochodu wynika, że datą ostatniego badania technicznego jest 1 grudnia 1994 r.). Dodatkowo według oświadczeń: Strona jest współwłaścicielką mieszkania oraz garażu - małżeńska wspólność majątkowa

z byłym mężem (podział majątku w toku postępowania sądowego). Podjęto także próby przeprowadzenia egzekucji z należących do Strony rachunków bankowych, lecz okazały się one bezskuteczne. Sytuacja ww. od czasu dokonania powyższych ustaleń nie uległa znaczącej poprawie.

b) wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - w związku z nieopłaceniem składek

z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.). Dyrektor ZUS Oddział w Słupsku ponownie wszczął wobec Strony przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności (nadpłaty/zwrotu podatku) w US w Słupsku, co nie doprowadziło do wyegzekwowania żadnych kwot.

Wcześniej Naczelnik US w Słupsku wydał wobec Strony postanowienie

o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku.

Mając na uwadze podane okoliczności i argumenty w zakresie efektywności prowadzonego na przestrzeni lat przymusowego dochodzenia należności, w ocenie organu w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Niemniej, pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie wskazanych przesłanek, mogących skutkować umorzeniem należności, ZUS postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego

w sprawie materiału - odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek.

Organ podkreślił, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Uznaniowy natomiast charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jej uwzględniania.

W odniesieniu do argumentu braku możliwości zaspokojenia należności

z tytułu składek organ zauważył, iż wprawdzie Strona nie osiąga teraz dochodów pozwalających na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego, jednak wiek (już od kilku lat) uprawnia ją do starania się o przyznanie świadczenia emerytalnego. Nieubieganie się natomiast o wypłacanie stałego źródła dochodu może uzasadniać przypuszczenie celowego działania zmierzającego do stworzenia stanu "całkowitej nieściągalności" lub "ciężkich skutków dla zobowiązanego".

Oznacza to, że świadomie zarządzając własnym majątkiem Strona unika spłaty zadłużenia oraz podejmuje działania ukierunkowane na uszczuplenie składników majątkowych oraz odłożenie w czasie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ przytoczył, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak ZUS podał, podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W jego ocenie, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ Strona nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Organ wyjaśnił, iż z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów decyzji podejmowanych, czy to w życiu prywatnym, czy przy prowadzonej działalności, jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Jeżeli więc w danym okresie Strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest ona zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej Strona powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Zatem skutki finansowe działalności Strony nie mogą być przerzucane na ogół obywateli, gdyż to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

Wystąpienie natomiast przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Organ wskazał, iż Skarżąca w składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy nie powoływała się na swój stan zdrowia. W toku prowadzonego postępowania nie przedłożyła również żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np. faktu konieczności stałego leczenia (w tym: wyników przeprowadzonych badań lub kart informacyjnych), czy zaświadczeń orzekających

o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Ponadto, co podkreślił organ, Skarżąca nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. To z kolei wskazuje, że nie było po jej stronie i nie ma przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej.

Tym samym Strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która w składanych wnioskach nie została nawet podniesiona. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tym bardziej, że już kilkanaście lat temu osiągnęła wiek emerytalny, a więc mogłaby dysponować stałym źródłem dochodu.

Również ograniczone możliwości płatnicze Strony, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości

z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną

i wyjątkową sytuację, która zagraża odstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Ciężar udowodnienia faktów, spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. A zatem to Strona musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania, a jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Tymczasem zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Strona nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności

z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Organ podał, iż 13 lipca 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym" Strony. Z uwagi na fakt, że informacje tam zawarte nie zostały w żaden sposób zaktualizowane organ przyjął, że obrazują one aktualną sytuację rodzinną oraz materialną i posłużył się nimi przy analizie w sprawie.

Strona w oświadczeniu podała, że od 28 maja 1997 r. jest rozwiedziona

i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada obecnie żadnego źródła finansowego bowiem nie pracuje, nie pobiera świadczeń oraz nie posiada innych możliwości uzyskania dochodów. Utrzymuje się jedynie dzięki wsparciu finansowym bliskich wynoszącym ok. 2.000,00 zł netto miesięcznie.

W złożonym "oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym ..." podano jednocześnie, że jednoosobowe gospodarstwo ponosi stałe wydatki związane

z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.796,06 zł i są to wydatki z tytułu: - opłat eksploatacyjnych - w kwocie ok. 150,00 zł, - kosztów związanych z leczeniem (dobrowolna składka zdrowotna) - w kwocie 646,06 zł, - inne stałe wydatki - ok. 1.000,00 zł. Pomocy finansowej Stronie udziela najbliższa rodzina.

Dodatkowo, organ ustalił, że od 22 marca 2019 r. ww. jest zgłoszona w ZUS jako osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym lub wolontariusz, niepodlegający ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu, za którego składkę na ubezpieczenie zdrowotne dobrowolne finansuje korzystający, o którym mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Wobec faktu braku uzyskiwania przez Stronę jakichkolwiek środków finansowych m.in. od zakończenia działalności w 2013 r., zdaniem organu zasadne wydają się wątpliwości, skąd Strona brała środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb i czy faktycznie przez 10 lat co miesiąc mogła w tej kwestii liczyć na pomoc.

ZUS nie znalazł też racjonalnego uzasadnienia dla bierności Strony

w poszukiwaniu źródła dochodu - w szczególności zwrócenia się o wypłatę emerytury. Jak ocenił, sytuacja Strony w kontekście przedstawionych wyżej wydatków jest na tyle stabilna, że reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt nie wynika, aby zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Wspomniane zaś wydatki nie stanowią nadzwyczajnych kosztów jakie musi ponosić.

Organ rentowy dodał, iż Strona w sprawie nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności. W szczególności w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej i życiowej poza deklarowaniem wysokości ponoszonych kosztów nie przedłożyła dokumentów ich potwierdzających lub chociażby uprawdopodabniających.

Ponadto Strona podała, że posiada liczne niespłacane zobowiązania finansowe

w kwocie ok. 500.000,00 zł, które datują się już na 2004 r. Fakt ten jednak nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem nieopłaconych w terminie składek. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Dodatkowo sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy Strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, ich istnienie nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej,

a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

Pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość z tytułu składek nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych Strony. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem ww. od ciążącej na niej zaległości.

W podsumowaniu organ rentowy podał, że motywem działania Strony nie była spłata zadłużenia, a oczekiwanie na jego przedawnienie. Skorzystanie natomiast z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. W jego ocenie istnieje możliwość chociażby niewielkimi kwotami, np. w formie zawartego układu ratalnego, wywiązania się z przedmiotowych zobowiązań składkowych.

W końcowej części uzasadnienia ZUS podkreślił, iż zasadą jest płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Wskazał również, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni, a dbając o stan finansów funduszy emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

ZUS wypowiedział się, iż w niniejszej sprawie zgromadził materiał dowodowy,

a następnie dokonał jego oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Z kolei ocena dowodów dokonana przez organ,

a prowadząca do negatywnego rozstrzygnięcia dla Strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Gromadząc z urzędu materiał dowodowy, organ dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych

i prawnych. Jego zdaniem, stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Reasumując organ stwierdził, iż biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 sierpnia 2023 r. nr 76/08/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję ZUS, Skarżąca wniosła:

1) o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji jako wydanej

z naruszeniem prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub z powodu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) c) ustawy o p.p.s.a w zw. z art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. art. 77 § 1, § 2 i § 4 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a, art. 107 § 3 k.p.a, art. 28 ust. 1 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, § 1 rozporządzenia; lub

2) o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2) ustawy o p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa: art. 35 § 1 § 2 § 3 k.p.a; art. 77 § 1 § 2 § 4 k.p.a, art. 78 § 1 k.p.a, art. 107 § 3 k.p.a; art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, § 1 rozporządzenia; lub

3) o stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej

z naruszeniem prawa – na podstawie art. 145 § 1 pkt 3) ustawy o p.p.s.a w zw. z art. 35 § 1 § 2 § 3 k.p.a. art. 77 § 1, § 2, § 4 k.p.a, art. 78 § 1 k.p.a, art. 107 § 3 k.p.a., art. 28 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, § 1 rozporządzenia;

4) o stwierdzenie nieważności postanowienia z 2018 r. w sprawie zawieszenia postępowania na podstawie wniosku z dnia 2 lutego 2018 r.;

5) o dopuszczenie dowodu z akt niniejszego postępowania z wniosku z dnia 2 lutego 2018 r. oraz ponowionego wniosku z dnia 20 stycznia 2023 r.,

6) o dopuszczenie dowodu z akt postępowania Naczelnika US w Słupsku

w sprawie umorzenia egzekucji z powodu jej bezskuteczności na podstawie postanowienia z dnia 6 grudnia 2017 r. (adres: Urząd Skarbowy w Słupsku ul. Szczecińska 59 76-200 Słupsk).

W uzasadnieniu podano, iż zaskarżona decyzja została wydana po pięciu latach od daty złożenia wniosku o umorzenie zaległości w dniu 2 lutego 2018 r. po tym, jak prawomocnym postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. Naczelnik US

w Słupsku umorzył zaległości Kancelarii Radcy Prawnego K. S. w S., dowodem czego są akta Urzędu Skarbowego w Słupsku z tym prawomocne postanowienie z 6 grudnia 2017 r.

Postanowienie to wiązało i w dalszym ciągu wiąże ZUS/O Słupsk do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisu § 1 rozporządzenia.

Skarżąca wskazała, iż wobec bezprawnego zawieszenia postępowania w roku 2018, od którego odmówiono jej odwołania się, 20 stycznia 2023 r. ponowiła swój wniosek o umorzenie zaległości na podstawie ww. prawomocnego postanowienia z dnia 6 grudnia 2017 r.

W uaktualnionym wniosku wykazała, że jej sytuacja materialna nie uległa poprawie. Jako dowód wskazała na: - akta postępowania ZUS/O/Słupsk z wniosku

z dnia 20 stycznia 2023 r., - wniosek z dnia 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami;

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 12 lipca 2023 r. wraz z załącznikami; - pismo z dnia 14 lipca 2023 r. wraz z załącznikami,

- oraz wniosek z dnia 14 września 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy po wydaniu decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. przez ZUS O/Słupsk.

W związku z powyższym Strona stwierdziła, że wszelkie jej zadłużenia wobec organu umorzyły się z mocy prawa z dniem 15 stycznia 2018 r., ponieważ osobiście odebrała decyzję w Urzędzie Skarbowym w Słupsku w dniu 8 stycznia 2018 r.

Podała również, iż po dniu 15 stycznia 2018 r., jej sytuacja materialna nie tylko nie uległa poprawie lecz pogorszeniu, ponieważ po pozbawieniu prawa wykonywania zawodu radcy prawnego z dniem 1 czerwca 2011 r. wskutek zainicjowanego postępowania o przywrócenie prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, doznaje szykan i represji ze strony Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych oraz słupskich sądów, wymuszających na niej kosztownej obrony.

Wobec powyższego w ocenie Strony spełniła ona warunki z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych według którego, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Spełniła również warunki z przepisu § 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2023 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W tym stanie faktycznym i prawnym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zdaniem Skarżącej jednoznacznie obligował ZUS O/Słupsk do umorzenia zaległości.

4. W odpowiedzi na skargę reprezentowany przez pełnomocnika ZUS wniósł

o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

5.1. W piśmie procesowym z dnia 17 maja 2024 r., Skarżąca podtrzymując skargę, dołączyła dowody w postaci kopii dokumentacji wymienionej w jego treści, które jak podała, ujawnione zostały w postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz w skardze uzasadniające jej uwzględnienie.

5.2. W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2025 r. Skarżąca podtrzymała stanowisko w sprawie i załączyła kopie wymienionych w jego treści pism, w tym postanowienie z dnia 6 grudnia 2017 r. w sprawie umorzenia postepowania egzekucyjnego.

5.3. Z kolei do pisma procesowego z dnia 15 maja 2025 r. Skarżąca podtrzymując stanowisko w sprawie załączyła kopie dokumentów na okoliczność, że w spornym okresie (objętym skargą) posiadała w P SA umowę ubezpieczenia na życie i zdrowie – opiekę medyczną w okresie od 30 marca 2012 r. do 31 marca 2013 r. oraz, że korzystając ze świadczeń z zdrowotnych opłacała je, również poza okresem objętym umową.

6. Na rozprawie w dniu 20 maja 2025 r. Sąd przeprowadził dowód z dokumentów dołączonych do wszystkich ww. trzech pism procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

7.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

7.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli, decyzja podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, (które to ograniczenie nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale

i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w wyżej zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że doszło do naruszeń prawa, skutkujących koniecznością wyeliminowania

z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2023 r., nr 76/08/2023.

7.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny prawidłowości decyzji ZUS o odmowie umorzenia Skarżącej należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne za okres 08/2010 – 03/2012 w łącznej kwocie 10.855,75 zł ( w tym z tytułu: składek w wysokości 6.464,75 zł) wraz z odsetkami oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2012 – 03/2012 w łącznej kwocie 721,72 zł ( w tym z tytułu: składek w kwocie 462,72 zł ) wraz z odsetkami.

7.4. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji ZUS w pierwszej kolejności wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły np. wskutek przedawnienia.

Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, gdyż skoro należności się przedawniły, to nie ma co umarzać.

W każdym przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20; z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21 dostępne

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej "CBOSA"). Powyższe oznacza, że zanim organ przystąpi do oceny zasadności wniosku, zobowiązany jest najpierw stwierdzić czy istnieje przedmiot prowadzonego postępowania. Wraz bowiem z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność.

Organ winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy należności

z tytułu składek są wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny zostać szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz - co istotne - potwierdzone

w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W tym miejscu podkreślenia wymaga również, że przepisy regulujące zagadnienie przedawnienia należności składkowych ulegały zmianom na przestrzeni lat. W sprawach należności z tytułu składek termin przedawnienia nie jest jednolity, gdyż 1 stycznia 2012 r. doszło do zmiany legislacyjnej w tym zakresie. Określenie terminu przedawnienia zależy od tego, czy 1 stycznia 2012 r. doszło już do upływu obowiązującego do tej daty, dziesięcioletniego terminu przedawnienia. Jeżeli tak, dalsze analizy są zbędne, bo zobowiązanie publicznoprawne wygasło. Jeżeli jednak do upływu terminu przedawnienia 1 stycznia 2012 r. jeszcze nie doszło, wówczas obowiązuje krótszy, pięcioletni termin przedawnienia, wprowadzony z dniem 1 stycznia 2012 r. mocą dokonanej przez art. 11 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Na mocy art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń

z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Uwzględniając fakt, że przedmiotem niniejszego postępowania są należności

z tytułu składek z ubezpieczeń społecznych z okresu 08/2010 – 03/2012, a także należności z ubezpieczenia zdrowotnego za okres 02/2012 – 03/2012, obowiązkiem organu było ustalenie i wyjaśnienie, czy należności te nie wygasły na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia, a jeśli tak to w jakim zakresie. Jednocześnie organ winien zgromadzić materiał dowodowy, który potwierdzałby zajęte w tym zakresie stanowisko. Tymczasem jak wynika z treści wydanych decyzji, ZUS w żaden sposób nie wypełnił tego obowiązku, bowiem organ nie tylko nie przeprowadził analizy, czy nie doszło do przedawnienia wskazanych zaległości objętych wnioskiem Skarżącej, lecz również całkowicie zaniechał przywołania przepisów, które wskazywałyby, że podane okoliczności w ogóle brał pod uwagę.

Natomiast odniesienie się do przedawnienia należności było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty powstania zaległości, czego ZUS wydając zaskarżoną decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą nie uczynił.

Zdaniem Sądu powyższe uchybienie, tj. niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Konsekwencją zaś braku ustaleń w zakresie przedawnienia jest naruszenie także art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ ZUS w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.

W związku z tym naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje, że już z tej tylko przyczyny obie decyzje podlegały uchyleniu.

7.5. Jednocześnie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie pomiędzy oceną powodów dla których ZUS w zaskarżonej decyzji odmówił Skarżącej umorzenia zobowiązań składkowych, a oceną dokonaną w tym zakresie w decyzji poprzedzającej zachodzi rozbieżność, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji różnic w przyczynach odmowy umorzenia zaległych należności.

Wskazać należy, iż materialnoprawną podstawą umorzenia należności

z tytułu składek jest art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji całkowitej ich nieściągalności (art. 28 ust. 1 – 3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Jednocześnie, na podstawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Dodatkowo, co należy również zauważyć, należności z tytułu składek mogą być

w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Przepis § 3 ust. 1 wskazanego aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia, które wydawane są w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, przejawiającego się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero, gdy nastąpi ustalenie zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek.

W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Zatem, wykazanie istnienia którejś z podanych wyżej przesłanek otwiera organowi możliwość (nie obowiązek) do zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, czyli nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, CBOSA).

Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji poprzedzającej z dnia 22 sierpnia 2023 r. analiza zgromadzonego materiału dowodowego przez ten organ nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem u Skarżącej zobowiązania na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Jak organ podał, w stosunku do działalności Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b oraz 4c nie zachodzą. W ocenie tego organu z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy. Z kolei wskazując na wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, organ podał, iż przewyższa ona kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, w ocenie organu, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy, również nie ma zastosowania w sytuacji Skarżącej. Odnosząc w dalszej części rozważań do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a następnie do przesłanek zawartych w rozporządzeniu organ także przyznał, że w oparciu o analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdza się brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Z kolei w decyzji zaskarżonej z dnia 15 listopada 2023 r., organ wyraził aprobatę co do stanowiska prezentowanego w decyzji z 22 sierpnia 2023 r. podając, że: przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, art.28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c oraz art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzą bądź nie wystąpiły.

Jednocześnie organ rentowy odwoławczy stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Bowiem w aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika US w Słupsku z dnia 6 grudnia 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia jego bezskuteczności.

Ponadto wskazano, że Dyrektor ZUS Oddział w Słupsku ponownie wszczął wobec Strony przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności (nadpłaty/zwrotu podatku) w US w Słupsku, co nie doprowadziło do wyegzekwowania żadnych kwot.

Mając powyższe na uwadze w decyzji poprzedzającej brak jest oceny przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., a organ odwoławczy uznając istnienie tych przesłanek nie ocenił, czy wadliwość przeprowadzonego postępowania w tym zakresie miała wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia.

Powoduje to, że część przesłanek w decyzji poprzedzającej decyzję zaskarżoną, nie została poddana ocenie, a organ całkowicie nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przyjęcia zatem wymagało, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. nastąpiło z naruszeniem art. 28 u.s.u.s. Natomiast powyższa wadliwość decyzji poprzedzającej nie została oceniona w zaskarżonej decyzji, pomimo odmowy umorzenia zaległości z innych przyczyn niż w decyzji poprzedzającej.

Brak wskazania wadliwości decyzji poprzedzającej, bez wyjaśnienia odmiennych przyczyn odmowy umorzenia zaległości, niż w decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. stanowiło o naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 107 § 3 k.p.a.

7.6. Ponadto Sąd podkreśla, iż przesłane akta administracyjne do kontrolowanej sprawy są niepełne.

Strona we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze wniosła o dopuszczenie dowodu z akt postępowania zainicjowanego jej wnioskiem z dnia 2 lutego 2018 r. oraz ponowionego wniosku z dnia 20 stycznia 2023 r.

Wykazując dodatkowo, że jej sytuacja materialna nie uległa poprawie, jako dowód wskazała na: - akta postępowania ZUS/O/Słupsk z wniosku z dnia 20 stycznia 2023 r., - wniosek z dnia 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami; - oświadczenie

o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 12 lipca 2023 r. wraz

z załącznikami; - pismo z dnia 14 lipca 2023 r. wraz z załącznikami, - oraz wniosek

z dnia 14 września 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy po wydaniu decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. przez ZUS O/Słupsk.

Ponadto, jak wyżej wskazano Strona w pismach procesowych; z dnia 17 maja 2024 r., z dnia 30 kwietnia 2025 r, z dnia 15 maja 2025 r., podtrzymując każdorazowo swoje stanowisko w sprawie załączyła kopie dokumentów dotyczących szeregu prowadzonych postępowań przed organami; w tym ZUS oraz związanych z postępowaniami przed sądami powszechnymi. Nadto, załączyła kopie dokumentów na okoliczność, że w spornym okresie (objętym skargą) posiadała w P SA umowę ubezpieczenia na życie i zdrowie – opiekę medyczną w okresie od 30 marca 2012 r. do 31 marca 2013 r. oraz, że korzystając ze świadczeń zdrowotnych opłacała je, również poza okresem objętym umową.

Sąd pismem z dnia 15 maja 2025 r. zobowiązał pełnomocnika organu do nadesłania w terminie 3 dni pełnych akt administracyjnych w sprawie z wniosku Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek – w szczególności: wniosku Strony

z dnia 2 lutego 2018 r., z dnia 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami, oświadczenia

o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 12 lipca 2023 r.

z załącznikami a także pisma z 14 lipca 2023 r. z załącznikami.

W odpowiedzi pełnomocnik organu wniósł o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania uzasadniając tym, iż Skarżąca jest stroną w kilku postępowaniach przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Sprawy toczą się przed różnymi sądami, w związku z czym nie jest możliwe wykonanie zobowiązania w zakreślonym terminie.

W tym miejscu wskazania wymaga, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że akta administracyjne, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, powinny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie.

Natomiast zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

Akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 i art. 54 § 2 p.p.s.a., oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu. Przepisy nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami (zob. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06, wyrok WSA w Poznaniu

z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 979/18, CBOSA).

Ze względu na kontrolne funkcje sądu administracyjnego może on zatem dokonywać tylko takich ustaleń faktycznych, które są niezbędne dla oceny zgodności

z prawem zaskarżonego aktu. Nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu załatwieniu sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym aktem, bowiem sąd administracyjny nie może w tym zakresie wyręczać organu administracji.

Wobec powyższego sąd administracyjny ocenia, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym przez organy materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego.

Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. dodatkowo wynika zakaz wyjścia przez sąd poza materiał znajdujący się w przesłanych do danej sprawy aktach, gdyż mogłoby to skutkować naruszeniem tego przepisu, przyjmując jakiś fakt za nie znajdujący żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Naruszenie określonej w tym przepisie zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną w sytuacji oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (zob. wyrok WSA w Warszawie

z 8 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1469/16).

Przenosząc poczynione uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że w przekazanych wraz ze skargą aktach administracyjnych brakuje szeregu dokumentów, do których odwołuje się Skarżąca. W aktach sprawy nie ma

w m.in.; wniosku Skarżącej o umorzenie należności z dnia 2 lutego 2018 wraz załącznikami, wniosku z dnia 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami, oświadczenia majątkowego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 12 lipca 2023 r. z załącznikami. Brakuje także pisma Skarżącej z 14 lipca 2023 r. wraz z załącznikami.

Zdaniem Sądu, brak wszystkich dokumentów w aktach sprawy jest kolejnym naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skoro dokumenty jak twierdzi pełnomocnik ZUS znajdują się w aktach innych spraw, w związku toczącymi się postępowaniami sądowymi, to brak jest podstaw do uznania, że organ wydał decyzję w oparciu o cały zebrany materiał dowodowy.

W świetle powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 22 sierpnia 2023 r. naruszają przepisy postępowania, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Mając na uwadze wskazane naruszenia przepisów, przedwczesna jest ocena pozostałych zarzutów skargi.

7.7. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie w pierwszej kolejności odnieść się do kwestii przedawnienia zaległości z tytułu składek, o których umorzenie wnosi Skarżąca. W sytuacji stwierdzenia, że należności te nie uległy przedawnieniu, na tle całościowo zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego organ zobowiązany będzie dokonać oceny wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek, w oparciu o wszystkie wymagane przepisami prawa przesłanki.

7.8. Mając zatem na uwadze podane okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 22 sierpnia 2023 r.

jeszcze 5475 słów

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo