Wskazano ,że strona wprawdzie boryka się z określonym zespołem chorób, lecz mimo to osiąga stały dochód, przysługujący niezależnie od stanu zdrowia - świadczenie emerytalne. Uzyskiwane świadczenie stanowi źródło stopniowej spłaty należności z tytułu składek - dokonywane są potrącenia egzekucyjne.
Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uważna trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).
Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie pobiera emeryturę w wysokości 1.722,86 zł brutto, 1.567,80 zł netto.
Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 236,77 zł i do wypłaty przysługuje 1.331,03 zł.
Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną A.S. oraz z bezrobotną córką R.S.
A.S. pobiera emeryturę w kwocie 1.878,91 zł brutto, 1.709,81 zł netto. Świadczenie jest wolne od potrąceń.
Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem skarżący określił na łączną kwotę 690 zł. Poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek, wykazał zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 200 zł miesięcznie, jednak nie zaznaczył, czy zobowiązania te są spłacane.
Wskazano, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej są kwoty określające minimum socjalne. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych przedstawiając szacunkowe wartości minimum socjalnego nie uwzględnił gospodarstw mieszanych pracowniczo-emeryckich.
Minimum socjalne przypadające dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3.222,82 zł, tj. 1.611,41 zł na osobę, zaś dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego 1.944,13 zł (IPISS - minimum socjalne za III kwartał 2025 r.), co daje łącznie 5.166,95 zł.
Wprawdzie dochód rodziny stanowi kwotę niższą niż określone minimum socjalne, jednak odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.
W ocenie Zakładu opisane powyżej okoliczności nie dają podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialno-bytowa strony całkowicie i trwale wyklucza spłatę powstałego zobowiązania. Dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego, które stanowi źródło stopniowej spłaty należności z tytułu składek (zajęcie egzekucyjne).
Prowadzenie postępowania egzekucyjnego do pobieranego świadczenia nie zagraża egzystencji strony ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych.
W ocenie Zakładu, istnieje możliwość odzyskania zaległości poprzez dalszą egzekucję, bez uszczerbku dla sytuacji materialnej strony.
Umorzenie należności na obecnym etapie postępowania byłoby zatem działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.
Pobór odsetek za zwłokę - oprócz funkcji sankcyjnej - stanowi również rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek.
Wskazano, że na ogólną sytuację finansową mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wspólne gospodarstwo strona prowadzi z córką R.S., która jest w wieku aktywności zawodowej i aktualnie nie osiąga dochodu (osoba bezrobotna). Do przedmiotowego wniosku nie zostały przedłożone jednak żadne dokumenty, z których wynikałoby, że córka nie może podjąć stałego zatrudnienia lub chociażby prac dorywczych. Podjęcie zatrudnienia przez córkę z pewnością przyczyniłoby się do poprawy sytuacji materialnej gospodarstwa domowego.
Analiza konta płatnika oraz okres i wysokość zadłużenia jakie posiada, wskazują że skarżący od wielu lat systematycznie nie regulował zobowiązań z tytułu składek.
Zaległości obejmują lata 2009-2022 - umorzenie należności nie tylko jest niemożliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość. Prowadząc działalność gospodarczą uzyskiwał dochody, które były zwiększane z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.
Zwrócono też uwagę, że w stosunku do należności jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości ich egzekwowania.
Organ uznał więc, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zaległości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L.S., zaskarżył w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 2026 r..
Zarzucił rażące naruszenie art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez naruszenie godności emeryta (69 lat), zmuszonego decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie do zaspokojenia opłaty egzekucji należności i odmowy umorzenia odsetek, za osobę ubezpieczoną.
Wskazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji nr 131/2026 r. ZUS Oddział w Rzeszowie, czyli przymusowa egzekucja zaległych składek spowoduje dla zobowiązanego, schorowanego po przebytym zawale serca, nieodwracalne skutki i trudne do naprawienia szkody, materialnej. Jego jedyne źródło utrzymania to emerytura wynosząca jedynie 1.330 zł miesięcznie.
Jest osobą przewlekle chorą po zawale serca wymagającą stałej opieki lekarskiej i kosztownej farmakologii. Wszczęcie egzekucji oraz dalsze naliczanie odsetek od długu, który rośnie, wobec zobowiązanego, ściągnięcie jakichkolwiek kwot z jego konta spowoduje pozbawienie zobowiązanego, do godności z art 30 Konstytucji RP, braku opłaty podstawowych potrzeb życiowych, opłaty za czynsz, media, żywność, gdzie, po opłatach nie ma żadnych środków do życia, egzystencji z art. 30 Konstytucji RP, godności do życia emeryta po zawale serca.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a..
Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Celem rozstrzygnięcia zasadności skargi jest ocena, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji nr 131/2026 z dnia 21 stycznia 2026 r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu odsetek od zaległych składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Zdaniem Sądu, wniosek ten, aczkolwiek nie był kwestionowany - jest prawidłowy.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 j.t. ze zm.), należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 3a u.s.u.s.. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:
1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 794 ze zm.);
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.),
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:
1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
a) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
c) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
d) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
3. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - 1 grudnia 2022 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej; jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne;
4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejsze] sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł,
5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek;
6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż zaległości figurujące na a koncie jako płatnika składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS Oddział w Gdańsku; nastąpił zbieg egzekucji, w wyniku którego organem prowadzącym łączną egzekucję został Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. i A.T.; aktualnie prowadzona jest egzekucja z a świadczenia emerytalnego, z którego comiesięcznie dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w ZUS.
W tej sytuacji Sąd uznał, że prawidłowy jest wniosek organu, że skoro postępowanie egzekucyjne jest w toku, wyklucza to zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można zatem definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
W związku z powyższym należy uznać, że zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Umożliwiało to analizę wniosku zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z nimi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s..
Okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach. Umorzenie należności z tytułu składek wykorzystywane jest w wyjątkowych przypadkach i każda sytuacja jest oceniana indywidualnie.
Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy zwrócić uwagę , że akcentowane w skardze wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący powoływał się na swoją sytuację zdrowotną. Poinformował on, że choruje przewlekle i w 2017 r. przebył zawał serca, co zostało potwierdzone kartą informacyjną z pobytu od 19 grudnia 2017 r. do 22 grudnia 2017 r. na Oddziale Kardiologicznym Szpitala [...]. Przedłożono do sprawy także dokumentację medyczną. Istotne jednak jest – na co zwrócono uwagę-to, że źródłem utrzymania strony jest świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia.
Również ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.
Organ wskazał, ze skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną A.S., a także córką R.S. Na ogólną sytuację finansową rodziny mają więc wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody małżonki.
Trafna jest także uwaga organu, że uzyskiwany dochód, składający się z emerytury ubezpieczonego oraz jego żony, kształtuje się poniżej minimum socjalnego - jednakże odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych możliwe jest jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości, co w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdyż brak możliwości zajęcia świadczenia emerytalnego w całości, a jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego.
Organ podkreślił trafnie ponadto, że pobór odsetek za zwłokę - poza funkcją sankcyjną - stanowi także rekompensatę, wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą, opłacania składek.
Instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W ocenie organu, a w sytuacji takie okoliczności nie zachodzą. Organ w zaskarżonej decyzji ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego, pomimo, że jest przez niego uznana jako trudna, nie nosi znamion ubóstwa. Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu, a potrącenia egzekucyjne są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec Zakładu.
Na podstawie zebranych dowodów w sprawie należy więc zgodzić się z organem, że skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności wobec Zakładu.
Mając to na uwadze Sąd uznał, że skarga jest niezasadna , co na podstawie art. 151 p.p.s.a. – w trybie wynikającym z art.119 pkt 2 p.p.s.a- orzeczono w sentencji wyroku.