Wyrok WSA z dnia 09 czerwca 2026, sygn. I SA/Gd 326/26

Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a..

Ponadto zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego - art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a..

Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd administracyjny stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Jednocześnie w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przesłanki nieważności aktu organu gminy określone zostały w art. 91 ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.

Powyższe oznacza, że jedynie istotne naruszenie prawa może być podstawą stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. Ponieważ ustawodawca nie zdefiniował bliżej, jakie naruszenie prawa może być uznane za istotne, należy się odwołać do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Jako istotne naruszenie prawa uchwałą organu samorządu terytorialnego traktowane jest naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję do podjęcia uchwały, naruszenie podstawy prawnej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego, materialnego oraz procedury podjęcia uchwały, przy czym istotna sprzeczność z prawem to wada doniosła pod względem faktycznym i prawnym, wynikająca z oczywistych i jednoznacznych naruszeń przepisów prawa materialnego lub formalnego, niepozwalających na zaakceptowanie uchwały ze względu na sposób i tryb podjęcia lub skutki, jakie wywołuje (por. wyrok NSA z 5 września 2017 r., I OSK 124/17,wszystkie wyroki sądów administracyjnych przywołane niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie CBOSA).

Z powyższych uwag wynika, iż stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści przepisu.

W niniejszej sprawie, jako podstawę prawną uchwały wskazano art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 59 ust. 2 i 3 u.f.p..

W § 3 kwestionowanej uchwały zamieszczono zapis, zgodnie z którym: "Dopuszcza się możliwość umarzania z urzędu należności cywilnoprawnych w przypadku zaległości nie przewyższających kwoty 150,00 zł, pod warunkiem, że dłużnik nie posiada dalszych zobowiązań względem Urzędu Miejskiego w Debrznie".

W ocenie organu, nadzoru § 3 kwestionowanej uchwały w sposób istotny narusza przepisy art. 59 ust. 1 i 3 u.f.p.. Sąd tę ocenę w całości podziela.

Zgodnie bowiem z art. 59 ust. 1 u.f.p. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym wymienionym w art. 9 pkt 3, 4 i 13, mogą być umarzane, terminy ich spłaty mogą zostać odroczone lub płatność tych należności może zostać rozłożona na raty, na zasadach określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, z zastrzeżeniem ust. 4. W świetle art. 59 ust. 3 u.f.p. organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może, w drodze uchwały, postanowić o stosowaniu z urzędu ulg, o których mowa w ust. 1, w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 56 ust. 1. Zgodnie zaś z art. 56 ust. 1 u.f.p. należności, o których mowa w art. 55, mogą być z urzędu umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł,

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie,

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne,

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji,

5) zachodzi interes publiczny.

Postanowienie zawarte w § 3 uchwały pozostaje zatem w sprzeczności z art. 59 ust. 1 u.f.p., albowiem pozwala na umorzenie należności bez zastrzeżenia, że zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym. Ponadto, okoliczności przywołane w kwestionowanym zapisie uchwały nie mieszczą się katalogu określonym w art. 56 ust. 1 u.f.p., do którego odsyła art. 59 ust. 3 u.f.p. powierzający organowi stanowiącemu gminy upoważnienie do postanowienia o stosowaniu ulg z urzędu.

Sąd dostrzega także, wskazując na argumentację skargi, że jeżeli intencją Rady Miejskiej w Debrznie było odstąpienie od dochodzenia należności wskazywanych w § 3, to zapis taki naruszałby również art. 59a ust. 1 u.f.p. Zgodnie z tym przepisem organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może, w drodze uchwały, postanowić o niedochodzeniu należności o charakterze cywilnoprawnym przypadających jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym wymienionym w art. 9 pkt 3, 4 i 13, których kwota wraz z odsetkami nie przekracza 100 zł, a w przypadku należności z tytułu rekompensaty, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych - jeżeli jej kwota jest równa świadczeniu pieniężnemu w rozumieniu tej ustawy albo większa od tego świadczenia.

Mając to na uwadze Sąd uznał, że zachodzą uzasadnione podstawy do uwzględnienia skargi w całości i stwierdzenia nieważności § 3 zaskarżonej uchwały (art. 147 § 1 p.p.s.a.). Konsekwencją powyższego jest konieczność rozstrzygnięcia o należnych stronie skarżącej kosztów postępowania zgodnie z art. 200 i 205 p.p.s.a.. Na zasądzoną kwotę składa się zwrot należnych kosztów zastępstwa procesowego.