Z akt sprawy wynika, że Naczelnik US 31 marca 2023 r. skierował do strony zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności przysługującej Spółce z tytułu wzajemnych rozliczeń finansowych, wzywając jednocześnie, aby wszelkie należne zobowiązanej Spółce kwoty, bez zgody organu, strona nie uiszczała zobowiązanej, lecz przekazała organowi egzekucyjnemu - zgodnie z dyspozycją art. 89 § 1 u.p.e.a. Zawiadomienie zostało doręczone stronie 13 kwietnia 2023 r. Kolejno, pismem z 9 grudnia 2024 r. Naczelnik US skierował do strony wezwanie m.in. do przekazania zajętych kwot w związku z przedmiotowym zajęciem. Pomimo, że pismem z 17 grudnia 2024 r. strona stwierdziła, że nie uznaje zajętej wierzytelności i że na dzień zajęcia nie była winna żadnego zobowiązania i nie miała podpisanej umowy o współpracy z zobowiązaną, to z faktur VAT nr [...] z 28 września 2023r. i [...] z 31 października 2023r. wynika, że po dokonanym zajęciu strona zapłaciła zobowiązanej kwoty 12.300,00 zł i 13.530,00 zł tytułem wykonanej usługi serwisu i modernizacji instalacji informatycznej. Istnienie zatem wierzytelności przysługującej zobowiązanej wobec strony nie jest kwestią sporną. W zażaleniu z 10 lutego 2025r. strona potwierdziła, że we wrześniu i październiku 2023r. wystąpiła relacja gospodarcza pomiędzy nią a Spółką oraz, że otrzymane faktury od zobowiązanej strona opłaciła gotówką.
Organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu I instancji w zaskarżonym postanowieniu, że z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnych, jako dłużnik zajętych wierzytelności strona straciła wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętymi wierzytelnościami, a jej rola ograniczała się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Dyrektor IAS podkreśla, że na mocy art. 67a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem Naczelnik US zajmując u strony wierzytelności przysługujące Spółce wstąpił w prawa zobowiązanego podmiotu. Dlatego strona zobowiązana była do przekazania kwot wierzytelności organowi egzekucyjnemu, aż do zaspokojenia kwoty wskazanej w zawiadomieniu z 31 marca 2023 r. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. Również strona, w złożonym zażaleniu, nie wskazuje takich okoliczności.
Odnosząc się do zarzutu braku określenia ram czasowych, w których zajęcie obowiązuje organ odwoławczy wskazuje, że z pouczenia zawartego w zawiadomieniu z 31 marca 2023 r. wprost wynika: "zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług" oraz "wzywa się, ww. dłużnika, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami (...) i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu" tj. zakaz uiszczania zobowiązanej Spółce bez zgody organu jakichkolwiek kwot do wysokości egzekwowanej zaległości.
Organ odwoławczy nie zgodził się również z zarzutem naruszenia art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Działania organu egzekucyjnego wynikały wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wydanie zaskarżonego postanowienia wynikało z zastosowania regulacji zawartych w art. 71a § 9 i 71b u.p.e.a. W przypadku nieprzekazania kwot przez dłużnika zajętej wierzytelności, tak jak w rozważanym przypadku, ww. przepisy umożliwiają organowi egzekucyjnemu ściągnięcie tych kwot w trybie egzekucji administracyjnej. Organ nadmienił, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego na dłużnika zajętej wierzytelności będzie ostateczne postanowienie Naczelnika US.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości, powtórzył argumentację z zażalenia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, albowiem wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2), jak również postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3).
W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Wobec zarzutów sformułowanych w skardze w pierwszej kolejności należało wskazać, że postanowienie o określeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty wydaje się w oparciu o treść art. 71a § 9 u.p.e.a., po wcześniejszym stwierdzeniu przez organ egzekucyjny okoliczności świadczących o bezpodstawnym uchylaniu się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania jej organowi egzekucyjnemu. W przypadku stwierdzenia zaistnienia takich okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1458/08 (CBOSA) wskazał, że postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Tym samym, aby uznać postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. za zgodne z obowiązującym prawem, konieczne jest stwierdzenie, że zostały spełnione warunki wynikające z tego przepisu. Pierwszym z nich jest fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast - co do zasady - przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na konto wskazane przez organ egzekucyjny, w konkretnej kwocie.
Jak trafnie zauważa Dyrektor IAS, przeprowadzenie kontroli nie jest jednak konieczne w każdym przypadku. Zwłaszcza wówczas, gdy na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego istnieje możliwość ustalenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Powyższe potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2022 r. o sygn. akt III FSK 618/21 (CBOSA) uznał, że jedyną niezbędną przesłankę dopuszczalności określenia wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności stanowi stwierdzenie bezzasadności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, natomiast przesłanka uprzedniego przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter dodatkowy i fakultatywny, rzutujący jedynie na ocenę wykazania przez organ egzekucyjny wystąpienia przesłanki pierwszej (podobnie NSA w wyroku z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1632/20, CBOSA).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że zgromadzony materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się przez Skarżącego od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Zatem nie było konieczności przeprowadzenia kontroli, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Z posiadanych informacji tj. z plików JPK_VAT i faktur VAT wprost wynika, że we wrześniu i październiku 2023r. tj. już po dokonaniu przez organ egzekucyjny zajęcia w dniu 13 kwietnia 2023r. Spółka posiadała wierzytelność wobec Skarżącego za wykonane usługi.
Druga przesłanka, tj. fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, również w ocenie Sądu została spełniona. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się" zawarty w art. 71a § 9 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych. Przesłanki tej nie można odnosić do okoliczności faktycznych, np. związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności (wyrok NSA z 2 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1255/15; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3576/16). Dodatkowo, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, itp.). Użyte w ww. przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza zatem tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r. sygn. akt I FSK 984/06, z 21 lipca 2022 r. sygn. akt III FSK 711/21, z 3 listopada 2022 r. sygn. akt III FSK 1054/21). W niniejszej sprawie nie zaszły jednak żadne okoliczności, które stanowiłyby tak rozumianą podstawę prawną do nieprzekazania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności – co trafnie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu.
Z akt sprawy wynika, że Naczelnik US w dniu 31 marca 2023 r. skierował do Skarżącego zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności przysługującej Spółce z tytułu wzajemnych rozliczeń finansowych, wzywając jednocześnie, aby wszelkie należne zobowiązanej Spółce kwoty, bez zgody organu, Skarżący nie uiszczał zobowiązanej, lecz przekazał organowi egzekucyjnemu - zgodnie z dyspozycją art. 89 § 1 u.p.e.a. Zawiadomienie zostało doręczone Skarżącemu 13 kwietnia 2023 r. Kolejno, pismem z 9 grudnia 2024 r. Naczelnik US skierował do Skarżącego wezwanie m.in. do przekazania zajętych kwot w związku z przedmiotowym zajęciem. Pomimo, że pismem z 17 grudnia 2024r. Skarżący stwierdził, że nie uznaje zajętej wierzytelności i że na dzień zajęcia nie był winny żadnego zobowiązania i nie miał podpisanej umowy o współpracy z zobowiązaną, to z faktur VAT z 28 września 2023r. i z 31 października 2023r. wynika, że po dokonanym zajęciu Skarżący zapłacił zobowiązanej kwoty 12.300,00 zł i 13.530,00 zł tytułem wykonanej usługi serwisu i modernizacji instalacji informatycznej. Istnienie zatem wierzytelności przysługującej zobowiązanej wobec Skarżącego nie jest kwestią sporną. W zażaleniu z 10 lutego 2025r. Skarżący potwierdził, że we wrześniu i październiku 2023r. wystąpiła relacja gospodarcza pomiędzy nim a Spółką oraz, że otrzymane faktury od zobowiązanej Skarżący opłacił gotówką.
W ocenie Sądu, w tak ustalonym stanie faktycznym prawidłowe jest stanowisko organów, że z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnych, jako dłużnik zajętych wierzytelności Skarżący stracił wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętymi wierzytelnościami, a rola Skarżącego ograniczała się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Organ odwoławczy trafnie zauważa, że na mocy art. 67a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem Naczelnik US zajmując wierzytelności u Skarżącego przysługujące Spółce wstąpił w prawa zobowiązanego podmiotu.
Dlatego, w opinii Sądu, Skarżący zobowiązany był do przekazania kwot wierzytelności organowi egzekucyjnemu, aż do zaspokojenia kwoty wskazanej w zawiadomieniu z 31 marca 2023 r. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. Również, w złożonym zażaleniu czy w skardze, Skarżący nie wskazał takich okoliczności.
Tym samym, uznać należy, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że przesłanka bezpodstawnego uchylania się Skarżącego od przekazania wierzytelności na poczet zajęcia dokonanego zawiadomieniem z 31 marca 2023 r. została spełniona, bowiem po dokonaniu zajęcia nie przekazano organowi egzekucyjnemu zajętych kwot.
Odnosząc się do zarzutu braku określenia ram czasowych, w których zajęcie obowiązuje organ odwoławczy trafnie wskazał, że z pouczenia zawartego w zawiadomieniu z 31 marca 2023 r. wprost wynika: "zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług" oraz "wzywa się, ww. dłużnika, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami (...) i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu" tj. zakaz uiszczania zobowiązanej Spółce bez zgody organu jakichkolwiek kwot do wysokości egzekwowanej zaległości.
Za bezzasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Działania organu egzekucyjnego wynikały wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wydanie zaskarżonego postanowienia wynikało z zastosowania regulacji zawartych w art. 71a § 9 i 71b u.p.e.a. W przypadku nieprzekazania kwot przez dłużnika zajętej wierzytelności, tak jak w niniejszej sprawie, ww. przepisy umożliwiają organowi egzekucyjnemu ściągnięcie tych kwot w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego na dłużnika zajętej wierzytelności będzie ostateczne postanowienie Naczelnika US.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz K.p.a. i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.