Wyrok WSA z dnia 16 września 2025, sygn. I SA/Gd 488/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 753/24 uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd wskazał w uzasadnieniu, że zarzuty skargi nie są uzasadnione, za wyjątkiem zarzutu dotyczącego braku odniesienia się przez organ do naruszenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Brak ustaleń odnośnie przesłanek zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z doręczeniem tytułów wykonawczych, względnie dokonaniem innych czynności, o których dłużnik został zawiadomiony przed upływem terminu przedawnienia, stanowi naruszenie art. 7 k.p.a. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ dokona oceny zawartego w sprawie materiału dowodowego celem ustalenia, czy nastąpiło skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z podjęciem czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 13 maja 2024 r. o oddaleniu zarzutów strony w postępowaniu egzekucyjnym.

W uzasadnieniu wskazano, że należności objęte tytułami egzekucyjnymi dotyczą składek za 01/2015r. i 05/2016r. Zgodnie z ogólną zasadą zawartą w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zapis art. 24 ust. 5-6 wyłącza przedawnienie należności w określonych przypadkach. Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Organ ustalił, że doszło do zawieszenia biegu przedawnienia w zakresie należności z tytułu składek za 01/2015 w następujących okresach: 

1) od 29.04.2019r. do 14.02.2020r. - na skutek wszczęcia postępowania w celu wydania decyzji nr 69/19 ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym do dnia uprawomocnienia się wyroku;

2) od 05.06.2020r. do 28.09.2023r. - na skutek wszczęcia postępowania w celu wydania decyzji z 20.07.2020 r. stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek do dnia uprawomocnienia się wyroku.

Odnośnie składki za 01/2015 roku termin przedawnienia biegł:

1) od dnia wymagalności składki tj. od dnia 10.02.2015r. do dnia 29.04.2019r. (data wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania decyzji nr 69/19 ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym) - 1539 dni co daje 4 lata 2 miesiące, 2 tygodnie i 5 dni;

2) od dnia 14.02.2020r. (uprawomocnienie się wyroku oddalającego odwołanie od decyzji nr 69/19) do dnia 5.06.2000r. (data wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania decyzji od decyzji z 20.07.2020 r. stwierdzającej wysokość zadłużenia) -112 dni co daje - 3 miesiące, 3 tygodnie i 1 dzień;

3) od dnia 28.09.2023r. (uprawomocnienie się wyroku oddalającego odwołanie od decyzji z 20.07.2020r. tj. stwierdzającej wysokość zadłużenia) do dnia 14.03.2024r. (dzień wszczęcia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania należności) - 168 dni - co daje 5 miesięcy, 2 tygodnie 1 dzień.

Sumując powyższe okresy należności z tytułu składek za 01/2015 przedawniłyby się w dniu 24.03.2024r.

Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla należności z tytułu składek za 05/2016 dotyczą prowadzenia postępowania w sprawie wydania decyzji:

1) z dnia 15.04.2019r. od dnia 14.02.2019r. doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek do dnia uprawomocnienia się wyroku oddalającego odwołanie tj. do dnia 17.11.2021r. - dzień uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku.

Odnośnie składki za 05/2015 roku termin przedawnienia biegł:

1) od dnia wymagalności składki tj. od dnia 10.06.2015r. do dnia 14.02.2019r. (data wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania decyzji stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek - 979 dni co daje 2 lata 8 miesięcy i 4 dni; 

2) od dnia 17.11.2021r. (uprawomocnienie się wyroku oddalającego odwołanie od decyzji z 15.04.2019r. stwierdzającej wysokość zadłużenia) do dnia 14.03.2024r. (dzień wszczęcia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania należności) - 848 dni co daje 2 lata 3 miesiące, 3 tygodnie i 5 dni.

Sumując powyższe okresy należności z tytułu składek za 05/2016 przedawniłyby się w dniu 15.03.2024r.

Należności objęte tytułami egzekucyjnymi [...] z dnia 14.03.2024r. dotyczą składek za 01/2015 i 05/2016 z terminem wymagalności odpowiednio 10.02.2015r. i 10.06.2016r. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.01.2016r. I UK 23/15).

Zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.u.s. w przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorca jest zobowiązany obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.

Organ ustalił, że składki za 01/2015 przedawniłyby się w dniu 11.02.2020r., natomiast składki za 05/2016 przedawniłyby się w dniu 11.06.2021r. Jednakże zgodnie z art. 24 ust. 5 f u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Przerwanie biegu przedawnienia ma ten skutek, że po ustaniu okoliczności powodującej przerwanie biegu przedawnienia, termin przedawnienia biegnie od nowa. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia sprawia zaś, że w terminie przedawnienia nie uwzględnia się co prawda okresu, w którym bieg przedawnienia był zawieszony, ale uwzględnia się okres przedawnienia, który poprzedzał okres zawieszenia.

Decyzja z dnia 18.06.2019r. roku nr 69/2019 spowodowała zawieszenie biegu przedawnienia dotyczącego składek za 01/2015 od dnia 29.04.2019r. (doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w celi wydania decyzji) do dnia uprawomocnienia się wyroku oddalającego odwołanie tj. do dnia 14.02.2020r. Kolejne zawieszenie biegu przedawnienia za 01/2015 spowodowała decyzja z 20.07.2020r. od dnia 5.06.2020r. (doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek) do dnia uprawomocnienia się wyroku oddalającego odwołanie tj. do dnia 28.09.2023r.

Decyzja z 15.04.2019r. stwierdzająca zadłużenie z tytułu składek m.in. za 05/2016 spowodowała zwieszenie biegu terminu przedawniania od 14.02.2019r. (doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do dnia uprawomocnienia się wyroku oddalającego odwołanie tj. do dnia 17.11.2021r.).

Na podstawie prawomocnych decyzji z 15.04.2019 i 20.07.2020r. stwierdzających zadłużenie zostały wystawione w dniu 14.03.2024r. tytuły [...] obejmujące nieprzedawnione należności za 01/2015 i 05/2016. W dniu 15.03.2024r. Dyrektor Oddziału ZUS w Słupsku dokonał zajęcia rachunku bankowego w P. SA w formie zajęć elektronicznych. Zajęcia zostały wysłane za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i zostały doręczone tego samego dnia.

Zgodnie z art. 26 § 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą:

1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

2) podpisania tytułu wykonawczego przez osobę upoważniona do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, albo opatrzenia pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5;

3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wskutek nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 26 § 3a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Zdaniem organu wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sprawie nastąpiło w dniu 11.04.2024r., a więc przed upływem przedawnienia.

Pojęcia wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wszczęcie egzekucji nie są tożsame. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 KPA w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 ustawy zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Nie budzi bowiem wątpliwości chociażby możliwość podjęcia czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego lub innych wierzytelności pieniężnych dłużnika przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego.

Doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego nie ma zatem znaczenia dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nie w każdym przypadku powoduje też wszczęcie egzekucji. Wszczęcie egzekucji jest też skuteczne w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, jeżeli poprzedza doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jak wskazano powyżej, przepis art. 26 §5 u.p.e.a. różnicuje datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego. Stąd dokonane wcześniej zajęcie wierzytelności (prawa majątkowego) uczynione przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest dokonywane w ramach egzekucji administracyjnej. Samo doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zwolniony z doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Stosownie do regulacji zawartej w art. 26 §5 pkt 2 u.p.e.a. egzekucja zostaje wszczęta z dniem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W rozpatrywanej sprawie przed doręczeniem tytułu wykonawczego w dniu 02.04.2024r., dokonano czynności zajęcia rachunku bankowego w dniu 15.03.2024r. Jak stanowi art. 89 § 2 u.p.e.a, zajęcie innej wierzytelności pieniężnej jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W sprawie doszło zatem do skutecznego wszczęcia egzekucji w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności 15.03.2024r. (P. SA) zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Czynności egzekucyjne zostały dokonane w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 14.03.2024r. tj. w dniu nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 26 § 3a pkt 2 u.p.e.a).

Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego należności nieprzedawnionych zaistniała kolejna przesłanka zawieszająca bieg terminu przedawnienia wynikająca z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., tj. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia lub do dnia zakończenia postępowania. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego dokonano w dniu 14.03.2024r., postępowanie egzekucyjne nadal trwa i nie zostało zakończone, także bieg terminu przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia 14.03.2024r. został od tego dnia skutecznie zawieszony wobec wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia postanowienia z dnia 13.05.2024r. w zakresie wniesionych przez skarżącego zarzutów, ponieważ:

• decyzje ustalające obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym jak i stanowiące podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego są prawomocne i wykonalne, zawierają wymagane elementy i zostały doręczone. Nie ma okoliczności pozwalających na uznanie, że obowiązek skarżącego zapłaty składek nie istnieje;

• należności objęte tytułami wykonawczymi w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego były wymagalne i nie były przedawnione;

• skarżący został skutecznie w dniu 02.04.2024r. poinformowany o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w dniu 14.03.2024r.

• nie zachodzi konieczność wstrzymania wykonania prawomocnych decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący, zaskarżył w całości wskazane powyżej postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku z dnia 30 kwietnia 2025 r., zarzucając mu naruszenie:

1) przepisów postępowania - art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w niniejszej sprawie całości materiału dowodowego i pominięcie faktu, iż organ rentowy nie posiada decyzji określającej obowiązek odprowadzania składek na terytorium Polski w spornym okresie,

2) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 4 i ust. 5f u.s.u.s. poprzez brak uznania podnoszonego przez Skarżącego zarzutu przedawnienia egzekwowanych składek,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ust. 1 w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 1a u.s.u.s., poprzez błędne przyjęcie, że mimo jednoczesnego wykonywania pracy najemnej na rzecz słowackiego pracodawcy, a także prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, Skarżący podlega wyłącznie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce.

W związku ze sformułowanym zarzutem wniesiono: o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu rentowego na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych orzeczeń z prawem.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sąd, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej p.p.s.a.) jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w prawomocnym wyroku WSA w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2025 r. o sygn. akt I SA/Gd 753/24.

W prawomocnym wyroku nie został uznany za zasadny zgłoszony przez skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku. Sąd potwierdził, że strona jako osoba prowadząca działalność gospodarczą na terenie Polski podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczenia społecznego. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie ostatecznych i prawomocnych decyzji określających wysokość zadłużenia z tytułu składek za wskazane okresy.

Nie został uznany za zasadny zarzut braku wymagalności obowiązku wywodzony z przedwczesnego prowadzenia postępowania w zakresie roszczenia, które nie jest wymagalne. Sąd stwierdził, że organ prawidłowo przyjął, że prowadzone postępowanie w zakresie zakończone wydaniem przez ZUS decyzji z 15 kwietnia 2019r. skutkowało zawieszeniem przedawnienia, które rozpoczęło bieg od 14 lutego 2019r., tj. doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek do dnia 17 listopada 2021r. – daty wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.).

Sąd stwierdził, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego – art. 24 ust. 4 i ust. 5f u.s.u.s.

Sąd ponownie rozpoznający sprawę jest związany wykładnią prawa i oceną dokonaną w wyroku z 8 stycznia 2025r. Ponownie zgłoszone przez skarżącego zarzuty w zakresie będącym przedmiotem oceny w prawomocnym wyroku nie podlegają ponownemu rozpoznaniu.

Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd stwierdza, że organ wykonał wskazania zawarte w wyroku Sądu z 8 stycznia 2025r., dokonując oceny zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Czynnościami egzekucyjnymi są czynności wskazane w art. 26 § 5a u.p.e.a. Organ prawidłowo stwierdził, że jedną z alternatywnych czynności skutkujących wszczęciem egzekucji administracyjnej jest doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego dłużnikowi zajętej wierzytelności. Sąd w wyroku z 8 stycznia 2025r. jednoznacznie wskazał definicję pojęcia prawnej czynności zmierzającej do wyegzekwowania zobowiązania z tytułu składek, wyjaśniając, że czynność taka może być na przykład wystawienie tytułu wykonawczego lub dokonanie zajęcia rachunku bankowego.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu podpisania tytułu wykonawczego przez osoby uprawnione do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym albo opatrzenie pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 lub 5 u.p.e.a. Organ trafnie wskazuje, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego należy odróżnić od wszczęcia egzekucji. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalono, że czynność zajęcia rachunku bankowego dokonana w dniu 15 marca 2024 r., o której zawiadomienie doręczono dłużnikowi w tej samej dacie była podjęta w ramach wszczętej egzekucji administracyjnej, mimo że doręczenie tytułu wykonawczego nastąpiło po tej dacie. Podjęcie prawnej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, wywołuje skutek określony w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ prawidłowo ustalił okoliczności potwierdzające, że w sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed upływem terminu przedawnienia.

Zgodnie z wytycznymi Sądu organ poczynił ustalenia, uwzględniając gwarancje strony wynikające z prawidłowego powiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.