Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej analiza ustalonego w sprawie stanu faktycznego potwierdza zasadność stanowiska NUCS, że transakcje nabycia ww. pojazdów nie dokumentują rzeczywistych transakcji gospodarczych, a opisane okoliczności "zawierania" transakcji i sposób ich "realizacji" świadczą o świadomym udziale Spółki w oszustwie podatkowym typu "znikający podatnik". W tej zaś sytuacji zasadne stwierdzono, że ww. faktury są nierzetelne, nie dokumentują rzeczywistej sprzedaży, a w konsekwencji, że Spółka nie miała - na mocy art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT - prawa do odliczenia podatku naliczonego zawartego w ww. fakturach VAT.
Organ drugiej instancji uznał także, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosków strony o przeprowadzenie dowodów w postaci przesłuchania w charakterze świadków: G.J., S.H., P.W. oraz M.T., gdyż istotne dla sprawy okoliczności związane ze spornymi transakcjami zostały dostatecznie wyjaśnione i udokumentowane innymi dowodami, które pozwalały na rozstrzygnięcie sprawy.
Sąd rozpoznający skargę wywiedzioną przez stronę w sprawie I SA/Gd 278/21 uznał, że jest ona bezzasadna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozpatrzenia sprawy zebrały materiał dowodowy, który wnikliwie oceniły w kontekście prawidłowo przywołanego stanu prawnego, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności. Zdaniem Sądu, pierwszej instancji zebrany w sprawie obszerny materiał dowodowy potwierdza bezspornie, iż faktury wystawione przez A.1, A.2 oraz M., S. s.c. E. i M.S. i A.3 P.S. na rzecz skarżącej nie dokumentowały faktycznie dokonanych czynności, a podniesiona argumentacja strony sprowadza się w istocie do kwestionowania ustaleń faktycznych w zakresie transakcji udokumentowanych spornymi fakturami od ww. wystawców.
W ocenie Sądu, podniesione w skardze zarzuty naruszenia wskazanych przepisów ustawy o VAT oraz przepisów prawa procesowego nie zasługiwały na uwzględnienie i pozostawały bez wpływu na istotę rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności lub dowodów, które mogłyby przemawiać za zmianą stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ostatecznej.
Z powyższych powodów WSA oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka, zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie:
I. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120 i 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U z 2020, poz. 1325 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) poprzez oddalenie skargi, pomimo że winna ona zostać uwzględniona z uwagi na:
a) zaniechanie przez organy podatkowe obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i danie wiary wyłącznie okolicznościom, które i przemawiały na niekorzyść strony skarżącej, pominięcie szeregu korzystnych dla strony dowodów świadczących o tym, iż czynności udokumentowane pornymi fakturami zostały wykonane oraz, że skarżącej nie można postawić ani zarzutu braku dostatecznej staranności w związku z dokonywanymi nabyciami, ani tym bardziej świadomego udziału w oszustwie,
b) niewyjaśnienie przez organy podatkowe stanu faktycznego na podstawie zebranych dowodów i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; nie wzięcie pod uwagę faktu, iż na podstawie tych samych dowodów ten sam organ podatkowy dokonuje odmiennych ustaleń faktycznych kwestionując realność usług świadczonych przez A.1 sp. z o.o. oraz A.2 A.M. w 2015 r. podczas gdy ten sam organ, prowadząc postępowanie za 2014 r. uznał, iż podmioty te faktycznie wykonywały usługi udokumentowane fakturami wystawionymi na rzecz B. sp. z o.o.,
c) zaniechanie przeprowadzenia przez organy podatkowe kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów w postaci przesłuchania w charakterze świadków: S.H., P.W. oraz M.T. na okoliczność rzeczywistego wykonywania działalności gospodarczej przez A.1 sp. z o.o. w 2015 r., w tym faktycznego wykonania przez ten podmiot usług udokumentowanych spornymi fakturami wystawionymi przez tę firmę oraz G.J., na okoliczność rzeczywistego wykonania w kontrolowanym okresie usług przez A.2 A.M. na rzecz skarżącej, charakteru tych usług, przyczyn podjęcia współpracy
- co w konsekwencji prowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych wyrażającego się w nieuzasadnionym przyjęciu, że dokonane transakcje nabycia udokumentowane fakturami VAT wystawionymi przez A.2 A.M. oraz A.1 sp. z o.o. jak również faktura VAT nr [...] z dnia 24 lipca 2015 r. wystawiona przez firmę M. sp. z o.o., faktura VAT nr [...] z dnia 31 sierpnia 2015 r., wystawiona przez S. s.c. oraz faktura VAT nr [...] z dnia 23 września 2015 r., wystawiona przez P.S. nie uprawniają do odliczenia podatku VAT w nich wykazanego,
2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez oddalenie skargi, pomimo że winna ona zostać uwzględniona z uwagi na przekroczenie przez organy podatkowe granic swobodnej oceny dowodów polegające na tym, iż:
a) organy te pominęły wiele istotnych dla sprawy dowodów i oparły rozstrzygnięcie jedynie o dowody i fakty, które przemawiały na niekorzyść skarżącej, w tym uznanie przez organy podatkowe za udowodnione, że w przypadku faktur wystawionych przez A.2 A.M. oraz A.1 sp. z o.o. czynności nimi udokumentowane nie zostały wykonane zaś w przypadku faktur wystawionych przez M. sp. z o.o., S. s.c. oraz P.S., skarżąca nie dochowała należytej staranności przy zawieraniu transakcji; ustalenia te zostały poczynione przez organ z pominięciem elementów stanu faktycznego sprawy oraz szeregu dowodów świadczących o rzeczywistym wykonaniu wszystkich czynności udokumentowanych spornymi fakturami i zachowaniu przez stronę należytej staranności w przypadku faktur dokumentujących zakup pojazdów używanych,
b) organy podatkowe przy dokonywaniu oceny materiału dowodowego uchybiły zasadom logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego, w tym poprzez nie wzięcie pod uwagę faktu, że w przypadku transakcji zakupu pojazdów używanych strona nie osiągnęła żadnej korzyści finansowej; wymaganie posiadania przez skarżącą dowodów zakupu części samochodowych, podczas gdy części te były zakupywane przez wystawcę faktury w ramach wykonanej usługi naprawy pojazdu; stawianie skarżącej zarzutu, iż nie dokonała ona potrącenia wierzytelności z tytułu płatności czynszu najmu z wierzytelnością wynikającą ze spornych faktur wystawionych przez A.1 sp. o.o., pomimo że wierzytelność z tytułu płatności czynszu najmu nie istniała na moment płatności za sporne faktury
- co doprowadziło do bezpodstawnego zakwestionowania prawa skarżącej do odliczenia podatku naliczonego ze spornych faktur VAT,
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak pełnego odniesienia się Sądu pierwszej instancji zarówno do zarzutów jak i argumentów skargi, uzasadnienie Sądu pierwszej instancji w szczególności w zakresie odnoszącym się do kwestii pozbawienia skarżącej prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących nabycie pojazdów używanych nie zawiera odniesienia się przez Sąd do argumentów prezentowanych zarówno przez organ podatkowy, jak i przez skarżącą oraz nie wyjaśnia, dlaczego argumenty jednej ze stron - organu - uznaje za prawidłowe, a inne - skarżącej - za nieprawidłowe. Sąd nie wskazał i nie wyjaśnił również podstawy prawnej rozstrzygnięcia, uzasadnienie Sądu nie odnosi się do żadnej podstawy prawnej poza powołaniem art. 151 p.p.s.a., jako podstawy samego oddalenia skargi, brak jest jakiegokolwiek odniesienia się Sądu do przywołanych w zarzutach skargi przepisów prawa procesowego jak i materialnego, które w ocenie skarżącej zostały naruszone przez organy podatkowe, powyższe spowodowało, iż uzasadnienie orzeczenia nie pozwała jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny przy wydaniu rozstrzygnięcia;
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, poprzez oddalenie skargi pomimo niewłaściwego zastosowania przez organ podatkowy art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, polegającego na dokonaniu błędnej subsumcji, tj. nieprawidłowym przyjęciu, iż stan faktyczny sprawy odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie ww. normy prawnej, tj. błędnym przyjęciu, iż sporne faktury rzekomo nie dokumentują rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych, co skutkowało bezzasadnym zakwestionowaniem prawa skarżącej do odliczenia podatku naliczonego z nich wynikającego,
2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 86 ust. 1 i art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT poprzez oddalenie skargi pomimo niewłaściwego zastosowania przez organy podatkowe przepisu art. 86 ust. 1 i art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT poprzez uznanie, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w ww. przepisie prawa, tj. nieprawidłowe przyjęcie, iż skarżącej nie przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego ze spornych faktur, podczas gdy przepis ten winien znaleźć zastosowanie z uwagi na wykorzystanie przez skarżącą towarów i usług do wykonywania czynności opodatkowanych przy jednoczesnym niezaistnieniu przesłanek wyłączających stosowanie ww. przepisu, co skutkowało bezzasadnym pozbawieniem skarżącej prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego ze spornych faktur.
W skardze kasacyjnej strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy na zasadzie art. 188 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie I FSK 1818/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się zarówno do zarzutów (tak procesowych jak i materialnych) jak i argumentów strony, a także brak wskazania podstawy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie wymagają rozważenia zarzuty strony do oceny materiału dowodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpoznając sprawę działając w granicach art. 190 p.p.s.a. uznał, że wniesiona skarga jest zasadna.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie I FSK 1818/21 w niniejszej sprawie strona w toku postępowania podatkowego podniosła szereg zarzutów i oferowała dowody potwierdzające jej zdaniem fakt wykonania zakwestionowanych usług.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji - organ podatkowy odniósł się do tego lakonicznie lub pominął sporną kwestię, - co sprawia, że nie jest możliwa ocena legalności decyzji. Uchybienia te uzasadniają wniosek, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia procedury podatkowej w stopniu, który może mieć wpływ na wynik sprawy.
W odniesieniu do zakwestionowanych przez organy podatkowe transakcji z A.1 sp. z o.o. Sąd zwraca uwagę, że strona w toku postępowania podatkowego podnosiła, że to warsztat, a nie usługobiorca dokonywał zakupu potrzebnych do naprawy części, co jest powszechną praktyką przy tego rodzaju usługach z uwagi choćby na fakt powstania ewentualnych roszczeń reklamacyjnych w przypadku wykonywania napraw przy użyciu części zakupionych przez klienta (w przypadku gdyby część ta okazała się wadliwa). Z tego skarżąca wywodziła, że zarzut organów co do braku dowodów zakupu części samochodowych jest niezasadny.
Podobnie stwierdzono w przypadku braku specyfikacji dołączonych do zakwestionowanych faktur. Tymczasem, jak podnosiła strona, takie twierdzenie pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, z którego wynika, że treść faktur wystawionych przez A.1 sp. z o.o. na rzecz strony wskazywała, że wszystkie te faktury zawierały szczegółowy opis jakie części i jakie pojeździe podlegały naprawie. Żadna z faktur nie zawierała lakonicznego opisu "za naprawę pojazdu". W związku z tym wymaganie od strony posiadania dodatkowej specyfikacji wykonanych usług było nieuzasadnione, a ich brak nie mógł świadczyć o niewykonaniu usługi. Każda z wystawionych faktur zawierała szczegółowy opis wykonanej usługi, jakich części pojazdu dotyczyła oraz wskazywała na numer rejestracyjny, numer VIN bądź markę pojazdu będącego przedmiotem naprawy. Strona jako przykład takiego opisu wskazała fakturę nr [...] z dnia 30 kwietnia 2015 r., w której w miejscu "nazwa towaru lub usługi" wskazano: "1) [...] - wymiana łożysk kół przednich, wymiana tarcz i klocków hamulcowych przednich, wymiana płynu hamulcowego, serwis i przegląd samochodu. 2) [...] - wymiana uszczelki pod głowicą, wymiana oleju w silniku, wymiana pompy wodnej, wymiana płynu chłodzącego. 3) [...] - naprawa zawieszenia przedniego, demontaż/montaż/uszczelnienie/ regeneracja przekładni kierowniczej, serwis klimatyzacji", czy fakturę nr [...] z dnia 31 lipca 2015 r., gdzie wskazano: "naprawa systemu pompującego nieczystości dot. samochodu MAN nr VIN .... [...]".
Brak wyjaśnienia wskazanych okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uzasadnia tezę, że organ podatkowy błędnie ocenił okoliczności niniejszej sprawy wyprowadzając z nich przedwcześnie wniosek o braku rzeczywistego wykonania zakwestionowanych usług.
To samo dotyczy zarzutu , że organy podatkowe w innym postępowaniu - toczącym się wobec C. sp. o.o. za 2014 r. - uznały rzeczywisty charakter usług świadczonych przez A.1 sp. z o.o. (poprzednio G. sp. z o.o.), pomimo takiego samego sposobu dokumentowania usług świadczonych przez spółkę A.1. Fakt ten wynikał z treści włączonego do akt niniejszej sprawy protokołu z dnia 6 lutego 2019r..
Wskazując na ten fakt strona argumentowała, że zaledwie parę miesięcy wcześniej, w grudniu 2014 r., zdaniem organu spółka ta faktycznie prowadziła działalność gospodarczą i świadczyła swoje usługi dla wskazanej spółki . Strona podkreśliła także, że organy prowadzące niniejsze postępowanie wielokrotnie posiłkowały się ustaleniami poczynionymi w postępowaniu toczącym się wobec A.1 sp. o.o., za 2014 r. (włączając jako dowód w niniejszym postępowaniu dokumenty odnoszące się do postępowania za 2014 r., czy też kopiując na niemal 50 stronach decyzji organu pierwszej instancji treści protokołu odnoszącego się właśnie do w/w postępowania toczącego się za 2014 r.), ale tylko w zakresie potrzebnym dla poparcia stawianej przez siebie tezy. Tymczasem ustalenia przeciwne tej tezie nie były brane pod uwagę. Powyższe działanie, zdaniem Sądu, wskazuje na naruszenie przez organy podatkowe zasad wynikających z art. 120 i art. 121 § 1, art. 122 i art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej.
Taka sama sytuacja zaistniała w odniesieniu do faktur wystawionych przez A.2 A.M., gdzie strona także podnosiła, że organ prowadząc postępowanie wobec A.1 sp. o.o. za 2014 r. nie zakwestionował faktur wystawionych przez ten podmiot, pomimo tożsamości dokumentowania świadczenia opisanych w nich usług.
Zdaniem Sądu ponownie rozpatrującego sprawę - także wymagają wyjaśnienia zarzuty dotyczące sposobu płatności za sporne faktury (częściowo gotówkowe, a częściowo przelewem bankowym powyżej ustawowej kwoty) w kontekście powstania u skarżącej uzasadnionego przypuszczenia co do rzetelności wystawcy faktur, kwestii możliwości potrącenia wzajemnych wierzytelności pomiędzy stroną, a A.1 sp. z o.o. Organ pominął okoliczność, że wierzytelność, która miała według organów podlegać potrąceniu nie istniała na dzień wymagalności zakwestionowanych faktur (faktury były wystawione w 2015 r., a wierzytelność z tytułu nie opłacenia czynszu najmu powstała w II kwartale 2016 r.). Brak jest też odniesienia się do zgromadzonego materiału dowodowego, w tym m.in. oparcia wniosków organu na zeznaniach świadka J.C. z pominięciem pozostałych dowodów znajdujących się w aktach sprawy i argumentacji strony.
W ocenie Sądu organ także powierzchownie i lakonicznie ocenił transakcje nabycia pojazdów używanych. Nie można bowiem pominąć, że w sprawie zakwestionowano trzy odrębne transakcje przeprowadzone z trzema niezależnymi podmiotami. Stanowisko co do braku realnego charakteru tych transakcji i świadomości strony co do udziału w oszustwie podatkowym, wymaga uzasadnienia w tym przedmiocie, czyli odniesienia się do elementów stanu faktycznego sprawy i konkretnych dowodów.
Reasumując, Sąd przypomina, że w niniejszej sprawie przedmiotem sporu była nie jedna transakcja, a kilka grup transakcji. W niniejszej sprawie zakwestionowano bowiem nabycie usług naprawy samochodów, usług pośrednictwa w sprzedaży samochodów używanych oraz nabycia używanych pojazdów, przy czym w każdej z tych grup zakwestionowanych transakcji wystąpiły inne podmioty, będące wystawcami zakwestionowanych faktur VAT. Inne też były okoliczności i przebieg tych transakcji oraz odmienna argumentacja zarówno organów jak i strony, a organy podatkowe uznały, że w każdym z tych przypadków strona była świadomym uczestnikiem oszustwa podatkowego. Powyższe więc zobowiązywało organy do szczegółowego odniesienia się stanowiska strony, tak aby wyeliminować sprzeczności i braki dowodowe.
Tego rodzaju uchybienie w oczywisty sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Z treści uzasadnienia decyzji nie wynika bowiem, czy dokonano oceny z pominięciem części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z tego powodu Sąd orzekł w myśl art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. oraz art. 200 i 205 p.p.s.a..