Naczelnik US określił podstawę opodatkowania zgodnie z art. 104 ust. 6 u.p.a., nie zakwestionował uszkodzenia pojazdu. Podstawę opodatkowania organ określił na podstawie ceny uszkodzonego pojazdu na rynku amerykańskim. Organ podatkowy dysponował wystarczającą ilością dowodów pozwalających na ustalenie prawidłowej podstawy opodatkowania w oparciu o art. 104 ust. 6 u.p.a. Po analizie całości materiału dowodowego, mając na względzie, że Strona w złożonej deklaracji wykazała zobowiązanie podatkowe w nieprawidłowej wysokości, organ określił prawidłową kwotę zobowiązania podatkowego. Do wyliczenia wartości celnej ww. samochodu przyjęto kwoty: 7.200 USD - kwota wynikająca z aukcji, koszty aukcyjne 877,50 USD, koszty transportu do portu w USA 775 USD, fracht morski do Europy: 775 USD, prowizja 300 USD. Łączne koszty zakupu i transportu samochodu do miejsca objęcia pojazdu procedurą celną wyniosły 9.927,50 USD, która stanowi wartość celną ww. samochodu. Podstawą opodatkowania jest wartość celna powiększona o należne cło: wartość celna - 9.927,50 USD, cło w wysokości 10% - 992,75 USD, co daje łączą wartość 10.920,25 USD. Organ za datę powstania obowiązku podatkowego przyjął dzień 9 czerwca 2023r., w którym kurs USD wynosił 4,1545 zł, a zatem wysokość podstawy opodatkowania wynosi 45.368 zł. Ww. pojazd posiada silnik o pojemności 2488 cm3, zatem zgodnie z art. 105 pkt 1 u.p.a. winien być opodatkowany 18,6% stawką podatkową. Wysokość zobowiązania podatkowego wynosi więc 8.438 zł.
3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W skardze zarzucono naruszenie:
- art. 120, art. 121 oraz art. 187 § 1 i art. 188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej "O.p.") przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, niepodjęcie wszystkich działań niezbędnych do zebrania pełnego materiału dowodowego i informacji niezbędnych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i prawidłowego określenia wielkości podstawy opodatkowania oraz pominięcie, że podstawa opodatkowania wskazana przez stronę wynikała wprost z umowy kupna sprzedaży oraz nie odniesienia się organów do całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie:
- art. 104 u.p.a. przez zakwestionowanie ceny zakupu samochodu, pomimo braku w tym zakresie wystarczających ustaleń.
4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Badając rozpoznawaną sprawę, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowało by koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
5.2. Istota sporu w poddanej sądowej kontroli sprawie dotyczy kwestionowania przez Skarżącego ustaleń wysokości podstawy opodatkowania w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego, a w konsekwencji określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym.
Przystępując do rozpoznania sprawy Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 100 ust. 1 pkt 2 u.p.a., w przypadku samochodu osobowego przedmiotem opodatkowania akcyzą jest nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. Obowiązek podatkowy w akcyzie z tego tytułu powstaje z dniem przemieszczenia samochodu osobowego z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju - jeżeli nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel nastąpiło przed przemieszczeniem samochodu na terytorium kraju (art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a.).
Przepis art. 104 ust. 6 u.p.a. wskazuje, że podstawą opodatkowania z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego dopuszczonego wcześniej do obrotu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej zgodnie z przepisami celnymi, ale niezarejestrowanego na terytorium innego państwa członkowskiego jest wartość, o której mowa w ust. 1 pkt 3 (wartość celna samochodu osobowego powiększona o należne cło - w przypadku importu tego samochodu), z uwzględnieniem prowizji, kosztów transportu i ubezpieczenia, jeżeli nie zostały uwzględnione w cenie, ale zostały już poniesione do miejsca, w którym nastąpiło objęcie towarów procedurą celną.
Przepis art. 104 ust. 8 u.p.a. stanowi natomiast, że w przypadku gdy wysokość podstawy opodatkowania z tytułu m.in. nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego, bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej tego samochodu osobowego, organ podatkowy wzywa podatnika do zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie jej wysokości w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego. W razie nieudzielenia odpowiedzi, niedokonania zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub niewskazania przyczyn, które uzasadniają podanie jej wysokości znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego, organ podatkowy określi wysokość podstawy opodatkowania (art. 104 ust. 9 u.p.a.). Pojęcie średniej wartości rynkowej samochodu osobowego określone zostało jako wartość ustalana na podstawie notowanej na rynku krajowym, w dniu powstania obowiązku podatkowego, średniej ceny zarejestrowanego na terytorium kraju samochodu osobowego tej samej marki, tego samego modelu, rocznika oraz - jeżeli jest to możliwe do ustalenia - z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym, co nabyty samochód osobowy (art. 104 ust. 11 u.p.a.).
Należy podkreślić, że określenie prawidłowej podstawy opodatkowania akcyzą samochodu osobowego dokonywane jest w dwóch etapach. W pierwszej kolejności należy ocenić, czy zadeklarowana podstawa opodatkowania znacznie odbiega od średniej wartości rynkowej, i czy różnica ta ma rzeczywiście uzasadnione przyczyny (art. 104 ust. 8 u.p.a.). Dopiero gdy – mimo wezwania – podatnik nie udzieli odpowiedzi, nie dokona zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub nie wskaże rzeczywistych przyczyn, które uzasadniają podanie jej w wysokości znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego, właściwy organ może samodzielnie określić wysokość podstawy opodatkowania (art. 104 ust. 9 cyt. ustawy). Zatem zmiana podstawy opodatkowania jest uprawniona tylko wtedy, gdy różnica w podstawie opodatkowania jest znaczna, i gdy różnica ta nie ma uzasadnionej przyczyny. Istotnym jest, że przesłanki te muszą być spełnione łącznie, zaś dokonana w tym względzie analiza musi odpowiadać kryteriom wyżej opisanym.
W niniejszym postępowaniu strona jest zdania, że kwota wykazana na dowodzie zakupu tj. 2.800 USD powinna stanowić podstawę opodatkowania. Organy twierdzą natomiast, że zadeklarowana podstawa opodatkowania została zaniżona w sposób znaczny w stosunku do średniej wartości rynkowej samochodów tożsamej marki i modelu oraz w zbliżonym stanie technicznym (uszkodzonym) oraz że strona nie wykazała uzasadnionej przyczyny tej różnicy. Sąd tą ocenę organów podziela. Trzeba bowiem przypomnieć, że organ pierwszej instancji zweryfikował ceny podobnych pojazdów na rynku amerykańskim, pozyskując w tym celu wydruki aukcji, które zakończyły się pod koniec kwietnia 2023 r. Na tej podstawie wskazał, że ceny sprzedaży takich modeli pojazdów o podobnym stanie technicznym (stan uszkodzony) wynosiły od 6.625 USD do 7.000 USD, a więc średnia cena wynosiła 6.812,50 USD. Tym samym, organ zweryfikował wartość pojazdu w państwie jego sprzedaży, a podnoszone w tym zakresie zarzuty są bezzasadne. Nie ma zatem wątpliwości, wbrew wywodom Skarżącego, że zadeklarowana przez niego podstawa opodatkowania (2.800 USD) znacząco odbiegała od wyliczonej przez organ średniej wartości rynkowej pojazdu, zasadnie zatem organ wszczął procedurę, o której mowa w art. 104 ust. 8-9 u.p.a. W konsekwencji organ określił podstawę opodatkowania uwzględniając w niej następujące kwoty: 7.200 USD – cena pojazdu wynikająca z aukcji (wartość potwierdzona przez firmę C.), 877,50 USD – koszty aukcyjne, 775 USD – koszty transportu do portu w USA, 775 USD – fracht morski do Europy i 300 USD – prowizja.
Jak wskazał Dyrektor IAS, w aktach sprawy znajduje się dokument z wysokością ostatniego przebicia na aukcji zawierający numer [...] (k. 12). Ten sam numer znajduje się na naklejce, którą umieszczono na dokumencie własności pojazdu (Salvage Certificate of a Vehicle, k. 4), w którym wskazano, że firma D. 24 kwietnia 2023 r. stała się właścicielem przedmiotowego pojazdu. Prawidłowo przyjęły zatem organy, że ww. firma wylicytowała przedmiotowy samochód i jest to ten sam pojazd, który Skarżący nabył wewnątrzwspólnotowo, a który był przedmiotem aukcji nr [...]. Zasadnie wskazuje organ, że w tej sytuacji nieprawdopodobne jest, aby przedmiotowy pojazd zakupiony za cenę 7.200 USD na aukcji, został następnie sprzedany Skarżącemu za kwotę 2.800 USD. Co istotne, organy nie kwestionowały stanu technicznego przedmiotowego pojazdu, wręcz przeciwnie określając podstawę opodatkowania uwzględniły fakt, że pojazd ten był w stanie uszkodzonym. Zasadnie zatem organ przyjął w podstawie opodatkowania kwotę 7.200 USD, za jaką pojazd został zakupiony na aukcji. Prawidłowo też organ uwzględnił w podstawie opodatkowania wysokość kosztów aukcyjnych, kosztów transportu oraz prowizji, przy czym wartości te nie były kwestionowane przez Skarżącego.
Zdaniem Sądu, za wystarczające dla prawidłowego określenia podstawy opodatkowania było ustalenie przez organy kosztów w oparciu o informacje ze stron internetowych. Wskazać należy, że ustalenie wartości pojazdu czy kosztów transportu pojazdu przez organ może nastąpić na podstawie wszelkich dostępnych środków dowodowych. Ustawodawca w przepisach u.p.a. nie ustanowił w tym względzie żadnych ograniczeń, a zatem za obowiązujące należy uznać ogólne zasady prowadzenia postępowania dowodowego określone w Ordynacji podatkowej. Wobec braku odmiennej regulacji szczególnej, skorzystanie przez organ z powszechnie dostępnych stron internetowych w dowodzeniu opisanej powyżej okoliczności jest zgodne z art. 180 § 1 O.p. Jeżeli natomiast, w ocenie podatnika, wartość ta powinna być inna, to rzeczą podatnika było te okoliczności wykazać. Wbrew formułowanym zarzutom to na podatniku spoczywał ten obowiązek. To przecież podatnik posiada najpełniejszą wiedzę na temat przeprowadzonej transakcji handlowej.
Wbrew zarzutom skargi, organ dysponował wystarczającymi ustaleniami dla zakwestionowania wartości zakupionego przez Skarżącego pojazdu. Organ uwzględnił wszystkie elementy mające wpływ na wartość rynkową pojazdu, w tym jego uszkodzony stan. Przypomnieć należy, że organ określał podstawę opodatkowania na podstawie art. 104 ust. 9 u.p.a., ponieważ bezspornie ustalił, że zadeklarowana przez Skarżącego podstawa opodatkowania bez uzasadnionej przyczyny odbiegała od średniej wartości rynkowej pojazdu tego samego modelu i w podobnym stanie technicznym. Bez znaczenia zatem pozostawało to, ile Skarżący faktycznie zapłacił za nabyty samochód.
Wskazać należy, że celem organów nie było kwestionowanie umowy kupna, do jakiej doszło między stronami, czy też ceny zakupu. Zamiarem ich było ustalenie przyczyn, dla których podana przez Skarżącego wartość podstawy opodatkowania odbiega od średniej wartości rynkowej zakupionego samochodu. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, w niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma kryterium wartości pojazdu, a nie jego cena. Wartość jest pojęciem ekonomicznym odnoszącym się do samochodu osobowego o określonych cechach technicznych. Wartość stanowi pojęcie zobiektywizowane ekonomicznie, będące pochodną cech towaru. Dlatego okoliczności nabycia wynikające np. z pertraktacji cenowych albo ze znajomości ze sprzedawcą nie stanowią przesłanki uzasadniającej określenie podstawy opodatkowania na poziomie innym niż wartość samochodu osobowego. Okoliczności te nie wpływają na wartość pojazdu, jedynie kształtują jego cenę. Wartość ta, jako określana na zasadzie wyjątku od reguły wynikającej z art. 104 ust. 1 pkt 2 u.p.a., nie będzie nawiązywała do kwoty, jaką nabywca zobowiązany jest zapłacić. Ma być ona wartością obiektywną, a taka siłą rzeczy, nie może ograniczać się jedynie do uwzględniania jedynie wyjątkowo korzystnych okoliczności dokonania zakupu, wynikających np. ze skutecznie przeprowadzonych negocjacji cenowych (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2016r., sygn. akt I GSK 1157/14, LEX nr 2081046).
Podsumowując, przepisy art. 104 ust. 8-9 u.p.a. stanowią podstawę do przyjęcia za podstawę opodatkowania wartość inną niż wycena wynikająca z umowy, a mianowicie średnią wartość na rynku krajowym, bez konieczności wykazania nierzetelności dokumentu nabycia. Zaznaczyć należy, że nabycie pojazdu w innym państwie za cenę niższą niż średnia cena w kraju nie jest naganne i nie uprawnia do każdorazowej i automatycznej zmiany podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym i wyrównania jej do podstawy jaką jest średnia wartość na rynku krajowym. Zmiana podstawy opodatkowania jest uprawniona tylko wtedy, kiedy różnica w podstawie opodatkowania jest znaczna i nie ma uzasadnionej przyczyny. Celem przepisu art. 104 ust. 8 i 9 u.p.a. jest niewątpliwie przeciwdziałanie nadużyciom podatkowym i celowe zaniżanie ceny nabycia w stosunku do ceny rzeczywiście zapłaconej dla późniejszego zaniżenia należnych opłat i podatków bez konieczności kwestionowania rzetelności dowodu zakupu pojazdu.
W ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania (art. 120, art. 121 oraz art. 187 § 1 i art. 188 O.p.). Organy podatkowe w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przeprowadziły postępowanie dowodowe, którego wyniki bez przekroczenia granic ustawowych poddały rzetelnej analizie i ocenie wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski. A zatem - wbrew stanowisku strony skarżącej - zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów postępowania w takim zakresie, by naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) oddalił skargę.