4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Jak stanowi przepis, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniały zatem warunki do jej rozpoznania w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszeń przepisów, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
5.3. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi ziszczenie się określonych przepisami prawa przesłanek uzasadniających przywrócenie Skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika US z dnia 23 stycznia 2025 r.
Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 O.p. Zgodnie z tym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywołany przepis art. 162 § 1 i § 2 O.p. ustanawia zatem cztery przesłanki przywrócenia terminu: złożenie wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin oraz uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu.
Przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi, rozumieć należy wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli skarżącego i uniemożliwiało mu dopełnienie czynności procesowej w sprawie. Należy przy tym wyjaśnić, że ustawodawca nie wymaga od strony udowodnienia braku winy, nałożył natomiast na stronę obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności przemawiających za brakiem winy. W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie zmienia to jednak faktu, że obowiązek wykazania okoliczności w tym zakresie spoczywa na stronie. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma wątpliwości co do tego, że organ podatkowy nie ma obowiązku poszukiwania dowodów wskazujących na możliwość braku winy strony w uchybieniu terminu. Wskazać także należy, że uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie może ograniczać się do samych twierdzeń strony, a fakt wykazania okoliczności faktycznych stanowiących podstawę przywrócenia terminu podlega ocenie organu.
Przesłankę braku winy należy oceniać, zgodnie z poglądem utrwalonym tak w judykaturze, jak i w doktrynie, w świetle kryterium należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych przez podatnika, od którego należy wymagać dbałości o swoje interesy. Przyjmuje się, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Sąd podkreśla przy tym, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Wprawdzie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie prawdopodobieństwo twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie będące przyczyną uchybienia terminu rzeczywiście miało miejsce. Chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony.
Kolejną przesłanką, która musi obligatoryjnie zaistnieć, jest wniesienie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w okresie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Ustanie przyczyny uchybienia terminu, to ustanie przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia przez zainteresowanego, który dołożył należytej staranności. Ocena, czy strona dochowała terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu należy do organu administracji publicznej.
Wnoszący o przywrócenie terminu musi również dokonać czynności (np. wnieść odwołanie od decyzji), dla dokonania której terminowi uchybił. Przy czym czynność ta musi zostać dokonana jednocześnie z wniesieniem podania o przywrócenie terminu.
5.4. Mając na uwadze podniesione w skardze zarzuty podkreślenia wymaga, że zagadnienie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika US z dnia 23 stycznia 2025 r., były przedmiotem oceny przez organ odwoławczy, w rezultacie której Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 4 czerwca 2025 r. nr 2201-IOA.4105.12.2025.2 stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.
W związku ze skargą na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Gd 608/25 skargę oddalił.
W związku z powyższym należy jedynie wskazać, że z akt sprawy wynika, że w dniu 24 stycznia 2025 r. ww. decyzja Naczelnika US z dnia 23 stycznia 2025 r. została nadana na widniejący w rejestrze CRP KEP adres zamieszkania Skarżącego (w R.), który pozostawał aktualny, aż do jego zmiany dokonanej przez Skarżącego w dniu 13 maja 2025 r. (w dacie ekspediowania decyzji organ podatkowy nie posiadał informacji o skutecznej zmianie adresu Skarżącego). Przesyłka ta była dwukrotnie awizowana w dniach 28 stycznia i 5 lutego 2025 r., a wobec jej braku podjęcia w terminie 14 dni od pierwszego awiza, zwrócona nadawcy (k. 49). Decyzja została uznana za doręczoną z dniem 11 lutego 2025 r.
Pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 § 1 O.p. potwierdzającym dane dotyczące doręczenia umieszczone na tymże dokumencie. Na tej podstawie fakt doręczenia określonej osobie (w tym także zastępczego) i to w określonej dacie przesyłki korzysta z domniemań prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych, czyli wiarygodności.
Skarżący nie zdołał skutecznie podważyć prawidłowości doręczenia ww. decyzji w trybie zastępczym, opisanym w art. 150 O.p.
Skarżący wywodzi zaś nieprawidłowość doręczenia decyzji wymiarowej ze skierowania jej przez organ na niewłaściwy, tj. nieaktualny adres zamieszkania Skarżącego, gdyż od 2014 r. Skarżący mieszka w S. Według argumentacji Skarżącego, istniały podstawy do uznania, iż adres którym posłużył się Naczelnik US nie był już aktualny w dacie doręczenia decyzji. Zdaniem Skarżącego, z powyższego powodu nie ponosi on winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, bowiem pozbawiony został możliwości zapoznania się z treścią nieprawidłowo doręczonej decyzji.
W powyższym zakresie Sąd podziela stanowisko organu, że decyzja wymiarowa została skierowana na prawidłowo ustalony przez organ pierwszej instancji adres Skarżącego w R. Wskazania wymaga, że Naczelnik US zasadnie posłużył się adresem w R. Taki adres wynikał z dostępnego dla organu systemu CRP KEP, w którym widnieje on od 23 lipca 2011 r. Co więcej, adres w R. Skarżący wskazał także w deklaracji AKC-US w 2022 r. oraz Deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w 2024 r. Zatem nie można zgodzić się z zarzutem Skarżącego, że organ podatkowy zaniechał ustaleń, czy podatnik nie złożył zeznań bądź deklaracji wskazujących na nowy adres zamieszkania lub korespondencji, skoro on sam posługiwał się nieaktualnym według niego adresem, a zgłoszenie aktualizacyjne zostało złożone dopiero 13 maja 2025 r., czyli wbrew twierdzeniom Skarżącego, już po zakończonym postępowaniu, a nie w jego trakcie.
Zasadnie przy tym wskazał Dyrektor IAS, że organ podatkowy nie miał podstaw kwestionować widniejącego w rejestrze adresu zamieszkania Skarżącego, bowiem nie zaistniały żadne okoliczności uzasadniające powzięcie wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu (np. gdyby korespondencja urzędowa wróciła z adnotacją "adresat wyprowadził się"). Przy czym wbrew wywodom Skarżącego, okolicznością taką nie jest doręczenie przedmiotowej decyzji w sposób zastępczy, w trybie określonym w art. 150 O.p. Nie upoważnia to bowiem do kwestionowania czy weryfikowania przez organ ujawnionych w rejestrze danych, określających adres zamieszkania strony skarżącej. Organ nie miał obowiązku wykazać, że Skarżący miał rzeczywistą możliwość odbioru korespondencji pod adresem użytym do doręczenia. Tym samym podnoszone w tym zakresie zarzuty, dotyczące braku prawidłowości działania organu, są niezasadne, a Naczelnik US nie dopuścił się naruszenia określonej w art. 121 § 1 O.p. zasady działania w sposób budzący zaufanie do organów.
Co więcej, wbrew wywodom skargi, to nie organ zobowiązany był poszukiwać informacji na temat aktualnego adresu zamieszkania Skarżącego, lecz to Skarżący winien był powziąć inicjatywę w zakresie aktualizacji danych w tym zakresie. Jednakże, w okresie 10 lat poprzedzających doręczenie przedmiotowej decyzji, Skarżący nie tylko nie uaktualnił swojego adresu zamieszkania w rejestrach urzędowych, lecz wskazywał – nieaktualny według jego twierdzeń – adres w R. w składanych do urzędu deklaracjach (w 2022 r. i w 2024 r.). Zgłoszenie aktualizacyjne zostało złożone przez Skarżącego dopiero w dniu 13 maja 2025 r., a zatem już po doręczeniu zastępczym przedmiotowej decyzji. Tym samym zaniechanie przez Skarżącego obowiązku aktualizacji danych implikuje obciążenie go ewentualnymi negatywnymi skutkami kierowania przez organ korespondencji na adres widniejący w ewidencji, nawet jeżeli pozostaje on nieaktualny pod względem faktycznym. Organ jest bowiem co do zasady związany danymi ujawnionymi w rejestrach urzędowych. Podkreślenia zaś wymaga fakt, że w rejestrach, z których skorzystać mógł Naczelnik US w celu weryfikacji adresu Skarżącego, widnieje ten właśnie adres, na który decyzję wysłano, tj. adres w R. Prowadzenie ewidencji przez organy podatkowe służy m.in. zapewnieniu właściwego toku postępowania przez jednoznaczne określenie, np. adresu zamieszkania. Z jednej strony dane zawarte w ewidencji umożliwiają organom sprawne identyfikowanie podatników, a z drugiej umożliwiają samym podatnikom wskazywanie aktualnych danych.
W konsekwencji należało przyjąć, że decyzję podatkową doręczono skutecznie, albowiem została skierowana na prawidłowy adres Skarżącego. Dodać należy, że organ podatkowy dokonując doręczeń, musi już w momencie ekspedycji (nadania) pisma zdeterminować adres, pod którym doręczenie to będzie dokonywane, stąd też właśnie ten moment jest decydujący dla skuteczności doręczenia. Wszelka późniejsza (już po wyekspediowaniu ww. decyzji) aktywność Skarżącego wskazująca nowy adres zamieszkania nie mogła mieć wpływu na prawidłowość uprzedniego nadania decyzji Naczelnika US na właściwy adres Skarżącego, ujawniony w rejestrze.
Wobec uznania decyzji Naczelnika US z dnia 23 stycznia 2025 r. za prawidłowo nadaną i skutecznie doręczoną w trybie zastępczym z dniem 11 lutego 2025 r., Dyrektor IAS stwierdził, że czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 25 lutego 2025 r., zatem odwołanie Skarżącego zostało wniesione w dniu 9 kwietnia 2025 r., z uchybieniem ustawowego terminu do złożenia tego środka zaskarżenia. Powyższa okoliczność otworzyła możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.
5.5. Bezsporna w rozpatrywanej sprawie jest okoliczność złożenia przez Skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z zachowaniem określonego w art. 162 § 2 O.p. siedmiodniowego terminu. Przyjąwszy, że w dniu 3 kwietnia 2025 r. Skarżący w urzędzie skarbowym dowiedział się o zastosowaniu tzw. fikcji doręczenia z art. 150 O.p. i uznania wobec tego decyzji Naczelnika US za doręczoną z dniem 11 lutego 2025 r. oraz ostateczną w toku instancji, uznać należało, że od tej daty właśnie należy liczyć zakreślony w art. 162 § 2 O.p. siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (por. wyrok NSA z dnia 5 września 2018 r. sygn. akt I FSK 1744/16). A zatem przedmiotowy wniosek, nadany w dniu 9 kwietnia 2025 r., został złożony przed upływem wskazanego terminu.
Niewątpliwie, Skarżący dopełnił również czynności, której terminowi dokonania uchybił, przedkładając jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu odwołanie od decyzji Naczelnika US z dnia 23 stycznia 2025 r.
W ocenie Sądu zasadnie jednakże organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia tegoż odwołania, albowiem Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do jego wniesienia.
Odwołanie się w art. 162 § 1 O.p. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie.
Skarżący jako przyczynę uchybienia terminu wskazał okoliczność braku uwzględnienia przez organ zmiany adresu zamieszkania Skarżącego oraz niemożność zapoznania się z treścią decyzji skierowanej na poprzedni adres zamieszkania Skarżącego.
W ocenie Sądu podniesione okoliczności wskazują, że Skarżący nie dochował należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Skarżący zaniechał dokonania zgłoszenia aktualizacyjnego przez okres kilku lat, w sytuacji kiedy ciążył na nim obowiązek aktualizacji danych. W przypadku braku aktywności strony w tym zakresie i niepodjęcia przez nią aktów staranności ogólnie wymaganych od przeciętnego podatnika, brak jest uzasadnienia dla uznania braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Co więcej, dalsze wskazywanie nieaktualnego w ocenie podatnika adresu zamieszkania w składanych przez niego dokumentach urzędowych, świadczy co najmniej o jego niefrasobliwości w tym zakresie. Skarżący winien był dochować staranności w zakresie aktualizacji swoich danych w związku ze zmianą adresu zamieszkania. Skarżący powinien liczyć się z możliwością otrzymywania korespondencji urzędowej, jak również koniecznością dokonywania czynności procesowych, dla których przepisy przewidują określone wymogi prawne, w tym m.in. dotyczące terminów ich dokonywania. Dbając należycie o własne interesy Skarżący winien była podjąć stosowne działania, które umożliwiłyby mu ujawnienie aktualnych danych w urzędowych rejestrach.
Skarżący nie dochował zatem należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw i nie wykazał, że podjął wszelkie możliwe w danych okolicznościach kroki celem zachowania terminu. Niezachowanie terminu nastąpiło z przyczyn, za które Skarżący ponosi winę, a co najmniej – wynikających z jego niedbalstwa.
5.6. Reasumując, podniesione w skardze zarzuty są bezzasadne, albowiem prawidłowo organ ustalił, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a tym samym nie zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do uwzględnienia wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wobec powyższego zasadną była dokonana przez Dyrektora IAS w zaskarżonym postanowieniu odmowa przywrócenia tegoż terminu.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie to odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a. dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
5.7. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.