|25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują |
|wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem |
|zgodności z prawem. |
|Przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z |
|2024 r. poz. 935 ze zm. , dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne |
|obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. |
|Ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 1 października 2024r. wiążą w sprawie organy, których działanie było |
|przedmiotem zaskarżenia, a także sądy Sąd ponownie rozpoznające sprawę ( art. 153 p.p.s.a). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz |
|poprzedająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. |
|Materialnoprawną podstawą rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie zaległości podatkowych jest art. 67a § 1 pkt 3 o.p., zgodnie z którym |
|organ podatkowy, na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w |
|całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. We wskazanym przepisie przewidziane zostały dwie |
|przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową - "ważny interes podatnika" lub |
|"interes publiczny". W przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje jedna z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p., organ w sposób |
|uznaniowy, lecz nie dowolny, podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, |
|czy też nie. W ten sposób wyznaczone są niejako dwie fazy postępowania podatkowego, prowadzonego w przedmiocie ulgi w spłacie zaległości |
|podatkowej (por. np. wyrok NSA z 5 listopada 2025r., sygn.. akt III FSK 677/25, wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15, publik. w |
|Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: CBOSA). W pierwszej, organ podatkowy obowiązany |
|jest dokonać ustalenia czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego |
|dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w|
|kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie przesłanki "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". W |
|tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 122 o.p. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 187|
|§ 1 o.p. (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), czy też art. 191 o.p. (dokonanie oceny na podstawie |
|całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona) oraz oczywiście właściwa wykładnia art. 67a § 1 o.p. Na podstawie |
|art. 67a § 1 o.p. organ podatkowy może zastosować ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, jeżeli w indywidualnej sprawie ustali i oceni |
|zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (por. m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2015 r., II FSK 1703/13, |
|publik. CBOSA). |
|Co do zasady, spełnienie przesłanki ważnego interesu podatnika wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych powodów powodujących, |
|że żądanie pełnej i terminowej zapłaty podatku może zachwiać podstawami egzystencji podatnika i (lub) osób zależnych od niego. |
|Rozpatrujący niniejszą sprawę skład orzekający aprobuje jednakże pogląd wyrażany już kilkukrotnie w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA: z|
|10 marca 2010 r., I FSK 31/08; z 26 listopada 2024 r., III FSK 1113/23; z 25 stycznia 2024 r., III FSK 3647/21; z 21 sierpnia 2024 r., |
|III FSK 17/24 publik. CBOSA), że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, |
|czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym |
|znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych |
|przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków |
|najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w |
|spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika. O tym, czy |
|występuje ważny interes podatnika, nie może przesądzić tylko zaistnienie (lub brak) nadzwyczajnych sytuacji lub zdarzeń losowych |
|niezależnych od strony, bowiem sam ustawodawca nie przewidział takiego ograniczenia (por. wyrok NSA z 29 lutego 2024 r., III FSK 4554/21,|
|publik. CBOSA). Posłużenie się bowiem przez normodawcę wyrażeniem ważnego interesu podatnika nie może zostać ograniczone jedynie do |
|przyczyn mających charakter nadzwyczajnych sytuacji, czy zdarzeń losowych, gdyż nie odpowiada nie tylko wykładni językowej, ale także |
|celowi umieszczenia tego rodzaju środka techniki prawodawczej. |
|W rozpoznawanej sprawie organy ograniczyły uzasadnienie do przytoczenia powyższych definicji. W sprawie nie zostały poddane ocenie |
|zebrane w sprawie dowody, w szczególności dotyczące sytuacji zdrowotnej podatnika, rzeczywistych możliwości poszukiwania pracy zarobkowej|
|z uwzględnieniem stwierdzonych u niego chorób, również przyczyn powstania zaległości podatkowych związanych niewątpliwie z trudną |
|sytuacją materialną i życiową strony. Zwraca uwagę brak odniesienia do kosztów eksploatacji lokalu. Poprzestanie na podkreślaniu |
|wielkości lokalu stanowiącego własność skarżącego nie stanowi właściwej oceny istotnych okoliczności dotyczących finansowej możliwości |
|ponoszenia niezbędnych kosztów utrzymania. Powtarzana informacja o wielkości lokalu i braku dowodów poszukiwania przez skarżącego pracy |
|nie wyczerpuje kwestii ważnego interesu podatnika. |
|W kontekście powyższych rozważań nie do zaakceptowania jest stanowisko organów podatkowych, zgodnie z którym uznano, że wystąpienia |
|przesłanki ważnego interesu podatnika nie można upatrywać wyłącznie w dolegliwości finansowej, jakiej doświadcza strona w związku z |
|koniecznością wywiązania się z ciążących na niej zobowiązań podatkowych. Jak bowiem podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ważnym |
|interesem podatnika będzie między innymi znaczne pogorszenie stanu zdrowia, utrata losowa majątku, nagła utrata możliwości zarobkowania |
|lub inny przypadek uznany za wyjątkowy. Przy takiej wykładni analizowanej przesłanki umorzenia zaległości podatkowej, organy podatkowe |
|obu instancji pomimo przedstawienia przez stronę dowodów nie tylko świadczących o uciążliwości finansowej zaległości podatkowej, ale |
|przede wszystkim wskazujących na trudną sytuację materialną, skutkującą korzystaniem przez niego z pomocy w formie zasiłku stałego, jak |
|również orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie oceniły tych dowodów w kontekście istnienia przesłanek wnioskowanej ulgi. |
|W przypadku natomiast klauzuli generalnej interesu publicznego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "nakaz|
|uwzględnienia interesu publicznego oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości |
|wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność |
|działania aparatu państwowego" (por. wyrok NSA z 27 września 2023 r., III FSK 2496/21; publik. CBOSA). W ramach ustalenia i oceny |
|interesu publicznego w okolicznościach konkretnej sprawy organy podatkowe mają nie tylko obowiązek respektowania wartości wspólnych dla |
|całego społeczeństwa, ale także istotne staje się uwzględnienie sprawności działania aparatu państwowego. Istnienia przesłanki interesu |
|publicznego nie można wiązać wyłącznie z obowiązkiem ponoszenia przez podatników ciężarów publicznych. Podkreślić należy, że ulgi |
|podatkowe wymienione w art. 67a § 1 o.p. to forma pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by poprzez stosowanie zasady |
|(egzekwowanie podatku) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się|
|do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od podatnika. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości |
|podatkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Zwrócił na to |
|uwagę m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 lipca 2007 r., I FSK 1026/06 (publik. CBOSA). Wprowadzenie do art. 67a § 1 o.p. |
|przesłanki interesu publicznego oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności |
|podatkowych, czy też rozkładanie ich na raty, odraczanie terminów płatności będzie zbieżne z tymże interesem. W konsekwencji ustalenie |
|przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch |
|płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, |
|polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu |
|widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek |
|ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja |
|ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie). Dokonując |
|"ważenia" obu wartości organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość,|
|zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., II FSK 1351/11, publik. CBOSA). W ocenie Naczelnego |
|Sądu Administracyjnego tak należy postrzegać przesłankę interesu publicznego, określoną w art. 67a § 1 o.p. Odnoszenie rozumienia tej |
|przesłanki wyłącznie do zasady, którą jest terminowe płacenie podatków, a także do nadzwyczajnych okoliczności powstania zaległości, jest|
|nieuprawnionym zawężeniem tego pojęcia. |
|Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że wymienione w art. 67a § 1 o.p. przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu podatnika, nie|
|są wobec siebie konkurencyjne, ani też żadna z nich nie może w państwie prawnym być uznana z definicji za ważniejszą (por. wyrok NSA z 31|
|października 2012 r., II FSK 510/11, publik. CBOSA). Konieczna jest rzetelna ocena, co w ustalonym stanie faktycznym będzie z punktu |
|widzenia społecznego korzystniejsze: zastosowanie ulgi, czy też odmowa uwzględnienia żądania strony. W każdym przypadku rozpatrywania |
|wniosku podatnika o umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej na podstawie art.|
|67a § 1 pkt 3 o.p., organ podatkowy musi dokonać własnej oceny zaistniałych okoliczności oraz ustalić, czy w rozpatrywanej sprawie |
|występuje oraz na czym polega ważny interes podatnika lub interes publiczny. |
|Uzasadnienie decyzji, zarówno Prezydenta Miasta, jak i organu odwoławczego nie zawierają analizy tego, co będzie korzystniejsze |
|(finansowo) z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Dodatkowo podkreślić należy brak |
|racjonalnego działania organów, które oddzielnie prowadzą sprawy do każdej z rat podatku od nieruchomości (podatek ten jest podatkiem |
|rocznym, każda rata ok. 70-80 zł), co w konsekwencji generuje kolejne koszty na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (zarówno w |
|zakresie wpisów od skarg, jak i konieczności mnożenia wynagrodzenia pełnomocnika, w tym przypadku z urzędu). Z tych samych względów |
|negatywnie należy ocenić tłumaczenia organów, że strona składa wnioski dotyczące kolejnych rat podatku i wcześniej uzyskała pomoc w |
|spłacie zaległości podatkowych. Umorzenie innych zaległości może znacznie poprawić sytuację strony, jednak w rozpoznawanej sprawie organy|
|nie dokonały takich ustaleń. Organ w sposób nieuprawniony dowodzi, że już samo składanie kolejnych wniosków (w zakresie kolejnych rat |
|podatku od nieruchomości w wysokości ok. 70-80 zł) stanowi wystarczającą przesłankę do uznania, że "podatnik upatruje w uldze [...] |
|stałego środka prowadzącego do niepłacenia swojego zobowiązania". |
|W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza art. 67 a § 1 pkt 3 o.p. poprzez błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że spełnienie |
|przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, związanych z wystąpieniem |
|nadzwyczajnych okoliczności. Zakres obowiązków organów prowadzących postępowanie w ramach ustalenia i oceny przesłanek z art. 67 a § 1 |
|pkt 3 o.p. wymaga konieczności uwzględnienia całokształtu sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, a nie tylko sytuacji |
|nadzwyczajnych. Okoliczności te należy zbadać w ponownie prowadzonym postępowaniu przez organ, który uwzględniając je, a także |
|całokształt sytuacji majątkowej i osobistej podatnika, dokona oceny zaistnienia w sprawie przesłanek ważnego interesu podatnika lub |
|interesu publicznego. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uwzględnienie oceny prawnej Sądu zawartej w uzasadnieniu |
|niniejszego wyroku. |
|Obowiązkiem organów jest dokonanie rzetelnej, kompleksowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w konfrontacji z obu przesłankami –|
|ważnym interesem podatnika i interesem publicznym. Przeprowadzona analiza winna również obejmować ocenę argumentów powoływanych przez |
|Skarżącego w toku postępowania, a dotyczących również przyczyn powstania zaległości podatkowych, związanych niewątpliwie z trudną |
|sytuacją materialną i życiową strony, potwierdzoną decyzjami w sprawie przyznania Skarżącemu jako osobie samotnie gospodarującej zasiłku |
|stałego i okresowego. |
|Wskazane powyżej braki oznaczają, że organy podatkowe naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej, tak co do podjęcia wszelkich niezbędnych |
|działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 122 O.p.) oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.), jak i |
|przepis art. 191 O.p. nakazujący ocenę w sposób swobodny, jednak nie dowolny, całego zebranego materiału dowodowego. Organy nie |
|uzasadniły również swojego stanowiska w sposób, o którym mowa w art. 124 O.p., przy czym naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na|
|wynik sprawy. |
|W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uwzględnienie oceny prawnej Sądu zawartej w uzasadnieniu wyroku. Przede |
|wszystkim należy w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdzić, czy zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika bądź |
|interesu publicznego, a następnie w sposób właściwy uzasadnić swoje stanowisko. W zależności od dokonanych ustaleń w zakresie istnienia |
|przesłanek wnioskowanej ulgi organ będzie mógł przejść do kolejnego etapu decyzyjnego, a więc do uznania, czy podatnikowi należy umorzyć |
|zaległości podatkowe. |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uznając skargą za uzasadnioną, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 |
|p.p.s.a. orzekł jak w sentencji . |