Mając na uwadze powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonych postanowień organu I i II instancji, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpatrzenie sprawy na rozprawie.
Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec Skarżącej postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jako dłużnikowi zajętej wierzytelności.
Zdaniem Skarżącej zobowiązany L. J. nie posiadał wobec niej wierzytelności wobec czego nie była ona zobowiązana do przekazania zajętej kwoty wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Ponadto w jej ocenie nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu zajętych kwot uzasadniała jej trudna sytuacja finansowa oraz zaprzestanie przez nią regulowania opłat na rzecz zobowiązanego.
W ocenie organów, Spółka nie przekazała organowi egzekucyjnemu kwoty 28.086 zł, tj. kwoty wierzytelności przysługującej zobowiązanemu za sprzedaż Spółce usług najmu, przy czym nie powołała żadnych okoliczności prawnych uzasadniających nieprzekazanie kwot organowi egzekucyjnemu.
Rozstrzygając zarysowany spór w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a., stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Mocą art. 89 i kolejnych ww. ustawy, możliwe jest przeprowadzenie przez organ egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w przepisach art. 72-87 u.p.e.a.
Stosownie do art. 89 § 1-3 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: (1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: (a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, (b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, (c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; (2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; (3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Powołać w tym miejscu należy również art. 67a § 1 u.p.e.a., według którego organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.
Podkreślenia wymaga, że z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.
Art. 91 u.p.e.a. upoważnia natomiast organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a., tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis art. 71 § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie) oraz bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Wyjaśnić też należy, że użyty w art. 71a § 1 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" był już interpretowany przez sądy administracyjne. W orzecznictwie sądy przyjmują jednolicie, że wskazany zwrot należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyroki: NSA z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06; z 14 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 751/06 - te, jak i inne wymienione w uzasadnieniu wyroku publ. W Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Pogląd ten wyrażony jest również w piśmiennictwie - R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780.
O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności itp.). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06).
W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że organ egzekucyjny zawiadomieniem z 1 grudnia 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu dostaw towarów i usług, nieregulowanych faktur i innych wierzytelności oraz przyszłych należności przysługujących zobowiązanemu od Skarżącej. Zawiadomienie o zajęciu wraz z pouczeniem o możliwości ściągnięcia nieprzekazanej organowi wierzytelności bezpośrednio od dłużnika - w przypadku bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności doręczono Skarżącej 13 grudnia 2021 r.
Naczelnik w zakresie realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego ustalił, że Skarżąca zawarła z L. J. w 10 kwietnia 2015 r. umowę obowiązującą na mocy podpisanych aneksów do 9 kwietnia 2027 r., na mocy której zobowiązany udostępnia jej odpłatnie lokal. Czynsz ustalono na kwotę 1.000 zł, a od 1 września 2022 r. został zmniejszony do 500 zł. Jednocześnie w ww. umowie zawarto zapis, że należności za media płatne będą na podstawie przedstawionych przez wynajmującego rachunkach w terminach wyznaczonych na tychże rachunkach. Organ ustalił, że powyższe znajduje odzwierciedlenie w plikach JPK_VAT dokumentujących comiesięczne transakcje dokonywane przez Skarżącą z L. J. Z ww. dokumentacji wynika, że po dokonaniu u Skarżącej zajęcia wierzytelności przysługujących L. J., tj. po dniu 13 grudnia 2021 r., L. J. wystawił rachunki dokumentujące sprzedaż usług najmu na rzecz Skarżącej spółki na łączną kwotę 28.086,31 zł.
Z powyższych ustaleń wynika zatem, że Spółka nie przekazała organowi po dniu odbioru zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej na łączną kwotę 28.086,31 zł.
Organ zasadnie uznał, że uchylanie się przez Spółkę jako dłużnika zajętych wierzytelności, od przekazania zajętych kwot, miało w niniejszej sprawie charakter bezpodstawny, gdyż nie powołała żadnej okoliczności prawnych uzasadniających nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności. Natomiast po dokonaniu zajęcia Skarżąca wierzytelnościami przysługującymi zobowiązanemu, nie mogła już swobodnie dysponować i miała obowiązek niezwłocznego przekazania kwot organowi egzekucyjnemu.
Jak słusznie zauważył Dyrektor, istotą zajęcia wierzytelności jest pozbawienie Spółki uprawnienia dysponowania zajętym prawem, zaś okoliczność czy jest realnie zobowiązana na moment dokonywania zajęcia do świadczenia na rzecz zobowiązanego pozostaje irrelewantna dla oceny skuteczności tej czynności. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1831/21, z 31 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 632/21).
Z akt sprawy nie wynikało przy tym, aby w niniejszej sprawie zaszły okoliczności prawne, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwot zajętych wierzytelności.
Odnosząc się do wskazanej przez Spółkę trudnej sytuacji finansowej i zaprzestania regulowania należności wobec zobowiązanego (w związku z zawartym ustnie porozumieniem o zawieszeniu płatności) należy wskazać, że dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. nie ma znaczenia, czy należności wynikające z zajętej wierzytelności zostały wypłacone zobowiązanemu. Istotne znaczenie ma fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał żadnej okoliczność prawnej, która umożliwiła skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela.
W konsekwencji należy uznać, że wierzytelności podlegające zajęciu istniały. Natomiast fakt, że nie były przekazywane zobowiązanemu nie ma w tym wypadku znaczenia, gdyż istotą zajęcia wierzytelności jest zapobieżenie wszelkim czynnościom dłużnika zmierzającym do udaremnienia egzekucji. Po dokonaniu zajęcia nie jest skuteczne wobec wierzyciela rozporządzanie zajętą wierzytelnością przez dłużnika, jak i podejmowanie przez dłużnika zajętej wierzytelności jakichkolwiek czynności, które to rozporządzanie umożliwiają. Dodania wymaga, że wszelkie zmiany umowy dotyczące zaniechania płatności, mimo skuteczności takich ustaleń w stosunkach między stronami, nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego.
Tym samym przesłanka bezpodstawnego uchylania się Skarżącej od przekazania wierzytelności na poczet zajęcia dokonanego zawiadomieniem z 1 grudnia 2021 r. została spełniona, bowiem po otrzymaniu ww. zawiadomienia Spółka nie przekazała organowi egzekucyjnemu zajętych kwot.
Odnosząc się do podniesionych zarzutów odnośnie braku weryfikacji przez organy jaką część z przelewanych środków stanowiła kwota czynszu a jaką opłaty dodatkowe należy wyjaśnić, że kwoty powiększające należny od Skarżącej czynsz za najem lokalu o inne opłaty Skarżąca była zobowiązana najpierw przekazać L. J. a po 13 grudnia 2021 r. organowi egzekucyjnemu, a nie dostawcom energii. Prawidłowo zatem w sprawie organ wyliczył kwotę nieprzekazaną jako sumę kwot wskazanych w rachunkach wystawionych przez zobowiązanego od 13 grudnia 2021 r. do 21 października 2024 r. na rzecz Spółki.
Ponadto zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W myśl art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. A zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to Skarżąca zobowiązana była przekazać organowi egzekucyjnemu wszystkie kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Fakt, że część z nich stanowiła opłaty dodatkowe nie zmienia charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Stanowisko Dyrektora w tym zakresie jest więc prawidłowe.
Podsumowując, Spółka w niniejszej sprawie nie powołała żadnych okoliczności prawnych, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny). Okolicznością taką nie są własne kłopoty finansowe (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2023 r. o sygn. akt III FSK 2664/21, z 3 marca 2021 r. o sygn. akt III FSK 2490/21 oraz z 8 marca 2017 r. o sygn. akt II FSK 411/15). Tym samym, powoływanie się na okoliczność złej kondycji finansowej, czy zaniechanie poboru czynszu jako przesłanek uzasadniających uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności zajętych zawiadomieniem z 1 grudnia 2021 r., nie było uzasadnione. Oznacza to, iż po zajęciu wierzytelności (które bezspornie istniały w chwili dokonania zajęcia), Skarżąca nie była już uprawniona do rozporządzania wierzytelnościami i miała obowiązek ich przekazania organowi egzekucyjnemu. Nieprzekazanie kwot wierzytelności stanowiło zatem bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności.
Prawidłowo również została przez organ określona kwota nieprzekazanych wierzytelności. Odpowiada bowiem ona sumie wierzytelności przysługujących od Skarżącej zobowiązanemu od dnia doręczenia zawiadomienia do dnia wydania postanowienia i jednocześnie nie przekracza dochodzonych od zobowiązanego należności wskazanych w zawiadomieniu, obliczonych na dzień wydania postanowienia organu I instancji.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że w analizowanej sprawie, zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ egzekucyjny zgromadził dokumentację świadczącą o współpracy gospodarczej z L. J., a Spółka nie wykazała istnienia podstaw do nieprzekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W niniejszej sprawie nie zaszły zatem żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572) i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ww. ustawy, orzekł o oddaleniu skargi.