Strona skarżąca wniosła o: umorzenie postępowania, uwzględnienie jej uprawnień do zwolnienia z opłat abonamentowych w całym okresie dochodzonego postępowania i w czasie bieżącym; zwolnienie z kosztów do wniesienia skargi.
Poczta Polska w odpowiedzi na skargę udzielonej pismem z 20 lipca 2023 r. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Organ administrujący powtórzył swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że skarżący nie zgłosił we właściwy sposób uprawnienia do zwolnienia z opłat oraz podkreślając iż w kwestii nieistnienie obowiązku wypowiedział się w ostatecznym postanowieniu z 24 marca 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Kontroli sądowej poddano postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Orzeczenie to mieści się w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozpoznając skargę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (skarga na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego).
W niniejszej sprawie spór koncentruje się na zasadności przymusowego dochodzenia wobec skarżącego powstających z mocy prawa należności stanowiących opłaty abonamentowe za korzystanie odbiorników radiowych i telewizyjnych. Skarżący kwestionuje to, że spoczywał i spoczywa na nim nadal obowiązek uregulowania opłat, bowiem był i nadal jest zwolniony z konieczności ich uregulowania. Nadto strona podniosła, że nie zostało jej doręczone postanowienie wierzyciela, w którym ten ostatni rozpoznał zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku w związku z okolicznościami na jakie powołuje się strona. Z kolei wierzyciel z tego, że wspomniane postanowienie stało się ostateczne wywodzi o niedopuszczalności powtórnego zgłoszenia zarzutu opartego o te same podstawy faktyczne.
Rozpocząć należy od tego, że stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. W ustawie egzekucyjnego nie zostały unormowane kwestie doręczeń pism (z wyjątkiem art. 17c u.p.e.a. dotyczącego doręczenia pism przez organ egzekucyjny). Na zasadzie art. 18 u.p.e.a. (z daty wydania skarżonego postanowienia) do doręczeń pism przez wierzyciela zastosowanie znajduje kompleksowa regulacja doręczeń zamieszczona w k.p.a. oraz aktach prawnych do których kodeks ten odsyła.
Przechodząc do istoty sprawy wyjaśnić przychodzi, że zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarówno przed jak i po nowelizacji ustawy egzekucyjnej wprowadzonej ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej uregulowany w art. 33 – art. 35 u.p.e.a. stanowi podstawowym środek zaskarżenia służący obronie praw i interesu zobowiązanego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Przy rozpoznaniu zarzutu badaniu podlega tylko to, czy wystąpiła jedna z przesłanek wymienionych w art. 33 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 5 września 2018 r. sygn. akt II FSK 304/18).
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej zmierza do udaremnienia prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. Skuteczne zgłoszenie zarzutu przez zobowiązanego może otworzyć spór, co do zasadności prowadzenia egzekucji również w aspekcie materialnym (istnienia i wymagalność obowiązku).
Wierzyciel, rozpoznając zarzut może wydać jedno z rozstrzygnięć stypizowanych w art. 34 § 2 u.p.e.a. Podzielić je można na dwie kategorie, a to rozstrzygnięcia merytoryczne oraz rozstrzygnięcia formalne. Do tej pierwszej grupy zalicza się rozstrzygnięcia, w których wierzyciel odnosi się do tego, czy zarzut zobowiązanego był zasadny, a zatem oddala zarzut albo uwzględnia zarzut w całości lub w części. Orzeczenie o charakterze formalnym to stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu. Chodzi o przypadki opisane w art. 34 § 2 pkt 3 lit. a i b u.p.e.a., tj. gdy zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, względnie gdy zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
W orzecznictwie wskazuje się, że niedopuszczalność zarzutu zachodzi m.in. wówczas, jeżeli zarzut "jest albo był" przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym. Przepis art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. jest wyrazem zasady niekonkurencyjności środków prawnych. Prawodawca w ten sposób zapobiega powielaniu środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie (por. np. wyrok NSA z 21 listopada 2025 r., sygn. akt III FSK 487/25, wyrok WSA w Gliwicach z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 566/24).
Zaskarżone postanowienie wydane zostało w trybie art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. o odrzuceniu zarzutu zgłoszonego pismem z 2 lipca 2022 r. Punktem wyjścia do wydania przez Pocztę Polską takiego rozstrzygnięcia było przyjęcie, że organ administrujący (występujący w roli wierzyciela) ostatecznie wypowiedział się w zakresie zarzutu nieistnienia dochodzonego obowiązku w kontekście okoliczności podnoszonych ponownie przez stronę – braku obowiązku regulowania opłat abonamentowych z uwagi na przysługujące zwolnienie ustawowe.
W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniom wierzyciela nie doszło jednak do rozpoznania wniesionego już wcześniej przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnego opartego o podstawę wymienioną w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. (nieistnienie obowiązku), co zobowiązany wywodził z tego, że jego zdaniem korzystał ze zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych. Otóż Sąd stwierdził, że postanowienie Poczty Polskiej z 24 marca 2021 r. nie zostało prawidłowo doręczone, a w konsekwencji nie weszło do obrotu prawnego. Nie rozpoczął tym samym bieg termin do wniesienia przez zobowiązanego zażalenia, a postanowienie z 24 marca 2021 r. nie mogło uzyskać cechy ostateczności.
Z materiału sprawy wynika, że zobowiązany w piśmie z 6 października 2020 r. stanowiącym zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o wystawiony przez Pocztę Polską tytuł wykonawczy z 6 sierpnia 2020 r. podał jako adres wnoszącego żądanie "[...] W" (akta administracyjne zał. 4). Wierzyciel natomiast przesyłkę zawierającą postanowienie z 24 marca 2021 r. nadał na adres "ul. [...] P.". Korespondencja ta nie została odebrana i po podwójnej awizacji została uznana za doręczoną na podstawie art. 44 k.p.a. (akt administracyjne zał. 7).
Przepis art. 44 k.p.a. reguluje tzw. domniemanie doręczenia, a zatem taką sytuację gdy w drodze fikcji prawnej przyjmuje się że przesyłka została skutecznie doręczona pomimo, iż fizycznie nie została przekazana adresatowi lecz wróciła do nadawcy i została złożona do akt. Wskazać należy, że podstawowym warunkiem uznania doręczenia przeprowadzanego w trybie art. 44 k.p.a. jest nadanie pisma na właściwy adres (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1983/06). Przesyłka kierowana do osoby fizycznej powinna być nadana na adres zamieszkania strony albo adres mu równoważny (np. wskazany przez stronę adres korespondencyjny).
Należy zaznaczyć, że stosując odpowiednio art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wierzyciel który wydał postanowienie, jest nim związany od chwili jego doręczenia lub ogłoszenia. W niniejszej sprawie zobowiązany w piśmie z 6 października 2020 r. uruchamiającym postępowanie w sprawie rozpoznania zarzutu z art. 33 u.p.e.a. podał jako adres zamieszkania inną lokalizację niż ta na jaką zostało nadane postanowienie z 24 marca 2021 r. kończące w pierwszej instancji to postępowanie. Następstwem powyższego jest uznanie, że nie było uprawnione przyjęcie przez wierzyciela, iż doszło do doręczenia postanowienia w trybie art. 44 k.p.a. Skoro postanowienie z 24 marca 2021 r. nie zostało doręczone, to nie mogło stać się ostateczne. Wpierw bowiem musi ono zostać wprowadzone do obrotu prawnego, aby mogły zacząć biec terminy do wniesienia instancyjnych środków zaskarżenia dla strony, z których upływem orzeczenie organu staje się ostateczne. W niniejszej sprawie do tego nie doszło.
Sąd stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła podstawa do zastosowania art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia pierwszoinstancyjnego kwestia nieistnienia zobowiązania z uwagi na okoliczności podnoszone przez zobowiązanego nie została bowiem ostatecznie rozpoznana i nie jest rozpoznawana w postępowaniu odrębnym od postępowania w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Organ administrujący powinien potraktować pismo z 2 lipca 2022 r. jako kolejne pismo strony w sprawie zapoczątkowanej wniesieniem zarzutu z 6 października 2020 r. Wierzyciel powinien rozpoznać sprawę zainicjowaną wspomnianym zarzutem i doręczyć postanowienie kończące postępowanie w danej instancji na właściwy adres zobowiązanego.
W tym stanie rzeczy skarga okazała się zasadna. Potwierdziły się jej zarzuty dotyczące niedoręczenia postanowienia w sprawie zarzutu, na które powoływała się Poczta Polska dla uzasadnienia odrzucenia zarzutu zobowiązanego. Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 28 marca 2023 r. zostały wydane z naruszeniem art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 44 § 4 k.p.a. oraz art. 110 § 1 k.p.a., a także art. 8 § 1 k.p.a., co polegało na nieuzasadnionym przyjęciu, że doszło do skutecznego doręczenia postanowienia z 24 marca 2021 r. , które to miało stać się ostateczne, co z kolei uzasadniać miało odrzucenie wniesionego przez zobowiązanego zarzutu. Zachowanie organu godziło w zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu poprzez pomijanie i nie uwzględnianie faktu nadania postanowienia z 24 marca 2021 r. na błędny adres. Odnotować trzeba, że w toku postępowania egzekucyjnego doszło do zmiany właściwości organu egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie ustaleń, co do adresu zamieszkania zobowiązanego.
Sąd uwzględnił skargę, a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Poczty Polskiej z 12 maja 2023 r. oraz poprzedzającego je postanowienia 28 marca 2023 r.
Sąd wyjaśnia, że poza zakresem rozpoznania w niniejszej sprawie znajdują się okoliczności dotyczące istnienia dochodzonego obowiązku. Zaskarżone postanowienie miało charakter formalny, a Sąd oceniał jego poprawność wyłącznie pod kątem występowania podstaw do jego wydania (art. 34 § 2 pkt 3 lit. b u.p.e.a.). Sąd bez przekroczenia granic sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.) nie mógł odnieść się do wpływu statusu osoby bezrobotnej, przejścia na emeryturę, sytuacji życiowej na zasadność dochodzenia w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. W tej sytuacji niemożliwe było również zadośćuczynienie żądaniu strony dotyczącym umorzenia postępowania i stwierdzenia o zwolnieniu opłat abonamentowych.
Sprawa była rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a strona działała w sprawie osobiście i korzystała ze zwolnienia od kosztów postępowania (kosztów nie poniosła) wobec czego nie wystąpiły przewidziane w art. 210 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. przesłanki do orzeczenia o obowiązku zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz strony.